ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఽష్టషష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవై ఎనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తస్య శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । క్రోధామాహారయత్తీవ్రం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు చెప్పిన మాటలు విని, అతడు తీవ్రమైన కోపాన్ని తెచ్చుకుని, 'నిల్లు, నిల్లు!' అని గట్టిగా అరవాడు.
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్కటకటాయ్య చ । లవణో రఘుశార్దూలమాహ్వయామాస చాసకృత్ ।। ౭.౬౯.
తన చేతిని మరో చేతితో బలంగా కొట్టి, పళ్లను గట్టిగా కొరుకుతూ, లవణాసురుడు రఘువంశపు సింహుడైన శత్రుఘ్నుని పునఃపునః పోరుకు పిలిచాడు.
తం బ్రువాణం తథా వాక్యం లవణం ఘోరదర్శనమ్ । శత్రుఘ్నో దేవశత్రుఘ్న ఇదం వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
అలా భయంకరంగా కనిపిస్తూ మాటలు చెప్పిన లవణాసురునికి, శత్రువులను సంహరించే శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు.
న శత్రుఘ్నస్తథా జాతో యథా ఽన్యే నిర్జితాస్త్వయా । తదద్య బాణాభిహతో వ్రజ త్వం యమసాదనమ్ ।। ౭.౬౯.
నీవు జయించిన వారిలా నేను కాదు. నేడు నా బాణాలతో నీవు తగిలి, యమలోకానికి వెళ్ళిపోతావు.
ఋషయో ఽప్యద్య పాపాత్మన్మయా త్వాం నిహతం రణే । పశ్యన్తు విప్రా విద్వాంసస్త్రిదశా ఇవ రావణమ్ ।। ౭.౬౯.
పాపాత్ముడా! నేడు యుద్ధంలో నిన్ను నేను సంహరిస్తున్నదాన్ని ఋషులు, పండితులు, దేవతలు రావణుడిని చూసినట్లే చూస్తారు.
త్వయి మద్బాణనిర్దగ్ధే పతితే ఽద్య నిశాచర । పురే జనపదే చాపి క్షేమమేవ భవిష్యతి ।। ౭.౬౯.
రాత్రివేళ తిరిగే దానవుడా! నేడు నా బాణాల తాకిడికి నీవు పడిపోతే, పట్టణంలో, దేశంలో శాంతి నెలకొంటుంది.
అద్య మద్బాహునిష్క్రాన్తః శరో వజ్రనిభాననః । ప్రవేక్ష్యతే తే హృదయం పద్మమంశురివార్కజః ।। ౭.౬౯.
నేడు నా చేతి నుండి బయలుదేరిన, వజ్రంలాంటి ముఖమున్న బాణం, సూర్యకిరణం పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్టు, నీ హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ఏవముక్తో మహావృక్షం లవణః క్రోధమూర్చ్ఛితః । శత్రుఘ్నోరసి చిక్షేప స చ తం శతధాచ్ఛినత్ ।। ౭.౬౯.
ఇలా అన్న వెంటనే, లవణాసురుడు కోపంతో పెద్ద చెట్టును తీయగా, శత్రుఘ్నుడు దాన్ని నూరు ముక్కలు చేశాడు.
తద్దృష్ట్వా విఫలం కర్మ రాక్షసః పునరేవ తు । పాదపాన్సుబహూన్గృహ్య శత్రుఘ్నాయాసృజద్బలీ ।। ౭.౬౯.
తన ప్రయత్నం విఫలమైనదని చూసి, ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ ఎన్నో చెట్లను తీసుకుని శత్రుఘ్నుని మీద విసిరాడు.
శత్రుఘ్నశ్చాపి తేజస్వీ వృక్షానాపతతో బహూన్ । త్రిభిశ్చతుర్భిరేకైకం చిచ్ఛేద నతపర్వభిః ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు కూడా తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, పడుతున్న ప్రతి చెట్టును మూడు లేదా నాలుగు ముద్దులతో కోసేశాడు.
తతో బాణమయం వర్షం వ్యసృజద్రాక్షసోరసి । శత్రుఘ్నో వీర్యసమ్పన్నో వివ్యథే న స రాక్షసః ।। ౭.౬౯.
