తతో ద్వాదశమే వర్షే శత్రఘ్నో రామపాలితామ్ । అయోధ్యాం చకమే గన్తుమల్పభృత్యబలానుగః ।। ౭.౭౧.
తర్వాత, పన్నెండవ సంవత్సరంలో, శత్రుఘ్నుడు తక్కువ మంది సేవకులతో, తక్కువ సైన్యంతో, రాముడు పాలిస్తున్న అయోధ్యకు వెళ్లాలని ఆశించాడు.
తతో మన్త్రిపురోగాంశ్చ బలముఖ్యాన్నివర్త్య చ । జగామ హయముఖ్యైశ్చ రథానాం చ శతేన సః ।। ౭.౭౧.
అప్పుడతడు తన ప్రధాన మంత్రులు, సైన్యాధిపతులను వెనక్కు పంపి, ఉత్తమమైన కాళ్ళు మరియు వంద రథాలతో బయలుదేరాడు.
స గత్వా గణితాన్వాసాన్సప్తాష్టౌ రఘునన్దనః । వాల్మీక్యాశ్రమమాగత్య వాసం చక్రే మహాయశాః ।। ౭.౭౧.
రఘువంశానికి గర్వకారణమైన శత్రుఘ్నుడు, మార్గమధ్యంలో ఏడు లేదా ఎనిమిది రాత్రులు గడిపి, వాల్మీకి ఆశ్రమానికి చేరుకుని అక్కడ నివసించాడు.
సో ఽభివాద్య తతః పాదౌ వాల్మీకేః పురుషర్షభః । పాద్యమర్ధ్యం తథాతిథ్యం జగ్రాహ మునిహస్తతః ।। ౭.౭౧.
ఆ తరువాత, పురుషోత్తముడైన శత్రుఘ్నుడు వాల్మీకి పాదాలకు నమస్కరించి, ఆయన చేతుల నుండి పాద్యాన్ని, ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించాడు.
బహురూపాః సుమధురాః కథాస్తత్ర సహస్రశః । కథయామాస స మునిః శత్రుఘ్నాయ మహాత్మనే ।। ౭.౭౧.
అక్కడ ఆ ముని, మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నునికి వేలాది రకాల, మధురమైన కథలను వినిపించాడు.
ఉవాచ చ మునిర్వాక్యం లవణస్య వధాశ్రితమ్ । సుదుష్కరం కృతం కర్మ లవణం నిఘ్నతా త్వయా ।। ౭.౭౧.
ముని, లవణుని వధ గురించి మాట్లాడుతూ, 'నీవు లవణుని సంహరించడం చాలా కష్టమైన కార్యం' అని అన్నాడు.
బహవః పార్థివాః సౌమ్య హతాః సబలవాహనాః । లవణేన మహాబాహో యుధ్యమానా మహాబలాః ।। ౭.౭౧.
సౌమ్య! మహాబలుడు అయిన లవణుడు యుద్ధంలో అనేక మంది రాజులను, వారి సైన్యాలను, రథాలను సంహరించాడు.
స త్వయా నిహతః పాపో లీలయా పురుషర్షభ । జగతశ్చ భయం తత్ర ప్రశాన్తం తవ తేజసా ।। ౭.౭౧.
కానీ ఆ పాపిని నీవు సులభంగా సంహరించావు, పురుషోత్తమా! నీ తేజస్సుతో ప్రపంచంలోని భయం తొలగిపోయింది.
రావణస్య వధో ఘోరో యత్నేన మహతా కృతః । ఇదం తు సుమహత్కర్మ త్వయా కృతమయత్నతః ।। ౭.౭౧.
రావణుని వధ మహా కష్టపడి జరిగింది. కాని ఈ గొప్ప కార్యాన్ని నీవు ఎంతో సులభంగా సాధించావు.
ప్రీతిశ్చాస్మిన్పరా జాతా దేవానాం లవణే హతే । భూతానాం చైవ సర్వేషాం జగతశ్చ ప్రియం కృతమ్ ।। ౭.౭౧.
లవణుడు సంహరించబడినప్పుడు దేవతలకు అపారమైన ఆనందం కలిగింది. భూతమాత్రులకు, జగత్తుకు నీవు ఎంతో మేలు చేసావు.
