స్వమాశ్రమమిదం సౌమ్య రాఘవాణాం కులస్య హి । ఆసనం పాద్యమర్ధ్యం చ నిర్విశఙ్కః ప్రతీచ్ఛ మే ।। ౭.౬౫.
సౌమ్యా, ఈ నా ఆశ్రమం రఘువంశానికి చెందినదే. ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా, నా దగ్గర నుండి ఆసనం, పాద్యాన్ని, ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు.
ప్రతిగృహ్య తదా పూజాం ఫలమూలం చ భోజనమ్ । భక్షయామాస కాకుత్స్థస్తృప్తిం చ పరమాం గతః ।। ౭.౬౫.
ఆ సమయంలో కాకుత్స్థుడు ఆ ఆతిథ్యాన్ని, పండ్లు, కందులను స్వీకరించి తిని, పరమ తృప్తిని పొందాడు.
స భుక్త్వా ఫలమూలం చ మహర్షిం తమువాచ హ । ఇయం యజ్ఞవిభూతిస్తే కస్యాశ్రమసమీపతః ।। ౭.౬౫.
ఆ పండ్లు, కందులు తిన్న తరువాత, ఆ మహర్షిని అడిగాడు: 'ఈ యజ్ఞ వైభవం మీదగ్గర ఉంది. ఇది ఎవరి ఆశ్రమానికి దగ్గరగా ఉంది?'
తత్తస్య భాషితం శ్రుత్వా వాల్మీకిర్వాక్యమబ్రవీత్ । శత్రుఘ్న శృణు యస్యేదం బభూవాయతనం పురా ।। ౭.౬౫.
ఆయన మాటలు విని, వాల్మీకి ఇలా అన్నాడు: 'శత్రుఘ్నా, ఈ స్థలం ముందుగా ఎవరిదో విను.'
యుష్మాకం పూర్వకో రాజా సౌదాసస్తస్య భూపతేః । పుత్రో వీరసహో నామ వీర్యవానతిధార్మికః ।। ౭.౬౫.
మీ వంశస్థుడైన సౌదాస మహారాజుకు, వీరసహ అనే ధైర్యవంతుడు, పరమధార్మికుడు కుమారుడు ఉండేవాడు.
స బాల ఏవ సౌదాసో మృగయాముపచక్రమే । చఞ్చూర్యమాణం దదృశే స శూరో రాక్షసద్వయమ్ ।। ౭.౬౫.
సౌదాసుడు చిన్నవయసులోనే వేటకు వెళ్లి, అటవీ ప్రాంతాన్ని కలకలం చేస్తున్న ఇద్దరు రాక్షసులను చూశాడు.
శార్దూలరూపిణౌ ఘోరౌ మృగాన్బహుసహస్రశః । భక్షమాణావసన్తుష్టౌ పర్యాప్తిం నైవ జగ్మతుః ।। ౭.౬౫.
ఆ ఇద్దరు భయంకరమైనవారు, పులి రూపంలో ఉండి, వేలాది జంతువులను తింటూ, ఎప్పుడూ తృప్తి చెందలేదు.
స తు తౌ రాక్షసౌ దృష్ట్వా నిర్మృగం చ వనం కృతమ్ । క్రోధేన మహతా ఽ ఽవిష్టో జఘానైకం మహేషుణా ।। ౭.౬౫.
ఆ రాక్షసులను చూసి, అడవి జంతువులు లేనిదిగా మారినందుకు, అతను కోపంతో ఒక రాక్షసుని గొప్ప బాణంతో సంహరించాడు.
వినిపాత్య తమేకం తు సౌదాసః పురుషర్షభః । విజ్వరో విగతామార్షో హతం రక్షో హ్యుదైక్షత ।। ౭.౬౫.
ఒక రాక్షసుడిని పడగొట్టి, సౌదాసుడు ఆగ్రహం, జ్వరం లేని మనసుతో, చంపబడిన ఆ రాక్షసుని చూసి నిలబడ్డాడు.
నిరీక్షమాణం తం దృష్ట్వా సహాయం తస్య రక్షసః । సన్తాపమకరోద్ఘోరం సౌదాసం చేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౫.
తన స్నేహితుడు చనిపోయినదాన్ని చూసిన మరొక రాక్షసుడు, సౌదాసుని వైపు చూసి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఇలా అన్నాడు.
