సో ఽహం ద్వితీయం కాకుత్స్థ న వక్ష్యామి తవోత్తరమ్ । మా ద్వితీయేన దణ్డో వై నిపతేన్మయి మానద ।। ౭.౬౩.
కాబట్టి, కాకుత్స్థ వంశజా, నీకు నేను రెండోసారి ప్రతివాదం చేయను; మరొకసారి శిక్ష నాపై పడకూడదు, గౌరవాన్ని కాపాడేవాడా.
కామకారో హ్యహం రాజంస్తవాస్మి పురుషర్షభ । అధర్మం జహి కాకుత్స్థ మత్కృతే రఘునన్దన ।। ౭.౬౩.
రాజా, నేను నా ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నాను, నేను నీవాడిని; రఘునందనా, నా కోసం అధర్మాన్ని నశింపజేయు, కాకుత్స్థ వంశజా.
ఏవముక్తే తు శూరేణ శత్రుఘ్నేన మహాత్మనా । ఉవాచ రామః సంహృష్టో భరతం లక్ష్మణం తథా ।। ౭.౬౩.
పరాక్రమశాలి శత్రుఘ్నుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాముడు ఆనందంతో భరతుని, అలాగే లక్ష్మణుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సమ్భారానభిషేకస్య ఆనయధ్వం సమాహితాః । అద్యైవ పురుషవ్యాఘ్రమభిషేక్ష్యామి రాఘవమ్ ।। ౭.౬౩.
అభిషేకానికి కావలసిన వస్తువులన్నీ శ్రద్ధగా తెచ్చండి; ఈరోజే రాఘవ వంశజుడైన వీరుణ్ని అభిషేకిస్తాను.
పురోహితం చ కాకుత్స్థం నైగమానృత్విజస్తథా । మన్త్రిణశ్చైవ తాన్సర్వానానయధ్వం మమాజ్ఞయా ।। ౭.౬౩.
కాకుత్స్థ వంశజా, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, మన పురోహితుడు, పట్టణ ప్రజలు, యజ్ఞకారులు, మంత్రులు — వీళ్లందరినీ తీసుకురండి.
రాజ్ఞః శాసనమాజ్ఞాయ తథా ఽకుర్వన్మహారథాః । అభిషేకసమారమ్భం పురస్కృత్య పురోధసమ్ । ప్రవిష్టా రాజభవనం రాజానో బ్రాహ్మణాస్తథా ।। ౭.౬౩.
రాజు ఆజ్ఞను తెలుసుకున్న మహారథులు అలాగే చేశారు. అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు చేసి, పురోహితుడు ముందుండగా, రాజులు, బ్రాహ్మణులు రాజభవనంలోకి ప్రవేశించారు.
తథో ఽభిషేకో వవృధే శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । సమ్ప్రహర్షకరః శ్రీమాన్రాఘవస్య పురస్య చ ।। ౭.౬౩.
తర్వాత మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నుని అభిషేకం ఘనంగా జరిగింది. అది రాఘవునికి, ఆ పట్టణానికి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.
అభిషిక్తస్తు శత్రుఘ్నో బభౌ చాదిత్యసన్నిభః । అభిషిక్తః పురా స్కన్దః సేన్ద్రైరివ మరుద్గణైః ।। ౭.౬౩.
అభిషేకం అయిన శత్రుఘ్నుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు. ఇంద్రుడు, మరుత్గణులతో కలిసి స్కందుడు ఎలా అభిషేకం చేయబడాడో, అలా శత్రుఘ్నుడు కూడా వెలిగిపోయాడు.
అభిషిక్తే తు శత్రుఘ్నే రామేణాక్లిష్టకర్మణా । పౌరాః ప్రముదితాశ్చాసన్బ్రాహ్మణాశ్చ బహుశ్రుతాః ।। ౭.౬౩.
నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముడు శత్రుఘ్నుని అభిషేకం చేసినప్పుడు, పట్టణ ప్రజలు ఎంతో ఆనందపడ్డారు. అనేకVEDALU చదివిన బ్రాహ్మణులూ సంతోషించారు.
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ మఙ్గలం కేకయీ తథా । చక్రుస్తా రాజభవనే యాశ్చాన్యా రాజయోషితః ।। ౭.౬౩.
