రాఘవేణైవముక్తస్తు భరతో వాక్యమబ్రవీత్ । అహమేనం వధిష్యామి మమాంశః స విధీయతామ్ ।। ౭.౬౨.
రాఘవుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, భరతుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఆయనను నేను సంహరిస్తాను. ఈ పని నాకు అప్పగించండి.'
భరతస్య వచః శ్రుత్వా ధైర్యశౌర్యసమన్వితమ్ । లక్ష్మణావరజస్తస్థౌ హిత్వా సౌవర్ణమాసనమ్ ।। ౭.౬౨.
ధైర్యం, శౌర్యం నిండిన భరతుని మాటలు విని, లక్ష్మణునికి తమ్ముడైన శత్రుఘ్నుడు తన బంగారు ఆసనం వదిలి లేచాడు.
శత్రుఘ్నస్త్వబ్రవీద్వాక్యం ప్రణిపత్య నరాధిపమ్ । కృతకర్మా మహాబాహుర్మధ్యమో రఘునన్దనః ।। ౭.౬౨.
శత్రుఘ్నుడు తన కర్తవ్యాలు పూర్తి చేసి, మహాబాహువు, మధ్య కుమారుడు, రాజును నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
ఆర్యేణ హి పురా శూన్యా త్వయోధ్యా పరిపాలితా । సన్తాపం హృదయే కృత్వా ఆర్యస్యాగమనం ప్రతి ।। ౭.౬౨.
ఆర్యా! గతంలో నీవు అయోధ్యను ఖాళీగా ఉన్నప్పటికీ రక్షించావు. హృదయంలో బాధను మోస్తూ, అన్నగారి రాక కోసం ఎదురుచూశావు.
దుఃఖాని చ బహూనీహ హ్యనుభూతాని పార్థివ । శయానో దుఃఖశయ్యాసు నన్దిగ్రామే ఽవసత్పురా ।। ౭.౬౨.
ఓ రాజా! ఇక్కడ ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించావు. బాధతో కూడిన మంచాలపై పడుకొని, నందిగ్రామంలో నివసించావు.
ఫలమూలాశనో భూత్వా జటీ చీరధరస్తథా । అనుభూయేదృశం దుఃఖమేష రాఘవనన్దనః । ప్రేష్యే మయి స్థితే రాజన్న భూయః క్లేశమాప్నుయాత్ ।। ౭.౬౨.
ఫలమూలాలు తింటూ, జటలు వేసుకుని, వాలుకండలు ధరించి, రఘునందనుడు ఇలాంటి కష్టాలు అనుభవించాడు. రాజా! నేను నీ సేవలో ఉంటే, అతడు ఇకపై ఎలాంటి కష్టాన్ని ఎదుర్కొనకూడదు.
తథా బ్రువతి శత్రుఘ్నే రాఘవః పునరబ్రవీత్ । ఏవం భవతు కాకుత్స్థ క్రియతాం మమ శాసనమ్ ।। ౭.౬౨.
శత్రుఘ్నుడు ఇలా చెప్పినప్పుడు, రాఘవుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'అలా జరగాలి, కాకుత్స్థ వంశజా; నా ఆజ్ఞను అమలు చేయండి.'
రాజ్యే త్వామభిషేక్ష్యామి మధోస్తు నగరే శుభే । నివేశయ మహాబాహో భరతం యద్యవేక్షసే ।। ౭.౬౨.
మధురా అనే శుభమైన పట్టణంలో నిన్ను రాజుగా అభిషేకిస్తాను; బలవంతుడా, నీకు ఇష్టమైతే అక్కడ భరతుని నివసింపజేయి.
శూరస్త్వం కృతవిద్యశ్చ సమర్థశ్చ నివేశనే ।। ౭.౬౨.
నీవు ధైర్యవంతుడవు, విద్యలో నిపుణుడవు, నగరాన్ని స్థాపించడంలో సమర్థుడవు.
యో హి శత్రుం సముత్పాట్య పార్థివస్య పునః క్షయే । న విధత్తే నృపం తత్ర నరకం స హి గచ్ఛతి ।। ౭.౬౨.
ఎవరైనా శత్రువును తొలగించి, రాజ్యం తిరిగి పొందిన తర్వాత అక్కడ రాజును నియమించకపోతే, అతడు నరకానికి పోతాడు.
స త్వం హత్వా మధుసుతం లవణం పాపనిశ్చయమ్ । రాజ్యం ప్రశాధి ధర్మేణ వాక్యం మే యద్యవేక్షసే ।। ౭.౬౨.
