బలం చ సుభృతం వీర హృష్టపుష్టమనుద్ధతమ్ । సమ్భాషాసమ్ప్రదానేన రఞ్జయస్వ నగేత్తమ ।। ౭.౬౪.
వీరా, బలమైన, ఆనందంగా, వినయంగా ఉన్న సైన్యాన్ని సంభాషణతో, బహుమతులతో నగరాన్ని సంతోషపెట్టుము.
న హ్యర్థాస్తత్ర తిష్ఠన్తి న దారా న చ బాన్ధవాః । సుప్రీతో భృత్యవర్గశ్చ యత్ర తిష్ఠసి రాఘవ ।। ౭.౬౪.
అక్కడ ధనం, భార్యలు, బంధువులు ఉండరు. రాఘవా, నీవు ఉన్న చోట సంతోషంగా ఉన్న సేవకుల సమూహమే ఉంటుంది.
తతో హృష్టజనాకీర్ణాం ప్రస్థాప్య మహతీం చమూమ్ । ఏక ఏవ ధనుష్పాణిర్గచ్ఛ త్వం మధునో వనమ్ ।। ౭.౬౪.
అనంతరం, ఆనందంగా ఉన్న ప్రజలతో కూడిన గొప్ప సైన్యాన్ని పంపించి, నీవు ఒంటరిగా విల్లు చేతబట్టి మధువు అడవికి వెళ్ళు.
యథా త్వాం న ప్రజానాతి గచ్ఛన్తం యుద్ధకాఙ్క్షిణమ్ । లవణస్తు మధోః పుత్రస్తథా గచ్ఛేరశఙ్కితమ్ ।। ౭.౬౪.
నీవు యుద్ధానికి వెళ్ళిపోతున్నదాన్ని ఎవ్వరూ గుర్తించని విధంగా, మధువు కుమారుడు లవణుడూ అనుమానం లేకుండా ఉండాలి.
న తస్య మూత్యురన్యో ఽస్తి కశ్చిద్ధి పురుషర్షభ । దర్శనం యో ఽభిగచ్ఛేత స వధ్యో లవణేన హి ।। ౭.౬౪.
పురుషశ్రేష్ఠా, అతడికి మరణం వేరే రూపంలో లేదు. ఎవరు అతడిని ఎదుర్కొన్నా, లవణుడు వారిని చంపుతాడు.
స హి గ్రీష్మో ఽపయాతే తు వర్షారాత్ర ఉపాగతే । హన్యాస్త్వం లవణం సౌమ్య సహి కాలో ఽస్య దుర్మతేః ।। ౭.౬౪.
వేసవి ముగిసి, వర్షాకాలం వచ్చినప్పుడు, సౌమ్యా, నీవు లవణుడిని సంహరించాలి. ఇదే దుష్టునికి తగిన సమయం.
మహర్షీంస్తు పురత్కృత్య ప్రయాన్తు తవ సౌనికాః । యథా గ్రీష్మావశేషేణ తరేయుర్జాహ్నవీజలమ్ ।। ౭.౬౪.
నీ సైనికులు మహర్షులను ముందుగా ఉంచుకుని, వేసవి చివరలో జాహ్నవీ నదిని దాటి వెళ్ళాలి.
తత్ర స్థాప్య బలం సర్వం నదీతీరే సమాహితః । అగ్రతో ధనుషా సార్ధం గచ్ఛ త్వం లఘువిక్రమః ।। ౭.౬౪.
నీవు బలాన్ని మొత్తం నదీ తీరంలో జాగ్రత్తగా నిలిపి, నీవు ముందుగా విల్లు చేతబట్టి వేగంగా వెళ్ళు.
ఏవముక్తస్తు రామేణ శత్రుఘ్నస్తాన్మహాబలాన్ । సేనాముఖ్యాన్సమానీయ తతో వాక్యమువాచ హ ।। ౭.౬౪.
రాముడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, శత్రుఘ్నుడు ఆ మహాబలులైన సైన్యాధిపతులను కూడగట్టి, వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఏతే వో గణితా వాసా యత్ర తత్ర నివత్స్యథ । స్థాతవ్యం చావిరోధేన యథా బాధా న కస్యచిత్ ।। ౭.౬౪.
ఇవి మీకు కేటాయించిన నివాసాలు. మీరు ఎక్కడ ఉన్నా, ఎవరికీ ఇబ్బంది కలగకుండా, ప్రశాంతంగా ఉండాలి.
