తస్మిన్ద్వాపరసఞ్జ్ఞే తు వర్తమానే యుగక్షయే । అధర్మశ్చానృతం చైవ వవృధే పురుషర్షభ ।। ౭.౭౪.
ఆ ద్వాపర యుగంలో, యుగాంతానికి దగ్గరగా, అధర్మం, అబద్ధం పెరిగిపోయాయి, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా.
తస్మిన్ద్వాపరసఙ్ఖ్యాతే తపో వైశ్యాన్సమావిశత్ । త్రిభ్యో యుగేభ్యస్త్రీన్వర్ణాన్క్రమాద్వై తప ఆవిశత్ ।। ౭.౭౪.
ద్వాపర యుగంలో తపస్సు వైశ్యులలోకి ప్రవేశించింది; మూడు యుగాల్లో మూడు వర్ణాల్లో తపస్సు వరుసగా ప్రవేశించింది.
త్రిభ్యో యుగేభ్యస్త్రీన్వర్ణాన్ధర్మశ్చ పరినిష్ఠితః । న శుద్ధో లభతే ధర్మం యుగతస్తు నరర్షభ । హీనవర్ణో నృపశ్రేష్ఠ తప్యతే సుమహత్తపః ।। ౭.౭౪.
మూడు యుగాల్లో మూడు వర్ణాల్లో ధర్మం స్థిరపడింది; యుగంలో శుద్ధి లేని వాడు ధర్మాన్ని పొందడు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా; తక్కువ వర్ణానికి చెందినవాడు గొప్ప తపస్సు చేస్తాడు.
భవిష్యచ్ఛూద్రయోన్యాం వై తపశ్చర్యా కలౌ యుగే । అధర్మః పరమో రాజన్ద్వాపరే శూద్రజన్మనః ।। ౭.౭౪.
కలియుగంలో శూద్రులలో తపస్సు కలుగుతుంది; ద్వాపర యుగంలో శూద్ర జన్మలో అధర్మమే ఎక్కువగా ఉంటుంది, ఓ రాజా.
స వై విషయపర్యన్తే తవ రాజన్మహాతపాః । అద్య తప్యతి దుర్బుద్ధిస్తేన బాలవధో హ్యయమ్ ।। ౭.౭౪.
ఓ రాజా, నీ రాజ్యంలో సరిహద్దులో ఆ దుష్టుడైన తపస్వి ఇప్పుడు తపస్సు చేస్తున్నాడు; అందుకే ఈ బాలుని మరణం జరిగింది.
యో హ్యధర్మమకార్యం వా విషయే పార్థివస్య తు । కరోతి చాశ్రీమూలం తత్పురే వా దుర్మతిర్నరః । క్షిప్రం చ నరకం యాతి స చ రాజా న సంశయః ।। ౭.౭౪.
రాజ్యంలో ఎవరు అధర్మమైన పనులు, అనుచితమైన పనులు చేస్తే, లేదా పట్టణానికి అపశ్రేయస్సు తేవడమైనా చేస్తే, ఆ దుష్టుడు త్వరగా నరకానికి పోతాడు; అలాగే రాజుకూ అదే ఫలితం, ఇందులో సందేహం లేదు.
అధీతస్య చ తప్తస్య కర్మణః సుకృతస్య చ । షష్ఠం భజతి భాగం తు ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్ ।। ౭.౭౪.
రాజు తన ప్రజలను ధర్మంతో పాలిస్తే, వారు చదువుతో, తపస్సుతో, మంచి పనులతో సంపాదించిన ఫలితాల్లో ఆరవ భాగం రాజుకూ లభిస్తుంది.
షఙ్భాగస్య న భోక్తా ఽసౌ రక్షతే న ప్రజాః కథమ్ ।। ౭.౭౪.
ఆ ఆరవ భాగాన్ని పొందకపోతే, రాజు ప్రజలను ఎలా కాపాడగలడు?
స త్వం పురుషశార్దూల మార్గస్వ విషయం స్వకమ్ । దుష్కృతం యత్ర పశ్యేథాస్తత్ర యత్నం సమాచర ।। ౭.౭౪.
కాబట్టి, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు నీ రాజ్యాన్ని పరిశీలించు; ఎక్కడ దుష్కృతి కనిపిస్తే అక్కడ శ్రమ పెట్టు.
ఏవం చేద్ధర్మవృద్ధిశ్చ నృణాం చాయుర్వివర్ధనమ్ । భవిష్యతి నరశ్రేష్ఠ బాలస్యాస్య చ జీవితమ్ ।। ౭.౭౪.
