నారదః పర్వతశ్చైవ మమ దత్త్వా మహద్భయమ్ । గతౌ త్రిభువనం భద్రౌ వాయుభూతావనిన్దితౌ ।। ౭.౫౪.
నారదుడు, పర్వతుడు నాకు గొప్ప భయం కలిగించి, వారు గాలి వలె మూడు లోకాలలో తిరిగిపోతున్నారు, ఓ మేలైనవారూ!
కుమారో ఽయం వసుర్నామ స దేవో ఽద్యాభిషిచ్యతామ్ । శ్వభ్రం చ యత్సుఖస్పర్శం క్రియతాం శిల్పిభిర్మమ । యత్రాహం సఙ్క్షయిష్యామి శాపం బ్రాహ్మణనిఃసృతమ్ ।। ౭.౫౪.
ఈ వసు అనే కుమారుడిని ఈ రోజు రాజుగా అభిషేకించండి. నాకు శిల్పులు ఒక సుఖంగా ఉండే గోతిని తయారు చేయండి. అక్కడ నేను బ్రాహ్మణుల శాపాన్ని తీరుస్తాను.
వర్షఘ్నమేకం శ్వభ్రం తు హిమఘ్నమపరం తథా । గ్రీష్మఘ్నం తు సుఖస్పర్శమేకం కుర్వన్తు శిల్పినః ।। ౭.౫౪.
శిల్పులు ఒకటి వర్షాన్ని దూరం చేసే గోతిని, మరొకటి చలిని తొలగించే గోతిని, ఇంకొకటి వేసవిలో చల్లగా ఉండే గోతిని తయారు చేయాలి.
ఫలవన్తశ్చ యే వృక్షాః పుష్పవత్యశ్చ యా లతాః । విరోప్యన్తాం బహువిధాశ్ఛాయావన్తశ్చ గుల్మినః ।। ౭.౫౪.
పండ్లు ఇచ్చే చెట్లు, పువ్వులు పూసే వల్లులు, నీడనిచ్చే గొప్ప మొక్కలు ఎన్నో నాటించాలి.
క్రియతాం రమణీయం చ శ్వభ్రాణాం సర్వతోదిశమ్ । సుఖమత్ర వసిష్యామి యావత్కాలస్య పర్యయః ।। ౭.౫౪.
ఆ గోతులను అన్ని వైపులా అందంగా చేయండి. నేను నిర్ణీత కాలం వరకు ఇక్కడ సుఖంగా నివసిస్తాను.
పుష్పాణి చ సుగన్ధీని క్రియతాం తేషు నిత్యశః । పరివార్య యథా మే స్యురధ్యర్ధం యోజనం తథా ।। ౭.౫౪.
అక్కడ రోజూ సువాసన గల పువ్వులు అలంకరించాలి. అవి అర్ధ యోజన దూరం వరకు చుట్టూ ఉండేలా చేయండి.
ఏవం కృత్వా విధానం స సన్దిదేశ వసం తదా । ధర్మనిత్యః ప్రజాః పుత్ర క్షత్రధర్మేణ పాలయ ।। ౭.౫౪.
ఇలా ఏర్పాట్లు చేసి, నృగుడు వసును ఇలా ఉపదేశించాడు: 'నా కుమారా, నిత్యం ధర్మాన్ని పాటించు, క్షత్రియునిగా ప్రజలను రక్షించు.'
ప్రత్యక్షం తే యథా శాపో ద్విజాభ్యాం మయి పాతితః । నరశ్రేష్ఠ సరోషాభ్యామపరాధే ఽపి తాదృశే ।। ౭.౫౪.
బ్రాహ్మణులు నాపై వేసిన శాపం నీకు స్పష్టంగా తెలుసు, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! చిన్న తప్పు చేసినా వారు కోపంతో శపించారు.
మా కృథాస్తనుసన్తాపం మత్కృతే ఽపి నరర్షభ । కృతాన్తః కుశలః పుత్ర యేనాస్మి వ్యసనీకృతః ।। ౭.౫౪.
నా కోసం మనసు బాధపడవద్దు, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! నా కుమారా, విధి ఎంత నిపుణంగా ఉంటే, నన్ను ఇలాంటి దుఃఖానికి గురిచేసింది.
ప్రాప్తవ్యాన్యేవ ప్రాప్నోతి గన్తవ్యాన్యేవ గచ్ఛతి । లబ్ధవ్యాన్యేవ లభతే దుఃఖాని చ సుఖాని చ ।। ౭.౫౪.