తచ్చ యుద్ధం మయా దృష్టం యథావత్పురుషర్షభ । సభాయాం వాసవస్యాథ ఉపవిష్టేన రాఘవ ।। ౭.౭౧.
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, ఆ యుద్ధాన్ని నేను నిజంగా ఎలా జరిగిందో చూశాను. ఆ సమయంలో ఇంద్రుని సభలో కూర్చొని ఉన్నాను, రాఘవ.
మమాపి పరమా ప్రీతిర్హృది శత్రుఘ్న వర్తతే । ఉపాఘ్రాస్యామి తే మూర్ధ్ని స్నేహస్యైషా పరా గతిః ।। ౭.౭౧.
శత్రుఘ్నా, నా హృదయంలో కూడా నీపై అపారమైన ప్రేమ ఉంది. ప్రేమకు ఇది పరాకాష్ఠగా, నీ తలని నేను ముద్దాడతాను.
ఇత్యుక్త్వా మూర్ధ్ని శత్రుఘ్నముపాఘ్రాయ మహామునిః । ఆతిథ్యమకరోత్తస్య యే చ తస్య పదానుగాః ।। ౭.౭౧.
ఇలా చెప్పి, ఆ మహాముని శత్రుఘ్నుని తల ముద్దాడి, అతనికీ అతని వెంట వచ్చిన వారికీ ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు.
స భుక్తవాన్నరశ్రేష్ఠో గీతమాధుర్యముత్తమమ్ । శుశ్రావ రామచరితం తస్మిన్కాలే యథాకృమమ్ ।। ౭.౭౧.
ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు భోజనం చేసిన తర్వాత, రాముని చరిత్రను అద్భుతమైన గీత రూపంలో, క్రమంగా వినుతూ ఆనందించాడు.
తన్త్రీలయసమాయుక్తం త్రిస్థానకరణాన్వితమ్ । సంస్కృతం లక్షణోపేతం సమతాలసమన్వితమ్ । శుశ్రావ రామచరితం తస్మిన్కాలే పురా కృతమ్ ।। ౭.౭౧.
తంతుల స్వరాలు, లయతో, మూడు విధాలుగా చేయబడిన, శుద్ధమైన లక్షణాలతో, సమంగా తాళంతో కూడిన పురాతన రామకథను ఆ సమయంలో విన్నాడు.
తాన్యక్షరాణి సత్యాని యథావృత్తాని పూర్వశః । శ్రుత్వా పురుషశార్దూలో విసఞ్జ్ఞో బాష్పలోచనః ।। ౭.౭౧.
ఆ నిజమైన, గతంలో జరిగిన మాటలు విని, ఆ పురుషశార్దూలుడు మైమరచి, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయాయి.
స ముహూర్తమివాసఞ్జ్ఞో వినిఃశ్వస్య ముహుర్ముహుః । తస్మిన్ గీతే యథావృత్తం వర్తమానమివాశృణోత్ ।। ౭.౭౧.
అతడు కొంతసేపు తానెవరనిపించకుండా, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ఆ గీతంలో జరిగిన విషయాలు తన కళ్లముందే జరుగుతున్నట్టు అనిపించింది.
పదానుగాశ్చ యే రాజ్ఞస్తాం శ్రుత్వా గీతిసమ్పదమ్ । అవాఙ్ముఖాశ్చ దీనాశ్చ హ్యాశ్చర్యమితి చాబ్రువన్ ।। ౭.౭౧.
రాజు వెంట వచ్చిన వారు ఆ గీతంలోని మహిమను విని, తలవంచి, దుఃఖంతో 'ఇది ఎంత ఆశ్చర్యం!' అని అన్నారు.
పరస్పరం చ యే తత్ర సైనికాః సమ్బభాషిరే । కిమిదం క్వ చ వర్తామః కిమేతత్స్వప్నదర్శనమ్ ।। ౭.౭౧.
అక్కడ ఉన్న సైనికులు పరస్పరం ఇలా మాట్లాడుకున్నారు: 'ఇది ఏమిటి? మనం ఎక్కడ ఉన్నాం? ఇది కలలో కనిపించిన దృశ్యమా?'
అర్థో యో నః పురా దృష్టస్తమాశ్రమపదే పునః । శృణుమః కిమిదం స్వప్నో గీతబన్ధం శ్రియో భవేత్ ।। ౭.౭౧.