ఇలా చేస్తే, ప్రజల్లో ధర్మం పెరుగుతుంది, వారి ఆయుషు పెరుగుతుంది, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ బాలుడు కూడా బతికిపోతాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతుఃసప్తతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో ఉత్తరకాండలో డెబ్బై నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
నారదస్య తు తద్వాక్యం శ్రుత్వా ఽమృతమయం తదా । ప్రహర్షమతులం లేభే లక్ష్మణం చేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౭౫.
నారదుడు చెప్పిన ఆ అమృతసమానమైన మాటలు విని లక్ష్మణుడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. తరువాత అతను ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ సౌమ్య ద్విజశ్రేష్ఠం సమాశ్వాసయ సువ్రతమ్ । బాలస్య తు శరీరం తత్తైలద్రోణ్యాం నిధాపయ ।। ౭.౭౫.
సౌమ్యా! నీవు వెళ్లి, మంచి వ్రతాన్ని పాటించే ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడిని ధైర్యపరచు. ఆ బాలుడి శరీరాన్ని నూనెతో నిండిన పాత్రలో పెట్టు.
గన్ధైశ్చ పరమోదారైస్తైలైశ్చాపి సుగన్ధిభిః । యథా న క్షీయతే బాలస్తథా సౌమ్య విధీయతామ్ ।। ౭.౭౫.
అత్యుత్తమమైన పరిమళాలు, సుగంధమైన నూనెలు ఉపయోగించి, ఆ బాలుడు శరీరం చెడిపోకుండా జాగ్రత్తగా ఏర్పాటుచేయు.
యథా శరీరో బాలస్య గుప్తః సన్ శిష్టకర్మణః । విపత్తిః పరిభేదో వా న భవేచ్చ తథా కురు ।। ౭.౭౫.
బాలుడి శరీరాన్ని రక్షిస్తూ, అవసరమైన క్రియలు నిర్వహించేటప్పుడు, ఏ విధమైన హాని లేకుండా చూసుకో.
ఏవమాదిశ్య కాకుత్స్థో లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్ । మనసా పుష్పకం దధ్యావాగచ్ఛేతి మహాయశాః ।। ౭.౭౫.
ఇలా శుభలక్షణాలున్న లక్ష్మణుడికి ఆదేశించిన తరువాత, కాకుత్స్థ వంశజుడైన శ్రీరాముడు మనసులో పుష్పక విమానాన్ని పిలిచాడు.
ఇఙ్గితం స తు విజ్ఞాయ పుష్పకో హేమభూషితః । ఆజగామ ముహూర్తేన సమీపే రాఘవస్య వై ।। ౭.౭౫.
పుష్పక విమానం, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ, రాఘవుని సంకేతాన్ని గ్రహించి, క్షణంలో అక్కడికి వచ్చేసింది.
సో ఽబ్రవీత్ప్రణతో భూత్వా అయమస్మి నరాధిప । వశ్యస్తవ మహాబాహో కిఙ్కరః సముపస్థితః ।। ౭.౭౫.
ఆ విమానం నమస్కరించి, 'నరాధిపా! నేను ఇక్కడ ఉన్నాను. నీకు వశుడిని. మహాబాహువా! నీ సేవకుడిని, సిద్ధంగా ఉన్నాను' అని చెప్పింది.
భాషితం రుచిరం శ్రుత్వా పుష్పకస్య నరాధిపః । అభివాద్య మహర్షీంస్తాన్ విమానం సో ఽధ్యరోహత ।। ౭.౭౫.
పుష్పక విమానం మధురంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, నరాధిపుడు మహర్షులను నమస్కరించి, ఆ విమానంలో ఎక్కాడు.
ధనుర్గృహీత్వా తూణీ చ ఖడ్గం చ రుచిరప్రభమ్ । నిక్షిప్య నగరే వీరౌ సౌమిత్రిభరతావుభౌ ।। ౭.౭౫.
తన విల్లు, బాణపు సంచి, మెరిసే ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, వీరులైన సౌమిత్రి, భరతులను నగరంలో ఉంచి బయలుదేరాడు.
ప్రాయాత్ప్రతీచీం హరితం విచిన్వంశ్చ తతస్తతః । ఉత్తరామగమచ్ఛ్రీమాన్దిశం హిమవతా వృతామ్ ।। ౭.౭౫.
ఆయన పడమర వైపు వెళ్ళుతూ, అక్కడక్కడా వెతికాడు. తరువాత హిమవంతులతో చుట్టుముట్టిన ఉత్తర దిశను చేరాడు.
