పుత్రో దశరథస్యాహం భ్రాతా రామస్య ధీమతః । శత్రుఘ్నో నిత్యశత్రుఘ్నో వధాకాఙ్క్షీ తవాగతః ।। ౭.౬౮.
"నేను దశరథుని కుమారుడిని, ధీరుడు రాముని తమ్ముడిని, శత్రుఘ్నుడిని. శత్రువులను సంహరించేవాడిని. నీ వధకోసం ఇక్కడికి వచ్చాను," అని అన్నాడు.
తస్య మే యుద్ధకామస్య ద్వన్ద్వయుద్ధం ప్రదీయతామ్ । శత్రుస్త్వం సర్వభూతానాం న మే జీవన్గమిష్యసి ।। ౭.౬౮.
"నాకు యుద్ధం కావాలి. నువ్వు సమస్త భూతాలకు శత్రువు. నువ్వు నా చేతిలో బతికి తప్పించుకోలేవు. నాతో ఒంటరి యుద్ధానికి సిద్ధమవు," అని చెప్పాడు.
తస్మింస్తథా బ్రువాణే తు రాక్షసః ప్రహసన్నివ । ప్రత్యువాచ నరశ్రేష్ఠం దిష్ట్యా ప్రాప్తో ఽసి దుర్మతే ।। ౭.౬౮.
అతడు ఇలా అన్నప్పుడు, ఆ రాక్షసుడు నవ్వుతూ, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన శత్రుఘ్నుణ్ణి చూసి, "దుర్మతివాడా! నీ దురదృష్టానికి ఇక్కడికి వచ్చావు," అని ఎద్దేవా చేశాడు.
మమ మాతృష్వసుర్భ్రాతా రావణో రాక్షసాధిపః । హతో రామేణ దుర్బుద్ధే స్త్రీహేతోః పురుషాధమ ।। ౭.౬౮.
"నా మేనమామ రాక్షసాధిపతి రావణుడు, రామచంద్రునివల్ల ఒక స్త్రీ కోసం హతుడయ్యాడు, దుర్మతివాడా! నరాధమా!" అని అన్నాడు.
తచ్చ సర్వం మయా క్షాన్తం రావణస్య కులక్షయమ్ । అవజ్ఞాం పురతః కృత్వా మయా యూయం విశేషతః ।। ౭.౬౮.
"రావణుని వంశ నాశనం జరిగినా, అది నేను సహించాను. మీ అందరినీ, ముఖ్యంగా నిన్ను, నేను తక్కువగా ఎంచుకున్నాను," అని అన్నాడు.
నిహతాశ్చ హి మే సర్వే పరిభూతాస్తృణం యథా । భూతాశ్చైవ భవిష్యాశ్చ యూయం చ పురుషాధమాః ।। ౭.౬౮.
"నాకు చేతిలో హతమైనవారిని నేను గడ్డి లాగా తక్కువగా చూసాను. గతంలో ఉన్నవారు, భవిష్యత్తులో ఉండేవారు, మీరు నరాధములూ అంతే," అని అన్నాడు.
తస్య తే యుద్ధకామస్య యుద్ధం దాస్యామి దుర్మతే । తిష్ఠం త్వం చ ముహూర్తం తు యావదాయుధమానయే । ఈప్సితం యాదృశం తుభ్యం సజ్జయే యావదాయుధమ్ ।। ౭.౬౮.
"నీవు యుద్ధం కోరుకుంటున్నావు కదా, దుర్మతివాడా! నీకు కావాల్సిన ఆయుధాన్ని తెచ్చుకునే వరకు కాస్త ఆగు. నీవు కోరినట్టు నేను సిద్ధం చేసుకుంటాను," అని అన్నాడు.
తమువాచాశు శత్రుఘ్నః క్వ మే జీవన్గమిష్యసి । శత్రుర్యదృచ్ఛయా దృష్టో న మోక్తవ్యః కృతాత్మనా ।। ౭.౬౮.
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు త్వరగా, "నువ్వు నా నుండి బతికి ఎక్కడికి పోతావు? శత్రువును యాదృచ్ఛికంగా ఎదురైతే వదిలిపెట్టకూడదు," అని చెప్పాడు.
యో హి విక్లవయా బుద్ధ్యా ప్రసరం శత్రవే దదౌ । స హతో మన్దబుద్ధిత్వాద్యథా కాపురుషస్తథా ।। ౭.౬౮.