కౌసల్య, సుమిత్ర, కైకయి, ఇంకా ఇతర రాజకన్యలు రాజభవనంలో మంగళకార్యాలు నిర్వహించారు.
ఋషయశ్చ మహాత్మానో యమునాతీరవాసినః । హతం లవణమాశంసుః శత్రుఘ్నస్యాభిషేచనాత్ ।। ౭.౬౩.
యమునా తీరం వద్ద నివసించే మహాత్ములు అయిన ఋషులు, లవణాసురుడు సంహరించబడడాన్ని, శత్రుఘ్నుని అభిషేకాన్ని చూసి ఆనందించారు.
తతో ఽభిషిక్తం శత్రుఘ్నమఙ్కమారోప్య రాఘవః । ఉవాచ మధురాం వాణీం తేజస్తస్యాభిపూరయన్ ।। ౭.౬౩.
తర్వాత రాఘవుడు శత్రుఘ్నుని అభిషేకం చేసి, తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టి, మధురమైన మాటలు చెప్పి, అతనికి ధైర్యాన్ని నింపాడు.
అయం శరస్త్వమోఘస్తే దివ్యః పరపురఞ్జయః । అనేన లవణం సౌమ్య హన్తా ఽసి రఘునన్దన ।। ౭.౬౩.
ఈ బాణం నీదే, ఇది తప్పకుండా లక్ష్యాన్ని చేరుతుంది, దివ్యమైనది, శత్రు నగరాలను జయించగలదు. దీనితో, రఘునందన, నీవు లవణాసురుని సంహరిస్తావు.
సృష్టః శరో ఽయం కాకుత్స్థ యదా శేతే మహార్ణవే ।। ౭.౬౩.
కాకుత్స్థ వంశజా, ఈ బాణం అతను మహాసముద్రంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నప్పుడు సృష్టించబడింది.
స్వయమ్భూరజితో దేవో యన్నాపశ్యన్సురాసురాః । అదృశ్యః సర్వభూతానాం తేనాయం తు శరోత్తమః ।। ౭.౬౩.
స్వయంభూ దేవుడు, దేవతలు, అసురులు ఎవరూ చూడలేని, అందరికీ కనిపించని వాడు, అతనే ఈ ఉత్తమమైన బాణాన్ని తయారు చేశాడు.
సృష్టః క్రోధాభిభూతేన వినాశార్థం దురాత్మనోః । మధుకైటభయోర్వీర విఘాతే వర్తమానయోః । స్రష్టుకామేన లోకాంస్త్రీంస్తౌ చానేన హతౌ యుధి ।। ౭.౬౩.
వీరా, మూడు లోకాలను సృష్టించడాన్ని అడ్డుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తున్న దుష్టులు మధు, కైటభులను నాశనం చేయాలని కోపంతో ఈ ఆయుధాన్ని సృష్టించాడు. యుద్ధంలో ఈ బాణంతో వారిని సంహరించాడు.
తౌ హత్వా జనభోగార్థం కైటభం తు మధుం తథా । అనేన శరముఖ్యేన తతో లోకాంశ్చకార సః ।। ౭.౬౩.
మధును, కైటభుడిని ప్రజల సుఖార్థం ఈ బాణంతో సంహరించి, ఆ తరువాత ఆ ఆయుధంతో లోకాలను సృష్టించాడు.
నాయం మయా శరః పూర్వం రావణస్య వధార్థినా । ముక్తః శత్రుఘ్న భూతానాం మహాంస్త్రాసో భవేదితి ।। ౭.౬౩.
శత్రుఘ్నా, ఈ బాణాన్ని నేను రావణాసురుని సంహారానికి వదలలేదు. ఎందుకంటే, భూతజాతికి పెద్ద భయం కలుగుతుందేమోనని భయపడ్డాను.
యచ్చ తస్య మహచ్ఛూలం త్ర్యమ్బకేణ మహాత్మనా । దత్తం శత్రువినాశాయ మధోరాయుధముత్తమమ్ ।। ౭.౬౩.
మహాత్ముడైన త్ర్యంబకుడు శత్రువులను నాశనం చేయడానికి ఇచ్చిన గొప్ప శూలం, మధువు యొక్క అత్యుత్తమ ఆయుధం.
స తం నిక్షిప్య భవనే పూజ్యమాన పునః పునః । దిశః సర్వాః సమాసాద్య ప్రాప్నోత్యాహారముత్తమమ్ ।। ౭.౬౩.