మనకు ముందే తెలిసిన విషయం మళ్లీ ఈ ఆశ్రమంలో వినిపిస్తోంది. ఇది కలలా అనిపిస్తోంది. ఈ గీతం వల్ల మనకు శ్రేయస్సు కలుగుతుందా?'
విస్మయం తే పరం గత్వా శత్రుఘ్నమిదమబ్రువన్ । సాధు పృచ్ఛ నరశ్రేష్ఠ వాల్మీకిం మునిపుఙ్గవమ్ ।। ౭.౭౧.
అందరూ గొప్ప ఆశ్చర్యంతో శత్రుఘ్నుని చూచి, 'ఓ నరశ్రేష్ఠా, వాల్మీకి మహర్షిని అడుగు' అని అన్నారు.
శత్రుఘ్నస్త్వబ్రవీత్సర్వాన్కౌతూహలసమన్వితాన్ । సైనికా న క్షమో ఽస్మాకం పరిప్రష్టుమిహేదృశః ।। ౭.౭౧.
అందరూ ఆసక్తితో ఉన్నప్పుడు శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు: 'సైనికులారా, ఇక్కడ ఇలా అడగడం మనకు తగదు.'
ఆశ్చర్యాణి బహూనీహ భవన్త్యస్యాశ్రమే మునేః । న తు కౌతూహలాద్యుక్తమన్వేష్టుం తం మహామునిమ్ ।। ౭.౭౧.
ఈ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఎన్నో ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలు జరుగుతుంటాయి. కానీ కేవలం ఆసక్తితో ఆ మహామునిని విచారించడం సరికాదు.
ఏవం తద్వాక్యముక్త్వా చ సైనికాన్రఘునన్దనః । అభివాద్య మహర్షిం తం స్వం నివేశం యయౌ తదా ।। ౭.౭౧.
ఇలా సైనికులతో మాట్లాడి, రఘునందనుడు ఆ మహర్షిని నమస్కరించి, తన శిబిరానికి వెళ్లాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఏకసప్తతిమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో డెబ్బై ఒకటవ సర్గ ముగిసింది.
తం శయానం నరవ్యాఘ్రం నిద్రా నాభ్యాగమత్తదా । చిన్తయన్తమనేకార్థం రామగీతమనుత్తమమ్ ।। ౭.౭౨.
ఆ మనుషులలో పులిలాంటి శత్రుఘ్నుడు పడుకున్నా, రాముని గొప్ప గీతంలోని అనేక అర్థాలను ఆలోచిస్తూ, నిద్ర రాలేదు.
తస్య శబ్దం సుమధురం తన్త్రీలయసమన్వితమ్ । శ్రుత్వా రాత్రిర్జగామాశు శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః ।। ౭.౭౨.
ఆ తంతుల స్వరాలతో కూడిన మధురమైన గీతాన్ని విని, మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నునికి ఆ రాత్రి త్వరగా గడిచిపోయింది.
తస్యాం నిశాయాం వ్యుష్టాయాం కృత్వా పౌర్వాహ్ణికం క్రమమ్ । ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం శత్రుఘ్నో మునిపుఙ్గవమ్ ।। ౭.౭౨.
ఆ రాత్రి ముగిసిన తర్వాత, పూర్వాహ్నిక కర్మలు చేసి, శత్రుఘ్నుడు చేతులు జోడించి ఆ మహర్షిని ఇలా అడిగాడు.
భగవన్ద్రష్టుమిచ్ఛామి రాఘవం రఘునన్దనమ్ । త్వయా ఽనుజ్ఞాతుమిచ్ఛామి సహైభిః సంశితవ్రతైః ।। ౭.౭౨.
భగవంతుడా, నేను రాఘవుడిని, రఘువంశానికి ఆనందాన్ని చూడాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ వ్రతముని బ్రతికే మునులతో కలిసి వెళ్లేందుకు నీ అనుమతి కావాలి.
ఇత్యేవంవాదినం తం తు శత్రుఘ్నం శత్రుతాపనమ్ । వాల్మీకిః సమ్పరిష్వజ్య విససర్జ చ రాఘవమ్ ।। ౭.౭౨.
ఇలా చెప్పిన శత్రుఘ్నుడిని వాల్మీకి ముని ఆలింగనం చేసి, రాఘవుని వద్దకు వెళ్లమని అనుమతి ఇచ్చాడు.