కాబట్టి, మధునందనుడైన లవణాసురుణ్ని సంహరించి, నా మాటను గౌరవిస్తే, ధర్మబద్ధంగా ఆ రాజ్యాన్ని పాలించు.
ఉత్తరం చ న వక్తవ్యం శూర వాక్యాన్తరే మమ । బాలేన పూర్వజస్యాజ్ఞా కర్తవ్యా నాత్ర సంశయః ।। ౭.౬౨.
ఓ వీరా, నా ఆజ్ఞకు ప్రతివాదంగా ఇంకేమీ మాట్లాడకూడదు; చిన్నవాడు పెద్దవాడి ఆజ్ఞను తప్పకుండా పాటించాలి — ఇందులో సందేహం లేదు.
అభిషేకం చ కాకుత్స్థ ప్రతీచ్ఛస్వ మయోద్యతమ్ । వసిష్ఠప్రముఖైర్విప్రైర్విధిమన్త్రపురస్కృతమ్ ।। ౭.౬౨.
కాకుత్స్థ వంశజా, వసిష్ఠుడు మొదలైన బ్రాహ్మణులు మంత్రోచ్చారణతో నిర్వహించిన అభిషేకాన్ని నేను నీకోసం సిద్ధం చేశాను; దాన్ని స్వీకరించు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ద్విషష్టితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన శ్రీమద్రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో అరవయ్యిరెండవ సర్గ ముగిసింది.
ఏవముక్తస్తు రామేణ పరాం వ్రీడాముపాగమత్ । శత్రుఘ్నో వీర్యసమ్పన్నో మన్దం మన్దమువాచ హ ।। ౭.౬౩.
రాముడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, శత్రుఘ్నుడు, పరాక్రమశాలి, లోతైన సిగ్గుతో మెల్లగా, నెమ్మదిగా మాట్లాడాడు.
అధర్మం విద్మ కాకుత్స్థ హ్యస్మిన్నర్థే నరేశ్వర । కథం తిష్ఠత్సు జ్యేష్ఠేషు కనీయానభిషిచ్యతే ।। ౭.౬౩.
ఈ విషయంలో, కాకుత్స్థ వంశజా, రాజా, ఇది ధర్మానికి విరుద్ధమని మాకు తెలుసు; పెద్దవారు ఉన్నప్పుడు చిన్నవాడిని రాజుగా చేయడం ఎలా సాధ్యం?
అవశ్యం కరణీయం చ శాసనం పురుషర్షభ । తవ చైవ మహాభాగ శాసనం దురతిక్రమమ్ ।। ౭.౬౩.
అయినా, నీ ఆజ్ఞ తప్పకుండా పాటించాలి, మహానుభావుడా; నీ ఆజ్ఞను ఎవరూ ఉల్లంఘించలేరు.
త్వత్తో మయా శ్రుతం వీర శ్రుతిభ్యశ్చ మయా శ్రుతమ్ । నోత్తరం హి మయా వాచ్యం మధ్యమే ప్రతిజానతి ।। ౭.౬౩.
వీరా, నీ దగ్గర నుంచి కూడా, శాస్త్రాల నుంచి కూడా నేను వినాను; మధ్యవాడైన నేను మాట ఇచ్చిన తర్వాత, ఇక మళ్లీ నేను ఏమీ చెప్పకూడదు.
వ్యాహృతం దుర్వచో ఘోరం హన్తాస్మి లవణం మృధే । తస్యైవం మే దురుక్తస్య దుర్గతిః పురుషర్షభ ।। ౭.౬౩.
నేను భయంకరమైన మాటలు చెప్పాను: యుద్ధంలో లవణాసురుణ్ని సంహరిస్తానని; అలాంటి మాటలు చెప్పినందుకు, మహాపురుషుడా, నాకు దుర్గతి కలుగుతుంది.
ఉత్తరం నహి వక్తవ్యం జ్యేష్ఠేనాభిహితే పునః । అధర్మసహితం చైవ పరలోకవివర్జితమ్ ।। ౭.౬౩.
పెద్దవాడు చెప్పిన తర్వాత మళ్లీ ప్రతివాదం చేయడం కాదని, అది అధర్మంతో కూడి, పరలోకంలో ఫలితం లేనిదని తెలుసు.