ఎవరైనా మనసు స్థిరంగా లేకుండా శత్రువుకు అవకాశమిస్తే, అతను మూర్ఖత్వం వల్ల చనిపోతాడు. అలా చేయడం కాపురుషుడిలా అవుతుంది.
తస్మాత్సుదృష్టం కురు జీవలోకం శరైః శితైస్త్వాం వివిధైర్నయామి । యమస్య గేహాభిముఖం హి పాపం రిపుం త్రిలోకస్య చ రాఘవస్య ।। ౭.౬౮.
కాబట్టి, బతికున్న ప్రపంచాన్ని బాగా చూడుము. ఎన్నో రకాల పదునైన బాణాలతో, మూడు లోకాలకూ రాఘవునికీ శత్రువైన నీను, పాపాత్ముడా, యమధర్మరాజు ఇంటికి నిన్ను నడిపిస్తాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఽష్టషష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవై ఎనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తస్య శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । క్రోధామాహారయత్తీవ్రం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు చెప్పిన మాటలు విని, అతడు తీవ్రమైన కోపాన్ని తెచ్చుకుని, 'నిల్లు, నిల్లు!' అని గట్టిగా అరవాడు.
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్కటకటాయ్య చ । లవణో రఘుశార్దూలమాహ్వయామాస చాసకృత్ ।। ౭.౬౯.
తన చేతిని మరో చేతితో బలంగా కొట్టి, పళ్లను గట్టిగా కొరుకుతూ, లవణాసురుడు రఘువంశపు సింహుడైన శత్రుఘ్నుని పునఃపునః పోరుకు పిలిచాడు.
తం బ్రువాణం తథా వాక్యం లవణం ఘోరదర్శనమ్ । శత్రుఘ్నో దేవశత్రుఘ్న ఇదం వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
అలా భయంకరంగా కనిపిస్తూ మాటలు చెప్పిన లవణాసురునికి, శత్రువులను సంహరించే శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు.
న శత్రుఘ్నస్తథా జాతో యథా ఽన్యే నిర్జితాస్త్వయా । తదద్య బాణాభిహతో వ్రజ త్వం యమసాదనమ్ ।। ౭.౬౯.
నీవు జయించిన వారిలా నేను కాదు. నేడు నా బాణాలతో నీవు తగిలి, యమలోకానికి వెళ్ళిపోతావు.
ఋషయో ఽప్యద్య పాపాత్మన్మయా త్వాం నిహతం రణే । పశ్యన్తు విప్రా విద్వాంసస్త్రిదశా ఇవ రావణమ్ ।। ౭.౬౯.
పాపాత్ముడా! నేడు యుద్ధంలో నిన్ను నేను సంహరిస్తున్నదాన్ని ఋషులు, పండితులు, దేవతలు రావణుడిని చూసినట్లే చూస్తారు.
త్వయి మద్బాణనిర్దగ్ధే పతితే ఽద్య నిశాచర । పురే జనపదే చాపి క్షేమమేవ భవిష్యతి ।। ౭.౬౯.
రాత్రివేళ తిరిగే దానవుడా! నేడు నా బాణాల తాకిడికి నీవు పడిపోతే, పట్టణంలో, దేశంలో శాంతి నెలకొంటుంది.
అద్య మద్బాహునిష్క్రాన్తః శరో వజ్రనిభాననః । ప్రవేక్ష్యతే తే హృదయం పద్మమంశురివార్కజః ।। ౭.౬౯.
నేడు నా చేతి నుండి బయలుదేరిన, వజ్రంలాంటి ముఖమున్న బాణం, సూర్యకిరణం పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్టు, నీ హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ఏవముక్తో మహావృక్షం లవణః క్రోధమూర్చ్ఛితః । శత్రుఘ్నోరసి చిక్షేప స చ తం శతధాచ్ఛినత్ ।। ౭.౬౯.
ఇలా అన్న వెంటనే, లవణాసురుడు కోపంతో పెద్ద చెట్టును తీయగా, శత్రుఘ్నుడు దాన్ని నూరు ముక్కలు చేశాడు.
తద్దృష్ట్వా విఫలం కర్మ రాక్షసః పునరేవ తు । పాదపాన్సుబహూన్గృహ్య శత్రుఘ్నాయాసృజద్బలీ ।। ౭.౬౯.
తన ప్రయత్నం విఫలమైనదని చూసి, ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ ఎన్నో చెట్లను తీసుకుని శత్రుఘ్నుని మీద విసిరాడు.