తథా తాంస్తు సమాజ్ఞాప్య ప్రస్థాప్య చ మహద్బలమ్ । కౌసల్యాం చ సుమిత్రాం చ కైకేయీం చాభ్యవాదయత్ ।। ౭.౬౪.
అలా వారందరికి ఆజ్ఞాపించి, ఆ మహాబలమైన సైన్యాన్ని పంపిన తరువాత, కౌసల్య, సుమిత్ర, కైకయి దేవులను రాముడు గౌరవంగా నమస్కరించాడు.
రామం ప్రదక్షిణీకృత్య శిరసా ఽభిప్రణమ్య చ । రామేణ చాభ్యనుజ్ఞాతః శత్రుఘ్నః శత్రుతాపనః ।। ౭.౬౪.
రాముడిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, తల వంచి నమస్కరించి, రాముని అనుమతితో శత్రుఘ్నుడు అక్కడి నుండి బయలుదేరాడు.
లక్ష్మణం భరతం చైవ ప్రణిపత్య కృతాఞ్జలిః । పురోహితం వసిష్ఠం చ శత్రుఘ్నః ప్రయతాత్మవాన్ । ప్రదక్షిణమథో కృత్వా నిర్జగామ మహాబలః ।। ౭.౬౪.
లక్ష్మణుడు, భరతుడు, వశిష్ఠ మహర్షి వారికి కరముల్ని జోడించి నమస్కరించి, వారిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆ మహాబలుడైన శత్రుఘ్నుడు బయలుదేరాడు.
ప్రస్థాప్య సేనామథ సో ఽగ్రతస్తదా గజేన్ద్రవాజిప్రవరౌఘసఙ్కులామ్ । ఉపాస మాసం తు నరేన్ద్రపార్శ్వతస్త్వథ ప్రయాతో రఘువంశవర్ధనః ।। ౭.౬౪.
అప్పుడు గజరాజులు, ఉత్తమమైన గుర్రాలతో నిండిన ఆ సైన్యాన్ని పంపించి, నెలరోజులు రాజు పక్కన ఉండి, తరువాత రఘువంశాన్ని పెంచినవాడు ప్రయాణమయ్యాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతుష్షష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవై నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
ప్రస్థాప్య చ బలం సర్వం మాసమాత్రోషితః పథి । ఏక ఏవాశు శత్రుఘ్నో జగామ త్వరితం తదా ।। ౭.౬౫.
అన్ని సైన్యాలను పంపించి, మార్గంలో నెలరోజులు ఉన్న శత్రుఘ్నుడు, వెంటనే ఒక్కడే వేగంగా ప్రయాణం ప్రారంభించాడు.
ద్విరాత్రమన్తరే శూర ఉష్య రాఘవనన్దనః । వాల్మీకేరాశ్రమం పుణ్యమగచ్ఛద్వాసముత్తమమ్ ।। ౭.౬౫.
రఘువంశానికి ఆనందంగా పుట్టిన ఆ వీరుడు, రెండు రాత్రులు అక్కడ గడిపి, వాల్మీకి మహర్షి ఆశ్రమానికి, ఆ పవిత్రమైన స్థలానికి చేరాడు.
సో ఽభివాద్య మహాత్మానం వాల్మీకిం మునిసత్తమమ్ । కృతాఞ్జలిరథో భూత్వా వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౬౫.
ఆయన మహాత్ముడైన వాల్మీకి మహర్షిని గౌరవంగా నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
భగవన్వస్తుమిచ్ఛామి గురోః కృత్యాదిహాగతః । శ్వః ప్రభాతే గమిష్యామి ప్రతీచీం వారుణీం దిశమ్ ।। ౭.౬౫.
భగవంతుడా, గురువు పనితో ఇక్కడికి వచ్చాను. ఈ రాత్రి ఇక్కడ ఉండి, రేపు ఉదయం పశ్చిమ దిశగా వెళ్ళిపోతాను.
శత్రుఘ్నస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్య మునిపుఙ్గవః । ప్రత్యువాచ మహాత్మానం స్వాగతం తే మహాయశః ।। ౭.౬౫.
శత్రుఘ్నుని మాటలు విని, ఆ మహర్షి చిరునవ్వుతో, 'మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడా! నీకు స్వాగతం' అని అన్నాడు.
