కథాం కథయతాం తేషాం జయం చాకాఙ్క్షతాం శుభమ్ । వ్యతీతా రజనీ శీఘ్రం శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః ।। ౭.౬౮.
వారు కథలు చెప్పుకుంటూ, విజయాన్ని ఆకాంక్షిస్తూ ఉండగా, మహాత్ముడు శత్రుఘ్నునికి ఆ రాత్రి త్వరగా గడిచిపోయింది.
తతః ప్రభాతే విమలే తస్మిన్కాలే స రాక్షసః । నిర్గతస్తు పురాద్ధీరో భక్ష్యాహారప్రచోదితః ।। ౭.౬౮.
ఆ శుభ్రమైన ఉదయం వచ్చినప్పుడు, ఆ ధైర్యవంతుడు రాక్షసుడు ఆకలితో, తినడానికి తపిస్తూ పట్టణం నుంచి బయటకు వచ్చాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే వీరః శత్రుఘ్నో యమునాం నదీమ్ । తీర్త్వా మధుపురద్వారి ధనుష్పాణిరతిష్ఠత ।। ౭.౬౮.
ఇంతలో వీరుడు శత్రుఘ్నుడు యమునా నదిని దాటి, తన విల్లు చేతబట్టి మధుపురి ద్వారానికి వచ్చి నిలిచాడు.
తతో ఽర్ధదివసే ప్రాప్తే క్రూరకర్మా స రాక్షసః । ఆగచ్ఛద్బహుసాహస్రం ప్రాణినాం భారముద్వహన్ ।। ౭.౬౮.
అర్ధదినం గడిచిన తర్వాత, ఆ క్రూరమైన రాక్షసుడు వేలాది జీవులను మోస్తూ అక్కడికి చేరాడు.
తతో దదర్శ శత్రుఘ్నం స్థితం ద్వారి ధృతాయుధమ్ । తమువాచ తతో రక్షః కిమనేన కరిష్యసి ।। ౭.౬౮.
అప్పుడు అతడు ద్వారంలో ఆయుధంతో నిలబడి ఉన్న శత్రుఘ్నుణ్ణి చూచి, "ఇది చేతిలో పెట్టుకుని నువ్వు ఏమి చేయబోతున్నావు?" అని అడిగాడు.
ఈదృశానాం సహస్రాణి సాయుధానాం నరాధమ । భక్షితాని మయా రోషాత్కాలమాకాఙ్క్షసే ను కిమ్ ।। ౭.౬౮.
"నరాధమా! నువ్వు ఆయుధంతో ఉన్నవాడివి. నీలాంటి వేల మందిని కోపంతో నేను తినేశాను. నీకు కూడా మరణ సమయం వచ్చింది అనుకుంటున్నావా?" అని అన్నాడు.
ఆహారశ్చాస్య సమ్పూర్ణో మమాయం పురుషాధమ । స్వయం ప్రవిష్టో ఽద్య ముఖం కథమాసాద్య దుర్మతే ।। ౭.౬౮.
"నరాధమా! నువ్వే నేడు నా ఆకలిని తీరుస్తున్నావు. దుర్మతివాడా! నువ్వు స్వయంగా నా నోట్లోకి వచ్చావు. ఎలా వచ్చావు చెప్పు?" అని ఎద్దేవా చేశాడు.
తస్యైవం భాషమాణస్య హసతశ్చ ముహుర్ముహుః । శత్రుఘ్నో వీర్యసమ్పన్నో రోషాదశ్రూణ్యవాసృజత్ ।। ౭.౬౮.
అతడు ఇలా పలుకుతూ, మళ్లీ మళ్లీ నవ్వుతుండగా, శత్రుఘ్నుడు కోపంతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
తస్య రోషాభిభూతస్య శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । తేజోమయా మరీచ్యస్తు సర్వగాత్రైర్వినిష్పతన్ ।। ౭.౬౮.
ఆ మహాత్ముడు శత్రుఘ్నుడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, అతని శరీరమంతా ప్రకాశించే కాంతిరశ్ములు వెలువడ్డాయి.
ఉవాచ చ సుసఙ్క్రుద్ధః శత్రుఘ్నస్తం నిశాచరమ్ । యోద్ధుమిచ్ఛామి దుర్బుద్ధే ద్వన్ద్వయుద్ధం త్వయా సహ ।। ౭.౬౮.
శత్రుఘ్నుడు ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసునికి కోపంతో, "దుర్మతివాడా! నీతో నేను ఒంటరిగా యుద్ధం చేయాలనుకుంటున్నాను," అని చెప్పాడు.