తర్వాత శత్రుఘ్నుడు, పరాక్రమంతో, రాక్షసుని ఛాతీపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు. అయినా ఆ రాక్షసుడు కదలలేదు.
తతః ప్రహస్య లవణో వృక్షముద్యమ్య వీర్యవాన్ । శిరస్యభ్యహనచ్ఛూరం స్రస్తాఙ్గః స ముమోహ వై ।। ౭.౬౯.
ఆ తరువాత, లవణాసురుడు నవ్వుతూ, బలంగా ఒక చెట్టును పైకి ఎత్తి, ధైర్యవంతుడైన శత్రుఘ్నుని తలపై కొట్టాడు. దాంతో అతని అవయవాలు బలహీనమై, అతడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.
తస్మిన్నిపతితే వీరే హాహాకారో మహానభూత్ । ఋషీణాం దేవసఙ్ఘానాం గన్ధర్వాప్సరసాం తథా ।। ౭.౬౯.
ఆ వీరుడు పడిపోతే, ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరిలో పెద్ద దుఃఖారావాలు వినిపించాయి.
తమవజ్ఞాయ తు హతం శత్రుఘ్నం భువి పాతితమ్ । రక్షో లబ్ధాన్తరమపి న వివేశ స్వమాలయమ్ ।। ౭.౬౯.
భూమిపై పడిపోయిన, చనిపోయిన శత్రుఘ్నుని పట్టించుకోకుండా, ఆ రాక్షసుడు అవకాశం ఉన్నా తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళలేదు.
నాపి శూలం ప్రజగ్రాహ తం దృష్ట్వా భువి పాతితమ్ । తతో హత ఇతి జ్ఞాత్వా తాన్భక్షాన్సముదావహత్ ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు నేలపై పడిపోతే, అతడిని చూసి ఆ రాక్షసుడు తన శూలాన్ని కూడా తీయలేదు. అతడు చనిపోయాడని తెలుసుకుని, తన భక్ష్యాలను సమీకరించుకున్నాడు.
ముహూర్తాల్లబ్ధసఞ్జ్ఞస్తు పునస్తస్థౌ ధృతాయుధః । శత్రుఘ్నో వై పురద్వారి ఋషిభిః సమ్ప్రపూజితః ।। ౭.౬౯.
కొంతసేపటి తర్వాత, శత్రుఘ్నుడు మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు. ఆయుధాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని, ఋషులు ఘనంగా సత్కరించగా, నగర ద్వారంలో నిలబడ్డాడు.
తతో దివ్యమమోఘం తం జగ్రాహ శరముత్తమమ్ । జ్వలన్తం తేజసా ఘోరం పూరయన్తం దిశో దశ ।। ౭.౬౯.
తర్వాత, ఆ దివ్యమైన, తప్పకుండా లక్ష్యాన్ని చేరే, అత్యుత్తమమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు. అది తేజస్సుతో మండుతూ, పది దిశల్నీ కాంతితో నింపింది.
వజ్రాననం వజ్రవేగం మేరుమన్దరసన్నిభమ్ । నతం పర్వసు సర్వేషు సంయుగేష్వపరాజితమ్ ।। ౭.౬౯.
ఆ బాణానికి వజ్రంలాంటి ముఖం, వజ్రంలాంటి వేగం ఉండేది. అది మేరు, మందర పర్వతాలను పోలి ఉండేది. దాని మడతలన్నీ వంగినట్టుండి, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదు.
అసృక్చన్దనదిగ్ధాఙ్గం చారుపత్రం పతత్రిణమ్ । దానవేన్ద్రాచలేన్ద్రాణామసురాణాం చ దారణమ్ ।। ౭.౬౯.
ఆ బాణం దేహం రక్తంతో, గంధంతో పూసి ఉంది. దాని రెక్కలు అందంగా మెరిసాయి. అది దానవేంద్రులు, పర్వతాధిపతులు, అసురులను సంహరించేది.
తం దీప్తమివ కాలాగ్నిం యుగాన్తే సముపస్థితే । దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని పరిత్రాసముపాగమన్ ।। ౭.౬౯.