అపశ్యమానస్తత్రాపి స్వల్పమప్యథ దుష్కృతమ్ । పూర్వామపి దిశం సర్వామథో ఽపశ్యన్నరాధిపః ।। ౭.౭౫.
అక్కడ కూడా, తక్కువైన దుర్మార్గాన్ని కూడా చూడలేదు. అలాగే తూర్పు దిశలో ఎక్కడా తప్పు కనిపించలేదు.
ప్రవిశుద్ధసమాచారామాదర్శతలనిర్మలామ్ । పుష్పకస్థో మహాబాహుస్తదాపశ్యన్నరాధిపః ।। ౭.౭౫.
పుష్పక విమానంలో కూర్చొని, మహాబాహువు అయిన రాజు, అతి పవిత్రమైన, అద్దంలా నిర్మలమైన ప్రాంతాన్ని చూశాడు.
దక్షిణాం దిశమాక్రామత్తతో రాజర్షినన్దనః । శైవలస్యోత్తరే పార్శ్వే దదర్శ సుమహత్సరః ।। ౭.౭౫.
అనంతరం రాజర్షుల వంశజుడు దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, శైవల నదికి ఉత్తర తీరంలో గొప్ప సరస్సును చూశాడు.
తస్మిన్సరసి తప్యన్తం తాపసం సుమహత్తపః । దదర్శ రాఘవః శ్రీమాఁల్లమ్బమానమధోముఖమ్ ।। ౭.౭౫.
ఆ సరస్సులో, రాఘవుడు మహా తపస్సు చేస్తున్న, తల వంచి, శరీరం వదిలేసినట్టు నిలబడి ఉన్న తపస్విని చూశాడు.
రాఘవస్తముపాగమ్య తప్యన్తం తప ఉత్తమమ్ । ఉవాచ స తదా వాక్యం ధన్యస్త్వమసి సువ్రత ।। ౭.౭౫.
రాఘవుడు ఆ తపస్సులో లీనమైన తపస్విని దగ్గరికి వెళ్లి, 'నీకు ధన్యుడివి, సువ్రతుడవు' అని పలికాడు.
కస్యాం యోన్యాం తపోవృద్ధ వర్తసే దృఢవిక్రమ । కౌతూహలాత్త్వాం పృచ్ఛామి రామో దాశరథిర్హ్యహమ్ ।। ౭.౭౫.
తపస్సులో ప్రగాఢుడవు, ధైర్యవంతుడవు, నీవు ఏ వంశానికి చెందావు? ఈ విషయం తెలుసుకోవాలని అడుగుతున్నాను. నేను దశరథుని కుమారుడైన రాముడను.
కో ఽర్థో మనీషితస్తుభ్యం స్వర్గలాభః పరో ఽథవా । వరాశ్రయో యదర్థం త్వం తపస్యసి సుదుష్కరమ్ । యమాశ్రిత్య తపస్తప్తం శ్రోతుమిచ్ఛామి తాపస ।। ౭.౭౫.
నీ లక్ష్యం ఏమిటి? స్వర్గప్రాప్తి కోసం లేదా మరేదైనా గొప్ప ఫలితాన్ని కోరి తపస్సు చేస్తున్నావా? ఈ కఠినమైన తపస్సు ఎందుకు చేస్తున్నావు? ఏ ఆశ్రయంతో తపస్సు చేస్తున్నావో వినాలని ఉంది, ఓ తపస్వీ!
బ్రాహ్మణో వా ఽసి భద్రం తే క్షత్రియో వా ఽసి దుర్జయః । వైశ్యస్తృతీయవర్ణో వా శూద్రో వా సత్యవాగ్భవ ।। ౭.౭౫.
నీవు బ్రాహ్మణుడివా? నీకు శుభం కలగాలి. నీవు అజేయుడైన క్షత్రియుడివా? లేక మూడవ వర్ణమైన వైశ్యుడివా? లేదా శూద్రుడివా? నిజంగా చెప్పు.
ఇత్యేవముక్తః స నరాధిపేన హ్యవాక్ఛిరా దాశరథాయ తస్మై । ఉవాచ జాతిం నృపపుఙ్గవాయ యత్కారణే చైవ తపఃప్రయత్నః ।। ౭.౭౫.
అలా రాజు అడిగినప్పుడు, ఆ తపస్వి తల వంచి దశరథుని కుమారుడైన రామునికి తన వంశాన్ని, తపస్సు చేసే కారణాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.