స్వమాశ్రమమిదం సౌమ్య రాఘవాణాం కులస్య హి । ఆసనం పాద్యమర్ధ్యం చ నిర్విశఙ్కః ప్రతీచ్ఛ మే ।। ౭.౬౫.
సౌమ్యా, ఈ నా ఆశ్రమం రఘువంశానికి చెందినదే. ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా, నా దగ్గర నుండి ఆసనం, పాద్యాన్ని, ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించు.
ప్రతిగృహ్య తదా పూజాం ఫలమూలం చ భోజనమ్ । భక్షయామాస కాకుత్స్థస్తృప్తిం చ పరమాం గతః ।। ౭.౬౫.
ఆ సమయంలో కాకుత్స్థుడు ఆ ఆతిథ్యాన్ని, పండ్లు, కందులను స్వీకరించి తిని, పరమ తృప్తిని పొందాడు.
స భుక్త్వా ఫలమూలం చ మహర్షిం తమువాచ హ । ఇయం యజ్ఞవిభూతిస్తే కస్యాశ్రమసమీపతః ।। ౭.౬౫.
ఆ పండ్లు, కందులు తిన్న తరువాత, ఆ మహర్షిని అడిగాడు: 'ఈ యజ్ఞ వైభవం మీదగ్గర ఉంది. ఇది ఎవరి ఆశ్రమానికి దగ్గరగా ఉంది?'
తత్తస్య భాషితం శ్రుత్వా వాల్మీకిర్వాక్యమబ్రవీత్ । శత్రుఘ్న శృణు యస్యేదం బభూవాయతనం పురా ।। ౭.౬౫.
ఆయన మాటలు విని, వాల్మీకి ఇలా అన్నాడు: 'శత్రుఘ్నా, ఈ స్థలం ముందుగా ఎవరిదో విను.'
యుష్మాకం పూర్వకో రాజా సౌదాసస్తస్య భూపతేః । పుత్రో వీరసహో నామ వీర్యవానతిధార్మికః ।। ౭.౬౫.
మీ వంశస్థుడైన సౌదాస మహారాజుకు, వీరసహ అనే ధైర్యవంతుడు, పరమధార్మికుడు కుమారుడు ఉండేవాడు.
స బాల ఏవ సౌదాసో మృగయాముపచక్రమే । చఞ్చూర్యమాణం దదృశే స శూరో రాక్షసద్వయమ్ ।। ౭.౬౫.
సౌదాసుడు చిన్నవయసులోనే వేటకు వెళ్లి, అటవీ ప్రాంతాన్ని కలకలం చేస్తున్న ఇద్దరు రాక్షసులను చూశాడు.
శార్దూలరూపిణౌ ఘోరౌ మృగాన్బహుసహస్రశః । భక్షమాణావసన్తుష్టౌ పర్యాప్తిం నైవ జగ్మతుః ।। ౭.౬౫.
ఆ ఇద్దరు భయంకరమైనవారు, పులి రూపంలో ఉండి, వేలాది జంతువులను తింటూ, ఎప్పుడూ తృప్తి చెందలేదు.
స తు తౌ రాక్షసౌ దృష్ట్వా నిర్మృగం చ వనం కృతమ్ । క్రోధేన మహతా ఽ ఽవిష్టో జఘానైకం మహేషుణా ।। ౭.౬౫.
ఆ రాక్షసులను చూసి, అడవి జంతువులు లేనిదిగా మారినందుకు, అతను కోపంతో ఒక రాక్షసుని గొప్ప బాణంతో సంహరించాడు.
వినిపాత్య తమేకం తు సౌదాసః పురుషర్షభః । విజ్వరో విగతామార్షో హతం రక్షో హ్యుదైక్షత ।। ౭.౬౫.
ఒక రాక్షసుడిని పడగొట్టి, సౌదాసుడు ఆగ్రహం, జ్వరం లేని మనసుతో, చంపబడిన ఆ రాక్షసుని చూసి నిలబడ్డాడు.
నిరీక్షమాణం తం దృష్ట్వా సహాయం తస్య రక్షసః । సన్తాపమకరోద్ఘోరం సౌదాసం చేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౬౫.
తన స్నేహితుడు చనిపోయినదాన్ని చూసిన మరొక రాక్షసుడు, సౌదాసుని వైపు చూసి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఇలా అన్నాడు.