అతడు ఆ ఆయుధాన్ని తన ఇంట్లో ఉంచి, మళ్లీ మళ్లీ పూజలు అందుకుంటూ, అన్ని దిశల్లో విహరిస్తూ, ఉత్తమమైన ఆహారం పొందుతాడు.
యదా తు యుద్ధమాకాఙ్క్షన్ కశ్చిదేనం సమాహ్వయేత్ । తదా శూలం గహీత్వా తం భస్మ రక్షః కరోతి హి ।। ౭.౬౩.
ఎవరైనా యుద్ధాన్ని కోరుకుని అతనిని పిలిస్తే, వెంటనే ఆ శూలాన్ని పట్టుకుని, ఆ రాక్షసుడిని బూడిదగా మార్చేస్తాడు.
స త్వం పురుషశార్దూల తమాయుధవినాకృతమ్ । అప్రవిష్టం పురం పూర్వం ద్వారి తిష్ఠ ధృతాయుధః ।। ౭.౬౩.
కాబట్టి, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆయుధాన్ని ఎత్తకముందు, పట్టణంలోకి ప్రవేశించే ముందు, ద్వారంలో ఆయుధంతో సిద్ధంగా నిలుచో.
అప్రవిష్టం చ భవనం యుద్ధాయ పురుషర్షభ । ఆహ్వయేథా మహాబాహో తతో హన్తాసి రాక్షసమ్ ।। ౭.౬౩.
పురుషశ్రేష్ఠా, నీవు ఆ ఇంట్లోకి ప్రవేశించకముందే, యుద్ధానికి అతడిని పిలవాలి. అప్పుడు, మహాబాహువా, నీవు ఆ రాక్షసుడిని సంహరిస్తావు.
అన్యథా క్రియమాణే తు అవధ్యః స భవిష్యతి । యది త్వేవం కృతే వీర వినాశముపయాస్యతి ।। ౭.౬౩.
ఇలా చేయకుండా వేరే విధంగా చేస్తే, అతడిని ఎవ్వరూ చంపలేరు. కానీ నీవు ఇలా చేస్తే, వీరా, అతడు నాశనం అవుతాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం శూలస్య చ విపర్యయః । శ్రీమతః శితికణ్ఠస్య కృత్యం హి దురతిక్రమమ్ ।। ౭.౬౩.
ఈ విషయాలన్నీ నీకు చెప్పాను. శూలానికి సంబంధించిన మార్పు కూడా వివరించాను. శితికంఠుడైన పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞను ఎవరూ అతిక్రమించలేరు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే త్రిషష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో ఉత్తరకాండలో అరవైమూడు వ సర్గం ముగిసింది.
ఏవముక్త్వా చ కాకుత్స్థం ప్రశస్య చ పునః పునః । పునరేవాపరం వాక్యమువాచ రఘునన్దనః ।। ౭.౬౪.
ఇలా కకుత్స్థునికి పలికి, మళ్లీ మళ్లీ అతడిని ప్రశంసించి, రఘువంశశ్రేష్ఠుడు మరో మాటను చెప్పాడు.
ఇమాన్యశ్వసహస్రాణి చత్వారి పురుషర్షభ । రథానాం ద్వే సహస్రే చ గజానాం శతముత్తమమ్ ।। ౭.౬౪.
పురుషశ్రేష్ఠా, ఈ నాలుగు వేల గుర్రాలు, రెండు వేల రథాలు, వంద ఉత్తమమైన ఏనుగులు నీకోసమే.
అన్తరా పణవీథ్యశ్చ నానాపణ్యోపశోభితాః । అనుగచ్ఛన్తు కాకుత్స్థం తథైవ నటనర్తకాః ।। ౭.౬౪.
మధ్యలోని మార్కెట్లు色色 పండ్లతో అలంకరించబడి, నాటకగాళ్లు, నర్తకులు కూడా కకుత్స్థుని వెంట వెళ్లాలి.
హిరణ్యస్య సువర్ణస్య నియుతం పురుషర్షభ । ఆదాయ గచ్ఛ శత్రుఘ్న పర్యాప్తధనవాహనః ।। ౭.౬౪.
పురుషశ్రేష్ఠా శత్రుఘ్నా, లక్షమంది బంగారం తీసుకుని, సంపూర్ణమైన ధనం, వాహనాలతో బయలుదేరు.