తథా తాంస్తు సమాజ్ఞాప్య ప్రస్థాప్య చ మహద్బలమ్ । కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ కైకేయీం చాభ్యవాదయత్ ।। ౭.౬౪.
అలా వారందరికి ఆజ్ఞాపించి, ఆ మహాబలమైన సైన్యాన్ని పంపిన తరువాత, కౌసల్య, సుమిత్ర, కైకయి దేవులను రాముడు గౌరవంగా నమస్కరించాడు.
రామం ప్రదక్షిణీకృత్య శిరసా ఽభిప్రణమ్య చ । రామేణ చాభ్యనుజ్ఞాతః శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః ।। ౭.౬౪.
రాముడిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, తల వంచి నమస్కరించి, రాముని అనుమతితో శత్రుఘ్నుడు అక్కడి నుండి బయలుదేరాడు.
లక్ష్మణం భరతం చైవ ప్రణిపత్య కృతాఞ్జలిః । పురోహితం వసిష్ఠం చ శత్రుఘ్నః ప్రయతాత్మవాన్ । ప్రదక్షిణమథో కృత్వా నిర్జగామ మహాబలః ।। ౭.౬౪.
లక్ష్మణుడు, భరతుడు, వశిష్ఠ మహర్షి వారికి కరముల్ని జోడించి నమస్కరించి, వారిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆ మహాబలుడైన శత్రుఘ్నుడు బయలుదేరాడు.
ప్రస్థాప్య సేనామథ సో ఽగ్రతస్తదా గజేన్ద్రవాజిప్రవరౌఘసఙ్కులామ్ । ఉపాస మాసం తు నరేన్ద్రపార్శ్వతస్త్వథ ప్రయాతో రఘువంశవర్ధనః ।। ౭.౬౪.
అప్పుడు గజరాజులు, ఉత్తమమైన గుర్రాలతో నిండిన ఆ సైన్యాన్ని పంపించి, నెలరోజులు రాజు పక్కన ఉండి, తరువాత రఘువంశాన్ని పెంచినవాడు ప్రయాణమయ్యాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతుష్షష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవై నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
ప్రస్థాప్య చ బలం సర్వం మాసమాత్రోషితః పథి । ఏక ఏవాశు శత్రుఘ్నో జగామ త్వరితం తదా ।। ౭.౬౫.
అన్ని సైన్యాలను పంపించి, మార్గంలో నెలరోజులు ఉన్న శత్రుఘ్నుడు, వెంటనే ఒక్కడే వేగంగా ప్రయాణం ప్రారంభించాడు.
ద్విరాత్రమన్తరే శూర ఉష్య రాఘవనన్దనః । వాల్మీకేరాశ్రమం పుణ్యమగచ్ఛద్వాసముత్తమమ్ ।। ౭.౬౫.
రఘువంశానికి ఆనందంగా పుట్టిన ఆ వీరుడు, రెండు రాత్రులు అక్కడ గడిపి, వాల్మీకి మహర్షి ఆశ్రమానికి, ఆ పవిత్రమైన స్థలానికి చేరాడు.
సో ఽభివాద్య మహాత్మానం వాల్మీకిం మునిసత్తమమ్ । కృతాఞ్జలిరథో భూత్వా వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౬౫.
ఆయన మహాత్ముడైన వాల్మీకి మహర్షిని గౌరవంగా నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్వస్తుమిచ్ఛామి గురోః కృత్యాదిహాగతః । శ్వః ప్రభాతే గమిష్యామి ప్రతీచీం వారుణీం దిశమ్ ।। ౭.౬౫.
భగవంతుడా, గురువు పనితో ఇక్కడికి వచ్చాను. ఈ రాత్రి ఇక్కడ ఉండి, రేపు ఉదయం పశ్చిమ దిశగా వెళ్ళిపోతాను.
శత్రుఘ్నస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్య మునిపుఙ్గవః । ప్రత్యువాచ మహాత్మానం స్వాగతం తే మహాయశః ।। ౭.౬౫.
శత్రుఘ్నుని మాటలు విని, ఆ మహర్షి చిరునవ్వుతో, 'మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడా! నీకు స్వాగతం' అని అన్నాడు.