యస్మాదనపరాధం త్వం సహాయం మమ జఘ్నివాన్ । తస్మాత్తవాపి పాపిష్ఠ ప్రదాస్యామి ప్రతిక్రియామ్ ।। ౭.౬౫.
నీవు నా స్నేహితుడిని ఏ తప్పు లేనప్పటికీ చంపినందుకు, దుష్టుడా! నీకు తగిన ప్రతిఫలం నేను ఇస్తాను.
ఏవముక్త్వా తు తద్రాక్షస్తత్రైవాన్తరధీయత । కాలపర్యాయయోగేన రాజా మిత్రసహో ఽభవత్ ।। ౭.౬౫.
అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ రాక్షసుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. కాలక్రమంలో ఆ రాజు మిత్రసహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
రాజాపి యజతే యజ్ఞమస్యాశ్రమసమీపతః । అశ్వమేధం మహాయజ్ఞం తం వసిష్ఠో ఽభ్యపాలయత్ ।। ౭.౬౫.
ఆ రాజు ఈ ఆశ్రమం దగ్గర గొప్ప అశ్వమేధ యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ మహాయజ్ఞానికి వసిష్ఠుడు అధ్వర్యుడిగా ఉన్నాడు.
తత్ర యజ్ఞో మహానాసీద్బహువర్షగణాయుతః । సమృద్ధః పరయా లక్ష్మ్యా దేవయజ్ఞసమో ఽభవత్ ।। ౭.౬౫.
అక్కడ జరిగిన ఆ యజ్ఞం ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు కొనసాగింది. అది మహా వైభవంగా, దేవతలకు జరిగే యజ్ఞంలా ఘనంగా జరిగింది.
అథావసానే యజ్ఞస్య పూర్వవైరమనుస్మరన్ । వసిష్ఠరూపీ రాజానమితి హోవాచ రాక్షసః ।। ౭.౬౫.
యజ్ఞం ముగిసినప్పుడు, పాత వైరం గుర్తు చేసుకుని, వసిష్ఠుడి రూపంలో ఒక రాక్షసుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
అస్య యజ్ఞస్య జాతో ఽన్తః సామిషం భోజనం మమ । దీయతామిహ శీఘ్రం వై నాత్ర కార్యా విచారణా ।। ౭.౬౫.
ఈ యజ్ఞం చివర నాకు మాంసంతో కూడిన భోజనం సిద్ధమైంది. వెంటనే ఇక్కడే ఇవ్వండి, ఆలస్యం చేయకండి.
తచ్ఛ్రుత్వా వ్యాహృతం వాక్యం రక్షసా బ్రహ్మరూపిణా । భక్ష్యసంస్కారకుశలమువాచ పృథివీపతిః ।। ౭.౬౫.
బ్రాహ్మణుడి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడు ఇలా అన్న మాటలు విని, భోజనం సిద్ధం చేయడంలో నిపుణుడైన రాజు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
హవిష్యం సామిషం స్వాదు యథా భవతి భోజనమ్ । తథా కురుష్వ శీఘ్రం వై పరితుష్యేద్యథా గురుః ।। ౭.౬౫.
మాంసంతో కూడిన హవిస్సు రుచిగా, గురువు కోరినట్టు త్వరగా సిద్ధం చేయండి. ఆయన సంతృప్తి చెందేలా చూడండి.
శాసనాత్పార్థివేన్ద్రస్య సూదః సమ్భ్రాన్తమానసః । స రాక్షసః పునస్తత్ర సూదవేషమథాకరోత్ ।। ౭.౬౫.
రాజు ఆజ్ఞతో, వంటవాడు గందరగోళంగా వంట సిద్ధం చేయసాగాడు. ఆ రాక్షసుడు అక్కడ వంటవాడి రూపం కూడా ధరించాడు.
స మానుషమథో మాంసం పార్థివాయ న్యవేదయత్ । ఇదం స్వాదు హవిష్యం చ సామిషం చాన్నమాహృతమ్ ।। ౭.౬౫.
తర్వాత అతడు మానవ మాంసాన్ని రాజుకు చూపిస్తూ, 'ఇది రుచికరమైన మాంసహవిస్సు, మాంసంతో కూడిన అన్నం తీసుకొచ్చాను' అని అన్నాడు.