పుత్రో దశరథస్యాహం భ్రాతా రామస్య ధీమతః । శత్రుఘ్నో నిత్యశత్రుఘ్నో వధాకాఙ్క్షీ తవాగతః ।। ౭.౬౮.
"నేను దశరథుని కుమారుడిని, ధీరుడు రాముని తమ్ముడిని, శత్రుఘ్నుడిని. శత్రువులను సంహరించేవాడిని. నీ వధకోసం ఇక్కడికి వచ్చాను," అని అన్నాడు.
తస్య మే యుద్ధకామస్య ద్వన్ద్వయుద్ధం ప్రదీయతామ్ । శత్రుస్త్వం సర్వభూతానాం న మే జీవన్గమిష్యసి ।। ౭.౬౮.
"నాకు యుద్ధం కావాలి. నువ్వు సమస్త భూతాలకు శత్రువు. నువ్వు నా చేతిలో బతికి తప్పించుకోలేవు. నాతో ఒంటరి యుద్ధానికి సిద్ధమవు," అని చెప్పాడు.
తస్మింస్తథా బ్రువాణే తు రాక్షసః ప్రహసన్నివ । ప్రత్యువాచ నరశ్రేష్ఠం దిష్ట్యా ప్రాప్తో ఽసి దుర్మతే ।। ౭.౬౮.
అతడు ఇలా అన్నప్పుడు, ఆ రాక్షసుడు నవ్వుతూ, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన శత్రుఘ్నుణ్ణి చూసి, "దుర్మతివాడా! నీ దురదృష్టానికి ఇక్కడికి వచ్చావు," అని ఎద్దేవా చేశాడు.
మమ మాతృష్వసుర్భ్రాతా రావణో రాక్షసాధిపః । హతో రామేణ దుర్బుద్ధే స్త్రీహేతోః పురుషాధమ ।। ౭.౬౮.
"నా మేనమామ రాక్షసాధిపతి రావణుడు, రామచంద్రునివల్ల ఒక స్త్రీ కోసం హతుడయ్యాడు, దుర్మతివాడా! నరాధమా!" అని అన్నాడు.
తచ్చ సర్వం మయా క్షాన్తం రావణస్య కులక్షయమ్ । అవజ్ఞాం పురతః కృత్వా మయా యూయం విశేషతః ।। ౭.౬౮.
"రావణుని వంశ నాశనం జరిగినా, అది నేను సహించాను. మీ అందరినీ, ముఖ్యంగా నిన్ను, నేను తక్కువగా ఎంచుకున్నాను," అని అన్నాడు.
నిహతాశ్చ హి మే సర్వే పరిభూతాస్తృణం యథా । భూతాశ్చైవ భవిష్యాశ్చ యూయం చ పురుషాధమాః ।। ౭.౬౮.
"నాకు చేతిలో హతమైనవారిని నేను గడ్డి లాగా తక్కువగా చూసాను. గతంలో ఉన్నవారు, భవిష్యత్తులో ఉండేవారు, మీరు నరాధములూ అంతే," అని అన్నాడు.
తస్య తే యుద్ధకామస్య యుద్ధం దాస్యామి దుర్మతే । తిష్ఠం త్వం చ ముహూర్తం తు యావదాయుధమానయే । ఈప్సితం యాదృశం తుభ్యం సజ్జయే యావదాయుధమ్ ।। ౭.౬౮.
"నీవు యుద్ధం కోరుకుంటున్నావు కదా, దుర్మతివాడా! నీకు కావాల్సిన ఆయుధాన్ని తెచ్చుకునే వరకు కాస్త ఆగు. నీవు కోరినట్టు నేను సిద్ధం చేసుకుంటాను," అని అన్నాడు.
తమువాచాశు శత్రుఘ్నః క్వ మే జీవన్గమిష్యసి । శత్రుర్యదృచ్ఛయా దృష్టో న మోక్తవ్యః కృతాత్మనా ।। ౭.౬౮.
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు త్వరగా, "నువ్వు నా నుండి బతికి ఎక్కడికి పోతావు? శత్రువును యాదృచ్ఛికంగా ఎదురైతే వదిలిపెట్టకూడదు," అని చెప్పాడు.
యో హి విక్లవయా బుద్ధ్యా ప్రసరం శత్రవే దదౌ । స హతో మన్దబుద్ధిత్వాద్యథా కాపురుషస్తథా ।। ౭.౬౮.
ఎవరైనా మనసు స్థిరంగా లేకుండా శత్రువుకు అవకాశమిస్తే, అతను మూర్ఖత్వం వల్ల చనిపోతాడు. అలా చేయడం కాపురుషుడిలా అవుతుంది.