స్వమాశ్రమమిదం సౌమ్య రాఘవాణాం కులస్య హి । ఆసనం పాద్యమర్ధ్యం చ నిర్విశఙ్కః ప్రతీచ్ఛ మే ।। ౭.౬౫.
సౌమ్యా, ఈ నా ఆశ్రమం రఘువంశానికి చెందినదే. ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా, నా దగ్గర నుండి ఆసనం, పాద్యాన్ని, ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు.
ప్రతిగృహ్య తదా పూజాం ఫలమూలం చ భోజనమ్ । భక్షయామాస కాకుత్స్థస్తృప్తిం చ పరమాం గతః ।। ౭.౬౫.
ఆ సమయంలో కాకుత్స్థుడు ఆ ఆతిథ్యాన్ని, పండ్లు, కందులను స్వీకరించి తిని, పరమ తృప్తిని పొందాడు.
స భుక్త్వా ఫలమూలం చ మహర్షిం తమువాచ హ । ఇయం యజ్ఞవిభూతిస్తే కస్యాశ్రమసమీపతః ।। ౭.౬౫.
ఆ పండ్లు, కందులు తిన్న తరువాత, ఆ మహర్షిని అడిగాడు: 'ఈ యజ్ఞ వైభవం మీదగ్గర ఉంది. ఇది ఎవరి ఆశ్రమానికి దగ్గరగా ఉంది?'
తత్తస్య భాషితం శ్రుత్వా వాల్మీకిర్వాక్యమబ్రవీత్ । శత్రుఘ్న శృణు యస్యేదం బభూవాయతనం పురా ।। ౭.౬౫.
ఆయన మాటలు విని, వాల్మీకి ఇలా అన్నాడు: 'శత్రుఘ్నా, ఈ స్థలం ముందుగా ఎవరిదో విను.'
యుష్మాకం పూర్వకో రాజా సౌదాసస్తస్య భూపతేః । పుత్రో వీరసహో నామ వీర్యవానతిధార్మికః ।। ౭.౬౫.
మీ వంశస్థుడైన సౌదాస మహారాజుకు, వీరసహ అనే ధైర్యవంతుడు, పరమధార్మికుడు కుమారుడు ఉండేవాడు.
స బాల ఏవ సౌదాసో మృగయాముపచక్రమే । చఞ్చూర్యమాణం దదృశే స శూరో రాక్షసద్వయమ్ ।। ౭.౬౫.
సౌదాసుడు చిన్నవయసులోనే వేటకు వెళ్లి, అటవీ ప్రాంతాన్ని కలకలం చేస్తున్న ఇద్దరు రాక్షసులను చూశాడు.
శార్దూలరూపిణౌ ఘోరౌ మృగాన్బహుసహస్రశః । భక్షమాణావసన్తుష్టౌ పర్యాప్తిం నైవ జగ్మతుః ।। ౭.౬౫.
ఆ ఇద్దరు భయంకరమైనవారు, పులి రూపంలో ఉండి, వేలాది జంతువులను తింటూ, ఎప్పుడూ తృప్తి చెందలేదు.
స తు తౌ రాక్షసౌ దృష్ట్వా నిర్మృగం చ వనం కృతమ్ । క్రోధేన మహతా ఽ ఽవిష్టో జఘానైకం మహేషుణా ।। ౭.౬౫.
ఆ రాక్షసులను చూసి, అడవి జంతువులు లేనిదిగా మారినందుకు, అతను కోపంతో ఒక రాక్షసుని గొప్ప బాణంతో సంహరించాడు.
వినిపాత్య తమేకం తు సౌదాసః పురుషర్షభః । విజ్వరో విగతామార్షో హతం రక్షో హ్యుదైక్షత ।। ౭.౬౫.
ఒక రాక్షసుడిని పడగొట్టి, సౌదాసుడు ఆగ్రహం, జ్వరం లేని మనసుతో, చంపబడిన ఆ రాక్షసుని చూసి నిలబడ్డాడు.
నిరీక్షమాణం తం దృష్ట్వా సహాయం తస్య రక్షసః । సన్తాపమకరోద్ఘోరం సౌదాసం చేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౫.
తన స్నేహితుడు చనిపోయినదాన్ని చూసిన మరొక రాక్షసుడు, సౌదాసుని వైపు చూసి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఇలా అన్నాడు.