స భోజనం వసిష్ఠాయ పత్న్యా సార్ధముపాహరత్ । మదయన్త్యా నరవ్యాఘ్ర సామిషం రక్షసా హృతమ్ ।। ౭.౬౫.
ఆ మానవ మాంసాన్ని, మదయంతి తన భార్యతో కలిసి వసిష్ఠునికి భోజనంగా అందించింది. అది రాక్షసుడు తెచ్చిన మాంసం.
జ్ఞాత్వా తదామిషం విప్రో మానుషం భాజనం గతమ్ । క్రోధేన మహతా ఽ ఽవిష్టో వ్యాహర్తుముపచక్రమే ।। ౭.౬౫.
ఆ బ్రాహ్మణుడు, పాత్రలో ఉన్నది మానవ మాంసమని తెలుసుకుని, తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
యస్మాత్త్వం భోజనం రాజన్మమైతద్దాతుమిచ్ఛసి । తస్మాద్భోజనమేతత్తే భవిష్యతి న సంశయః ।। ౭.౬౫.
రాజా! నువ్వు నాకు ఈ భోజనం ఇవ్వాలనుకున్నావు కాబట్టి, ఇదే భోజనం నీకే దక్కుతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తతః క్రుద్ధస్తు సౌదాసస్తోయం జగ్రాహ పాణినా । వసిష్ఠం శప్తుమారేభే భార్యా చైనమవారయత్ ।। ౭.౬౫.
అప్పుడు సౌదాసుడు కోపంతో నీళ్లు చేతిలో తీసుకుని వసిష్ఠుని శపించబోయాడు. కానీ అతని భార్య అతన్ని ఆపింది.
రాజన్ప్రభుర్యతో ఽస్మాకం వసిష్ఠో భగవానృషిః । ప్రతిశప్తుం న శక్తస్త్వం దేవతుల్యం పురోధసమ్ ।। ౭.౬౫.
రాజా! వసిష్ఠుడు మనకు ప్రభువు, ఆయన దేవతలకు సమానమైన పురోహితుడు. నువ్వు ఆయనను శపించలేవు.
తతః క్రోధమయం తోయం తేజోబలసమన్వితమ్ । వ్యసర్జయత ధర్మాత్మా తతః పాదౌ సిషేచ చ ।। ౭.౬౫.
అప్పుడు సౌదాసుడు ఆ కోపంతో కూడిన నీటిని పోసి, తన పాదాలను కడిగాడు.
తేనాస్య రాజ్ఞస్తౌ పాదౌ తదా కల్మాషతాం గతౌ । తదాప్రభృతి రాజా ఽసౌ సౌదాసః సుమహాయశాః । కల్మాషపాదః సంవృత్తః ఖ్యాతశ్చైవ తథా నృపః ।। ౭.౬౫.
ఈ కారణంగా ఆ రాజు పాదాలు అప్పటినుంచి మచ్చలు పడ్డట్లుగా మారిపోయాయి. అప్పటి నుండి ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన సౌదాసుడు 'కల్మాషపాదుడు' అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.
స రాజా సహ పత్న్యా వై ప్రణిపత్య ముహుర్ముహుః । పునర్వసిష్ఠం ప్రోవాచ యదుక్తం బ్రహ్మరూపిణా ।। ౭.౬౫.
ఆ రాజు తన భార్యతో కలిసి పునఃపునః నమస్కరించి, బ్రహ్మస్వరూపుడైన వశిష్ఠుని చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ మళ్ళీ అడిగాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా పార్థివేన్ద్రస్య రక్షసా వికృతం చ తత్ । పునః ప్రోవాచ రాజానం వసిష్ఠః పురుషర్షభమ్ ।। ౭.౬౫.
ఆ రాజు మీద రాక్షసుడు చేసిన దుష్కార్యం విని, వశిష్ఠుడు మళ్లీ ఆ రాజును, మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన వానిని, ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మయా రోషపరీతేన యదిదం వ్యాహృతం వచః । నైతచ్ఛక్యం వృథా కర్తుం ప్రదాస్యామి చ తే వరమ్ ।। ౭.౬౫.
నేను కోపంతో చెప్పిన ఆ మాటలు వృథాగా చేయడం సాధ్యం కాదు. అయినా, నీకు ఒక వరం ఇస్తాను.