తస్మాత్సుదృష్టం కురు జీవలోకం శరైః శితైస్త్వాం వివిధైర్నయామి । యమస్య గేహాభిముఖం హి పాపం రిపుం త్రిలోకస్య చ రాఘవస్య ।। ౭.౬౮.
కాబట్టి, బతికున్న ప్రపంచాన్ని బాగా చూడుము. ఎన్నో రకాల పదునైన బాణాలతో, మూడు లోకాలకూ రాఘవునికీ శత్రువైన నీను, పాపాత్ముడా, యమధర్మరాజు ఇంటికి నిన్ను నడిపిస్తాను.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఽష్టషష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవై ఎనిమిదవ సర్గ ముగిసింది.
తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తస్య శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । క్రోధామాహారయత్తీవ్రం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
శత్రుఘ్నుడు చెప్పిన మాటలు విని, అతడు తీవ్రమైన కోపాన్ని తెచ్చుకుని, 'నిల్లు, నిల్లు!' అని గట్టిగా అరవాడు.
పాణౌ పాణిం వినిష్పిష్య దన్తాన్కటకటాయ్య చ । లవణో రఘుశార్దూలమాహ్వయామాస చాసకృత్ ।। ౭.౬౯.
తన చేతిని మరో చేతితో బలంగా కొట్టి, పళ్లను గట్టిగా కొరుకుతూ, లవణాసురుడు రఘువంశపు సింహుడైన శత్రుఘ్నుని పునఃపునః పోరుకు పిలిచాడు.
తం బ్రువాణం తథా వాక్యం లవణం ఘోరదర్శనమ్ । శత్రుఘ్నో దేవశత్రుఘ్న ఇదం వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౯.
అలా భయంకరంగా కనిపిస్తూ మాటలు చెప్పిన లవణాసురునికి, శత్రువులను సంహరించే శత్రుఘ్నుడు ఇలా అన్నాడు.
న శత్రుఘ్నస్తథా జాతో యథా ఽన్యే నిర్జితాస్త్వయా । తదద్య బాణాభిహతో వ్రజ త్వం యమసాదనమ్ ।। ౭.౬౯.
నీవు జయించిన వారిలా నేను కాదు. నేడు నా బాణాలతో నీవు తగిలి, యమలోకానికి వెళ్ళిపోతావు.
ఋషయో ఽప్యద్య పాపాత్మన్మయా త్వాం నిహతం రణే । పశ్యన్తు విప్రా విద్వాంసస్త్రిదశా ఇవ రావణమ్ ।। ౭.౬౯.
పాపాత్ముడా! నేడు యుద్ధంలో నిన్ను నేను సంహరిస్తున్నదాన్ని ఋషులు, పండితులు, దేవతలు రావణుడిని చూసినట్లే చూస్తారు.
త్వయి మద్బాణనిర్దగ్ధే పతితే ఽద్య నిశాచర । పురే జనపదే చాపి క్షేమమేవ భవిష్యతి ।। ౭.౬౯.
రాత్రివేళ తిరిగే దానవుడా! నేడు నా బాణాల తాకిడికి నీవు పడిపోతే, పట్టణంలో, దేశంలో శాంతి నెలకొంటుంది.
అద్య మద్బాహునిష్క్రాన్తః శరో వజ్రనిభాననః । ప్రవేక్ష్యతే తే హృదయం పద్మమంశురివార్కజః ।। ౭.౬౯.
నేడు నా చేతి నుండి బయలుదేరిన, వజ్రంలాంటి ముఖమున్న బాణం, సూర్యకిరణం పద్మంలోకి ప్రవేశించినట్టు, నీ హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ఏవముక్తో మహావృక్షం లవణః క్రోధమూర్చ్ఛితః । శత్రుఘ్నోరసి చిక్షేప స చ తం శతధాచ్ఛినత్ ।। ౭.౬౯.
ఇలా అన్న వెంటనే, లవణాసురుడు కోపంతో పెద్ద చెట్టును తీయగా, శత్రుఘ్నుడు దాన్ని నూరు ముక్కలు చేశాడు.
తద్దృష్ట్వా విఫలం కర్మ రాక్షసః పునరేవ తు । పాదపాన్సుబహూన్గృహ్య శత్రుఘ్నాయాసృజద్బలీ ।। ౭.౬౯.
తన ప్రయత్నం విఫలమైనదని చూసి, ఆ రాక్షసుడు మళ్లీ ఎన్నో చెట్లను తీసుకుని శత్రుఘ్నుని మీద విసిరాడు.