యస్మాదనపరాధం త్వం సహాయం మమ జఘ్నివాన్ । తస్మాత్తవాపి పాపిష్ఠ ప్రదాస్యామి ప్రతిక్రియామ్ ।। ౭.౬౫.
నీవు నా స్నేహితుడిని ఏ తప్పు లేనప్పటికీ చంపినందుకు, దుష్టుడా! నీకు తగిన ప్రతిఫలం నేను ఇస్తాను.
ఏవముక్త్వా తు తద్రాక్షస్తత్రైవాన్తరధీయత । కాలపర్యాయయోగేన రాజా మిత్రసహో ఽభవత్ ।। ౭.౬౫.
అలా చెప్పిన వెంటనే ఆ రాక్షసుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. కాలక్రమంలో ఆ రాజు మిత్రసహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
రాజాపి యజతే యజ్ఞమస్యాశ్రమసమీపతః । అశ్వమేధం మహాయజ్ఞం తం వసిష్ఠో ఽభ్యపాలయత్ ।। ౭.౬౫.
ఆ రాజు ఈ ఆశ్రమం దగ్గర గొప్ప అశ్వమేధ యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ మహాయజ్ఞానికి వసిష్ఠుడు అధ్వర్యుడిగా ఉన్నాడు.
తత్ర యజ్ఞో మహానాసీద్బహువర్షగణాయుతః । సమృద్ధః పరయా లక్ష్మ్యా దేవయజ్ఞసమో ఽభవత్ ।। ౭.౬౫.
అక్కడ జరిగిన ఆ యజ్ఞం ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు కొనసాగింది. అది మహా వైభవంగా, దేవతలకు జరిగే యజ్ఞంలా ఘనంగా జరిగింది.
అథావసానే యజ్ఞస్య పూర్వవైరమనుస్మరన్ । వసిష్ఠరూపీ రాజానమితి హోవాచ రాక్షసః ।। ౭.౬౫.
యజ్ఞం ముగిసినప్పుడు, పాత వైరం గుర్తు చేసుకుని, వసిష్ఠుడి రూపంలో ఒక రాక్షసుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
అస్య యజ్ఞస్య జాతో ఽన్తః సామిషం భోజనం మమ । దీయతామిహ శీఘ్రం వై నాత్ర కార్యా విచారణా ।। ౭.౬౫.
ఈ యజ్ఞం చివర నాకు మాంసంతో కూడిన భోజనం సిద్ధమైంది. వెంటనే ఇక్కడే ఇవ్వండి, ఆలస్యం చేయకండి.
తచ్ఛ్రుత్వా వ్యాహృతం వాక్యం రక్షసా బ్రహ్మరూపిణా । భక్ష్యసంస్కారకుశలమువాచ పృథివీపతిః ।। ౭.౬౫.
బ్రాహ్మణుడి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడు ఇలా అన్న మాటలు విని, భోజనం సిద్ధం చేయడంలో నిపుణుడైన రాజు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
హవిష్యం సామిషం స్వాదు యథా భవతి భోజనమ్ । తథా కురుష్వ శీఘ్రం వై పరితుష్యేద్యథా గురుః ।। ౭.౬౫.
మాంసంతో కూడిన హవిస్సు రుచిగా, గురువు కోరినట్టు త్వరగా సిద్ధం చేయండి. ఆయన సంతృప్తి చెందేలా చూడండి.
శాసనాత్పార్థివేన్ద్రస్య సూదః సమ్భ్రాన్తమానసః । స రాక్షసః పునస్తత్ర సూదవేషమథాకరోత్ ।। ౭.౬౫.
రాజు ఆజ్ఞతో, వంటవాడు గందరగోళంగా వంట సిద్ధం చేయసాగాడు. ఆ రాక్షసుడు అక్కడ వంటవాడి రూపం కూడా ధరించాడు.
స మానుషమథో మాంసం పార్థివాయ న్యవేదయత్ । ఇదం స్వాదు హవిష్యం చ సామిషం చాన్నమాహృతమ్ ।। ౭.౬౫.
తర్వాత అతడు మానవ మాంసాన్ని రాజుకు చూపిస్తూ, 'ఇది రుచికరమైన మాంసహవిస్సు, మాంసంతో కూడిన అన్నం తీసుకొచ్చాను' అని అన్నాడు.