ఎవరికి ఏమి దక్కాలో అది తప్పక దక్కుతుంది, ఎక్కడికి వెళ్లాలో అక్కడికే వెళ్తారు; దుఃఖమో సుఖమో, దక్కాల్సింది తప్పక దక్కుతుంది.
పూర్వే జాత్యన్తరే వత్స మా విషాదం కురుష్వ హ ।। ౭.౫౪.
మునుపటి జన్మలో జరిగినదే ఇది, నా బిడ్డా, నీవు మనస్సు దిగులుపడకూడదు.
ఏవముక్త్వా నృపస్తత్ర సుతం రాజా మహాయశాః । శ్వభ్రం జగామ సుకృతం వాసాయ పురుషర్షభ ।। ౭.౫౪.
ఇలా అన్న తరువాత, మహాప్రతిష్ట కలిగిన రాజు తన కుమారునితో మాట్లాడి, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ మంచి గోతిలో నివసించడానికి వెళ్లాడు.
ఏవం ప్రవిశ్యైవ నృపస్తదానీం శ్వభ్రం మహారత్నవిభూషితం తత్ । సమ్పాదయామాస తదా మహాత్మా శాపం ద్విజాభ్యాం హి రుషా విముక్తమ్ ।। ౭.౫౪.
అంతట రాజు ఆ గొప్ప రత్నాలతో అలంకరించబడిన గోతిలోకి ప్రవేశించి, ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు కోపంతో వేసిన శాపాన్ని నెరవేర్చాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పావనమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో యాభై నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
ఏష తే నృగశాపస్య విస్తరో ఽభిహితో మయా । యద్యస్తి శ్రవణే శ్రద్ధా శృణుష్వేహాపరాం కథామ్ ।। ౭.౫౫.
ఇదే నృగుని శాప కథ మొత్తం వివరంగా చెప్పాను. వినడంలో నీవు విశ్వాసంతో ఉంటే, ఇంకొక కథను కూడా విను.
ఏవముక్తస్తు రామేణ సౌమిత్రిః పునరబ్రవీత్ । తృప్తిరాశ్చర్యభూతానాం కథానాం నాస్తి మే నృప ।। ౭.౫౫.
రాముడు ఇలా అన్న తర్వాత, సౌమిత్రి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజా, ఆశ్చర్యకరమైన కథలు నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి ఇవ్వవు.'
లక్ష్మణేనైవముక్తస్తు రామ ఇక్ష్వాకునన్దనః । కథాం పరమధర్మిష్ఠాం వ్యాహర్తుముపచక్రమే ।। ౭.౫౫.
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆనందంగా ఉన్న రాముడు, పరమధార్మికమైన ఒక కథను చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.
ఆసీద్రాజా నిమిర్నామ ఇక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ । పుత్రో ద్వాదశమో వీర్యే ధర్మే చ పరినిష్ఠితః ।। ౭.౫౫.
ఇక్ష్వాకువంశంలో ఉన్న మహాత్ములలో, నిమి అనే రాజు ఉన్నాడు. ఆయన ద్వాదశముడు, బలంలో, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండేవాడు.
స రాజా వీర్యసమ్పన్నః పురం దేవపురోపమమ్ । నివేశయామాస తదా అభ్యాశే గౌతమస్య తు ।। ౭.౫౫.
ఆ రాజు, గొప్ప పరాక్రమంతో, దేవతల నగరానికి సమానంగా ఉండే ఒక పట్టణాన్ని, గౌతముని ఆశ్రమం దగ్గర నిర్మించాడు.
పురస్య సుకృతం నామ వైజయన్తమితి శ్రుతమ్ । నివేశం యత్ర రాజర్షిర్నిమిశ్చక్రే మహాయశాః ।। ౭.౫౫.
ఆ పట్టణాన్ని సుకృతం అని, అలాగే వైజయంతం అని కూడా పిలిచేవారు. అక్కడే మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజర్షి నిమి నివాసం ఏర్పర్చుకున్నాడు.
తస్య బుద్ధిః సముత్పన్నా నివేశ్య సుమహాపురమ్ । యజేయం దీర్ఘసత్రేణ పితుః ప్రహ్లాదయన్మనః ।। ౭.౫౫.
అంతటి గొప్ప నగరాన్ని నిర్మించిన తర్వాత, తన తండ్రి మనసు ఆనందించాలనే ఉద్దేశంతో, 'నేను దీర్ఘకాల యజ్ఞం చేయాలి' అని నిశ్చయించుకున్నాడు.