యుగాంతంలో కలిగే కాలాగ్ని లా మండుతున్న ఆ బాణాన్ని చూసి, అన్ని జీవులు భయంతో వణికిపోయాయి.
సదేవాసురగన్ధర్వం మునిభిః సాప్సరోగణమ్ । జగద్ధి సర్వమస్వస్థం పితామహముపస్థితమ్ ।। ౭.౬౯.
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, మునులు, అప్సరసలతో కూడిన సమూహాలు — అందరూ కలసి, ఈ లోకమంతా కలవరపడి, పితామహుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
ఉవాచ దేవదేవేశం వరదం ప్రపితామహమ్ । దేవానాం భయసంమోహో లోకానాం సఙ్క్షయం ప్రతి ।। ౭.౬౯.
వారు దేవతాధిపతియైన, వరదాత అయిన పితామహుని వద్దకు వెళ్లి, దేవతలకు కలిగిన భయంతో కూడిన అయోమయం, లోకాల వినాశనం గురించి వివరించారు.
నేదృశం దృష్టపూర్వం చ న శ్రుతం ప్రపితామహ । దేవానాం భయసమ్మోహో లోకానాం సఙ్క్షయం ప్రతి ।। ౭.౬౯.
పితామహా! ఇలాంటి విషయం మునుపెన్నడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా. దేవతలకు భయంతో అయోమయం, లోకాల వినాశనం కలగడం ఎప్పుడూ జరగలేదు.
తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా బ్రహ్మా లోకపితామహః । భయకారణమాచష్ట లోకానామభయఙ్కరః । ఉవాచ మధురాం వాణీం శృణుధ్వం సర్వదేవతాః ।। ౭.౬౯.
వారి మాటలు విన్న బ్రహ్మ, లోకాల పితామహుడు, అందరికీ భయాన్ని తొలగించేవాడు, భయానికి కారణాన్ని వివరించాడు. మధురంగా ఇలా అన్నాడు: 'అందరూ వినండి దేవతలారా!'
వధాయ లవణస్యాజౌ శరః శత్రుఘ్నధారితః । తేజసా తస్య సమ్మూఢాః సర్వే స్మః సురసత్తమాః ।। ౭.౬౯.
యుద్ధంలో శత్రుఘ్నుడు పట్టుకున్న ఆ బాణం లవణాసురుని సంహరించడానికి. దాని తేజస్సు వల్ల మనందరం, ఓ ఉత్తమ దేవతలారా, అయోమయంలో పడిపోయాం.
ఏష పూర్వస్య దేవస్య లోకకర్తుః సనాతనః । శరస్తేజోమయో వత్సా యేన వై భయమాగతమ్ ।। ౭.౬౯.
ఇది పురాతన దేవుడు, లోకాలను సృష్టించేవాడు, శాశ్వతమైన బాణం. ఇది తేజస్సుతో నిండినది, పిల్లలారా! దీనివల్లే భయం కలిగింది.
ఏష వై కైటభస్యార్థే మధునశ్చ మహాశరః । సృష్టో మహాత్మనా తేన వధార్థే దైత్యయోస్తయోః ।। ౭.౬౯.
ఈ గొప్ప బాణాన్ని మహాత్ముడు, కైటభుడు, మధువు అనే ఇద్దరు దైత్యులను సంహరించడానికి సృష్టించాడు.
ఏక ఏవ ప్రజానాతి విష్ణుస్తేజోమయం శరమ్ । ఏషా ఏవ తనుః పూర్వా విష్ణోస్తస్య మహాత్మనః ।। ౭.౬౯.
ఈ తేజస్సుతో కూడిన బాణాన్ని విష్ణువు మాత్రమే తెలుసు. ఇదే రూపం, పుర్వం ఆ మహాత్ముడు విష్ణువుకు కూడా ఉంది.
ఇతో గచ్ఛత పశ్యధ్వం వధ్యమానం మహాత్మనా । రామానుజేన వీరేణ లవణం రాక్షసోత్తమమ్ ।। ౭.౬౯.
ఇక్కడి నుంచి వెళ్లి, రాముని తమ్ముడు అయిన వీరుడు శత్రుఘ్నుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన లవణాసురుని సంహరిస్తున్న దృశ్యాన్ని చూడండి.