సో ఽహం ద్వితీయం కాకుత్స్థ న వక్ష్యామి తవోత్తరమ్ । మా ద్వితీయేన దణ్డో వై నిపతేన్మయి మానద ।। ౭.౬౩.
కాబట్టి, కాకుత్స్థ వంశజా, నీకు నేను రెండోసారి ప్రతివాదం చేయను; మరొకసారి శిక్ష నాపై పడకూడదు, గౌరవాన్ని కాపాడేవాడా.
కామకారో హ్యహం రాజంస్తవాస్మి పురుషర్షభ । అధర్మం జహి కాకుత్స్థ మత్కృతే రఘునన్దన ।। ౭.౬౩.
రాజా, నేను నా ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నాను, నేను నీవాడిని; రఘునందనా, నా కోసం అధర్మాన్ని నశింపజేయు, కాకుత్స్థ వంశజా.
ఏవముక్తే తు శూరేణ శత్రుఘ్నేన మహాత్మనా । ఉవాచ రామః సంహృష్టో భరతం లక్ష్మణం తథా ।। ౭.౬౩.
పరాక్రమశాలి శత్రుఘ్నుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాముడు ఆనందంతో భరతుని, అలాగే లక్ష్మణుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
సమ్భారానభిషేకస్య ఆనయధ్వం సమాహితాః । అద్యైవ పురుషవ్యాఘ్రమభిషేక్ష్యామి రాఘవమ్ ।। ౭.౬౩.
అభిషేకానికి కావలసిన వస్తువులన్నీ శ్రద్ధగా తెచ్చండి; ఈరోజే రాఘవ వంశజుడైన వీరుణ్ని అభిషేకిస్తాను.
పురోహితం చ కాకుత్స్థం నైగమానృత్విజస్తథా । మన్త్రిణశ్చైవ తాన్సర్వానానయధ్వం మమాజ్ఞయా ।। ౭.౬౩.
కాకుత్స్థ వంశజా, నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, మన పురోహితుడు, పట్టణ ప్రజలు, యజ్ఞకారులు, మంత్రులు — వీళ్లందరినీ తీసుకురండి.
రాజ్ఞః శాసనమాజ్ఞాయ తథా ఽకుర్వన్మహారథాః । అభిషేకసమారమ్భం పురస్కృత్య పురోధసమ్ । ప్రవిష్టా రాజభవనం రాజానో బ్రాహ్మణాస్తథా ।। ౭.౬౩.
రాజు ఆజ్ఞను తెలుసుకున్న మహారథులు అలాగే చేశారు. అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు చేసి, పురోహితుడు ముందుండగా, రాజులు, బ్రాహ్మణులు రాజభవనంలోకి ప్రవేశించారు.
తథో ఽభిషేకో వవృధే శత్రుఘ్నస్య మహాత్మనః । సమ్ప్రహర్షకరః శ్రీమాన్రాఘవస్య పురస్య చ ।। ౭.౬౩.
తర్వాత మహాత్ముడైన శత్రుఘ్నుని అభిషేకం ఘనంగా జరిగింది. అది రాఘవునికి, ఆ పట్టణానికి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చింది.
అభిషిక్తస్తు శత్రుఘ్నో బభౌ చాదిత్యసన్నిభః । అభిషిక్తః పురా స్కన్దః సేన్ద్రైరివ మరుద్గణైః ।। ౭.౬౩.
అభిషేకం అయిన శత్రుఘ్నుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు. ఇంద్రుడు, మరుత్గణులతో కలిసి స్కందుడు ఎలా అభిషేకం చేయబడాడో, అలా శత్రుఘ్నుడు కూడా వెలిగిపోయాడు.
అభిషిక్తే తు శత్రుఘ్నే రామేణాక్లిష్టకర్మణా । పౌరాః ప్రముదితాశ్చాసన్బ్రాహ్మణాశ్చ బహుశ్రుతాః ।। ౭.౬౩.
నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముడు శత్రుఘ్నుని అభిషేకం చేసినప్పుడు, పట్టణ ప్రజలు ఎంతో ఆనందపడ్డారు. అనేకVEDALU చదివిన బ్రాహ్మణులూ సంతోషించారు.
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ మఙ్గలం కేకయీ తథా । చక్రుస్తా రాజభవనే యాశ్చాన్యా రాజయోషితః ।। ౭.౬౩.
కౌసల్య, సుమిత్ర, కైకయి, ఇంకా ఇతర రాజకన్యలు రాజభవనంలో మంగళకార్యాలు నిర్వహించారు.