తతః పితరమామన్త్ర్య ఇక్ష్వాకుం హి మనోః సుతమ్ । వసిష్ఠం వరయామాస పూర్వం బ్రహ్మర్షిసత్తమమ్ ।। ౭.౫౫.
తర్వాత, తన తండ్రి అయిన ఇక్ష్వాకును, మనువు కుమారుడిని, పలకరించి, ముందుగా బ్రహ్మర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుని ఆహ్వానించాడు.
అనన్తరం స రాజర్షిర్నిమిరిక్ష్వాకునన్దనః । అత్రిమఙ్గిరసం చైవ భృగుం చైవ తపోధనమ్ ।। ౭.౫౫.
ఆ తరువాత, ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆనందంగా ఉన్న ఆ రాజర్షి నిమి, అత్రి, అంగిరసుడు, తపస్సులో నిపుణుడైన భృగువును కూడా ఆహ్వానించాడు.
తమువాచ వసిష్ఠస్తు నిమిం రాజర్షిసత్తమమ్ । వృతో ఽహం పూర్వమిన్ద్రేణ అన్తరం ప్రతిపాలయ ।। ౭.౫౫.
అప్పుడు వశిష్ఠుడు, రాజర్షి నిమిని చూసి ఇలా అన్నాడు: 'ఇంద్రుడు ముందుగా నన్ను కోరుకున్నాడు. కాబట్టి కొంతకాలం నన్ను ఎదురుచూడాలి.'
అనన్తరం మహావిప్రో గౌతమః ప్రత్యపూరయత్ । వసిష్ఠో ఽపి మహాతేజా ఇన్ద్రయజ్ఞమథాకరోత్ ।। ౭.౫౫.
తర్వాత, గొప్ప ఋషి అయిన గౌతముడు ఆ బాధ్యతను నిర్వహించాడు. మహాతేజస్సు కలిగిన వశిష్ఠుడు ఇంద్రుని యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
నిమిస్తు రాజా విప్రాంస్తాన్సమానీయ నరాధిపః । అయజద్ధిమవత్పార్శ్వే స్వపురస్య సమీపతః । పఞ్చవర్షసహస్రాణి రాజా దీక్షాముపాగమత్ ।। ౭.౫౫.
రాజు నిమి, ఆ బ్రాహ్మణులను సమీపానికి పిలిపించి, తన పట్టణానికి దగ్గరగా, హిమాలయ పర్వతాల పాదంలో, యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ రాజు ఐదు వేల సంవత్సరాలు దీక్షలో ఉన్నాడు.
ఇన్ద్రయజ్ఞావసానే తు వసిష్ఠో భగవనృషిః । సకాశమాగతో రాజ్ఞో హౌత్రం కర్తుమనిన్దితః ।। ౭.౫౫.
ఇంద్రుని యజ్ఞం ముగిసిన తర్వాత, పూజ్యుడు అయిన వశిష్ఠుడు, రాజును కలిసేందుకు వచ్చి, హోతృత్వ కార్యాన్ని చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
తదన్తరమథాపశ్యద్గౌతమేనాభిపూరితమ్ । కోపేన మహతావిష్టో వసిష్ఠో బ్రహ్మణః సుతః ।। ౭.౫౫.
అప్పుడు, వశిష్ఠుడు, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, గౌతముడు ఆ బాధ్యతను నిర్వర్తించినదాన్ని చూసి, అతని మనసులో గొప్ప కోపం కలిగింది.
స రాజ్ఞో దర్శనాకాఙ్క్షీ ముహూర్తం సముపావిశత్ । తస్మిన్నహని రాజర్షిర్నిద్రయా ఽపహృతో భృశమ్ ।। ౭.౫౫.
రాజును కలవాలని ఆశతో, వశిష్ఠుడు కొంతసేపు అక్కడే కూర్చున్నాడు. ఆ రోజు రాజర్షి నిమి, నిద్రతో పూర్తిగా కమ్ముకున్నాడు.
తతో మన్యుర్వసిష్ఠస్య ప్రాదురాసీన్మహాత్మనః । అదర్శనేన రాజర్షేర్వ్యాహర్తుముపచక్రమే ।। ౭.౫౫.
దాంతో, మహాత్ముడైన వశిష్ఠునికి కోపం కలిగింది. రాజర్షి దర్శనానికి రాకపోవడంతో, ఆయన మాటలు చెప్పడం ప్రారంభించాడు.