శత్రుఘ్నశ్చాపి తేజస్వీ వృక్షానాపతతో బహూన్ । త్రిభిశ్చతుర్భిరేకైకం చిచ్ఛేద నతపర్వభిః ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు కూడా తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, పడుతున్న ప్రతి చెట్టును మూడు లేదా నాలుగు ముద్దులతో కోసేశాడు.
తతో బాణమయం వర్షం వ్యసృజద్రాక్షసోరసి । శత్రుఘ్నో వీర్యసమ్పన్నో వివ్యథే న స రాక్షసః ।। ౭.౬౯.
తర్వాత శత్రుఘ్నుడు, పరాక్రమంతో, రాక్షసుని ఛాతీపై బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు. అయినా ఆ రాక్షసుడు కదలలేదు.
తతః ప్రహస్య లవణో వృక్షముద్యమ్య వీర్యవాన్ । శిరస్యభ్యహనచ్ఛూరం స్రస్తాఙ్గః స ముమోహ వై ।। ౭.౬౯.
ఆ తరువాత, లవణాసురుడు నవ్వుతూ, బలంగా ఒక చెట్టును పైకి ఎత్తి, ధైర్యవంతుడైన శత్రుఘ్నుని తలపై కొట్టాడు. దాంతో అతని అవయవాలు బలహీనమై, అతడు అపస్మారంలో పడిపోయాడు.
తస్మిన్నిపతితే వీరే హాహాకారో మహానభూత్ । ఋషీణాం దేవసఙ్ఘానాం గన్ధర్వాప్సరసాం తథా ।। ౭.౬౯.
ఆ వీరుడు పడిపోతే, ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరిలో పెద్ద దుఃఖారావాలు వినిపించాయి.
తమవజ్ఞాయ తు హతం శత్రుఘ్నం భువి పాతితమ్ । రక్షో లబ్ధాన్తరమపి న వివేశ స్వమాలయమ్ ।। ౭.౬౯.
భూమిపై పడిపోయిన, చనిపోయిన శత్రుఘ్నుని పట్టించుకోకుండా, ఆ రాక్షసుడు అవకాశం ఉన్నా తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళలేదు.
నాపి శూలం ప్రజగ్రాహ తం దృష్ట్వా భువి పాతితమ్ । తతో హత ఇతి జ్ఞాత్వా తాన్భక్షాన్సముదావహత్ ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు నేలపై పడిపోతే, అతడిని చూసి ఆ రాక్షసుడు తన శూలాన్ని కూడా తీయలేదు. అతడు చనిపోయాడని తెలుసుకుని, తన భక్ష్యాలను సమీకరించుకున్నాడు.
ముహూర్తాల్లబ్ధసఞ్జ్ఞస్తు పునస్తస్థౌ ధృతాయుధః । శత్రుఘ్నో వై పురద్వారి ఋషిభిః సమ్ప్రపూజితః ।। ౭.౬౯.
కొంతసేపటి తర్వాత, శత్రుఘ్నుడు మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు. ఆయుధాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని, ఋషులు ఘనంగా సత్కరించగా, నగర ద్వారంలో నిలబడ్డాడు.
తతో దివ్యమమోఘం తం జగ్రాహ శరముత్తమమ్ । జ్వలన్తం తేజసా ఘోరం పూరయన్తం దిశో దశ ।। ౭.౬౯.
తర్వాత, ఆ దివ్యమైన, తప్పకుండా లక్ష్యాన్ని చేరే, అత్యుత్తమమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు. అది తేజస్సుతో మండుతూ, పది దిశల్నీ కాంతితో నింపింది.
వజ్రాననం వజ్రవేగం మేరుమన్దరసన్నిభమ్ । నతం పర్వసు సర్వేషు సంయుగేష్వపరాజితమ్ ।। ౭.౬౯.
ఆ బాణానికి వజ్రంలాంటి ముఖం, వజ్రంలాంటి వేగం ఉండేది. అది మేరు, మందర పర్వతాలను పోలి ఉండేది. దాని మడతలన్నీ వంగినట్టుండి, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదు.
అసృక్చన్దనదిగ్ధాఙ్గం చారుపత్రం పతత్రిణమ్ । దానవేన్ద్రాచలేన్ద్రాణామసురాణాం చ దారణమ్ ।। ౭.౬౯.
ఆ బాణం దేహం రక్తంతో, గంధంతో పూసి ఉంది. దాని రెక్కలు అందంగా మెరిసాయి. అది దానవేంద్రులు, పర్వతాధిపతులు, అసురులను సంహరించేది.