యస్మాదవధ్యాం మే పత్నీమవధీః క్రోధమూర్చ్ఛితః । తస్మాత్త్వం మానుషే లోకే జనిష్యసి జనార్దన ।। ౭.౫౧.
నీవు కోపంతో నా భార్యను, ఎవరికీ హానిచేయలేని ఆమెను హతముచేసినందువల్ల, జనార్దన! నీవు మానవ లోకంలో జన్మిస్తావు.
తత్ర పత్నీవియోగం త్వం ప్రాప్స్యసే బహువార్షికమ్ ।। ౭.౫౧.
అక్కడ నీవు ఎన్నో సంవత్సరాలు భార్యవియోగాన్ని అనుభవించవలసి వస్తుంది.
శాపాభిహతచేతాస్స స్వాత్మనా భావితో ఽభవత్ ।। ౭.౫౧.
ఆ శాపం వల్ల బాధపడుతూ, అతడు తనలోతానే లీనమయ్యాడు.
అర్చయామాస తం దేవం భృగుః శాపేన పీడితః । తపసారాధితో దేవో హ్యబ్రవీద్భక్తవత్సలః । లోకానాం సంహితార్థం తు తం శాపం గ్రాహ్యముక్తవాన్ ।। ౭.౫౧.
ఆ శాపంతో బాధపడుతూ భృగు ఆ దేవుని ఆరాధించాడు. అతని తపస్సుతో ప్రసన్నమైన భగవంతుడు, భక్తులకు దయగలవాడు, లోక క్షేమార్థం ఆ శాపాన్ని అంగీకరించమని చెప్పాడు.
ఇతి శప్తో మహాతేజా భృగుణా పూర్వజన్మని । ఇహాగతో హి పుత్రత్వం తవ పార్థివసత్తమ ।। ౭.౫౧.
ఇలా భృగు మహర్షి పూర్వజన్మలో శపించినందువల్ల, ఇప్పుడు అతడు నీ కుమారుడిగా జన్మించాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
రామ ఇత్యభివిఖ్యాతస్త్రిషు లోకేషు మానద । తత్ఫలం ప్రాప్స్యతే చాపి భృగుశాపకృతం మహత్ ।। ౭.౫౧.
మూడు లోకాలలో రాముడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన వాడు, భృగు శాపఫలితంగా గొప్ప ఫలితాన్ని పొందతాడు, ఓ గౌరవప్రదాత!
అయోధ్యాయాః పతీ రామో దీర్ఘకాలం భవిష్యతి । సుఖినశ్చ సమృద్ధాశ్చ భవిష్యన్త్యస్య యే ఽనుగాః ।। ౭.౫౧.
రాముడు అయోధ్యకు ఎన్నాళ్లపాటు అధిపతిగా ఉంటాడు. అతని అనుచరులు అందరూ సుఖసంపదలతో జీవిస్తారు.
దశ వర్షసహస్రాణి దశ వర్షశతాని చ । రామో రాజ్యముపాసిత్వా బ్రహ్మలోకం గమిష్యతి ।। ౭.౫౧.
పది వేలు, పది వందల సంవత్సరాలు రాజ్యం నిర్వహించిన తరువాత, రాముడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు.
సమృద్ధైశ్చాశ్వమేధైశ్చ ఇష్ట్వా పరమదుర్జయః । రాజవంశాంశ్చ బహుశో బహూన్సంస్థాపయిష్యతి ।। ౭.౫౧.
అతడు అశ్వమేధయాగాలు చేసి, చాలా రాజవంశాలను స్థాపిస్తాడు.
ద్వౌ పుత్రౌ తు భవిష్యేతే సీతాయాం రాఘవస్య తు । అన్యత్ర న త్వయోధ్యాయాం సత్యమేతన్నసంశయః ।। ౭.౫౧.
రాఘవునికి సీతాదేవి ద్వారా ఇద్దరు కుమారులు కలుగుతారు. అయోధ్యలో కాకుండా, మరెక్కడా — ఇది నిజం, సందేహం లేదు.
సీతాయాశ్చ తతః పుత్రావభిషేక్ష్యతి రాఘవః ।। ౭.౫౧.
ఆ తరువాత, సీతా కుమారులను రాఘవుడు రాజ్యాభిషేకం చేసి రాజులుగా చేస్తాడు.
స సర్వమఖిలం రాజ్ఞో వంశస్యాహ గతాగతమ్ । ఆఖ్యాయ సుమహాతేజాస్తూష్ణీమాసీన్మహామునిః ।। ౭.౫౧.
అంతటితో రాజవంశపు మొత్తం చరిత్రను వివరంగా చెప్పిన మహాముని, మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
తూష్ణీమ్భూతే తదా తస్మిన్రాజా దశరథో మునౌ । అభివాద్య మహాత్మానౌ పునరాయాత్పురోత్తమమ్ ।। ౭.౫౧.
ఆ సమయంలో ఆ మహర్షి మౌనంగా ఉండగా, రాజు దశరథుడు ఆ మహాత్ములను నమస్కరించి, మళ్ళీ రాజధానికి వెళ్లాడు.
ఏతద్వచో మయా తత్ర మునినా వ్యాహృతం పురా । శ్రుతం హృది చ నిక్షిప్తం నాన్యథా తద్భవిష్యతి ।। ౭.౫౧.
ఈ మాటలు అప్పట్లో ఆ ముని చెప్పినవి. నేను విని హృదయంలో నిలిపుకున్నాను. ఇది తప్పక జరిగే విషయమే.
ఏవం గతే న సన్తాపం కర్తుమర్హసి రాఘవ । సీతార్థే రాఘవార్థే వా దృఢో భవ నరోత్తమ ।। ౭.౫౧.
ఇలా జరిగితే, రాఘవా, నీవు సీత కోసం గానీ, నీ కోసం గానీ బాధపడకూడదు. ఓ మానవశ్రేష్ఠా, ధైర్యంగా ఉండు.
శ్రుత్వా తు వ్యాహృతం వాక్యం సూతస్య పరమాద్భుతమ్ । ప్రహర్షమతులం లేభే సాధు సాధ్వితి చాబ్రవీత్ ।। ౭.౫౧.
అప్పుడు సూతుడు చెప్పిన ఆ అద్భుతమైన మాటలు విని, అతడు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. 'బాగుంది, బాగుంది' అని అన్నాడు.
తతః సంవదతోరేవం సూతలక్ష్మణయోః పథి । అస్తమర్కే గతే వాసం కేశిన్యాం తావథోషతుః ।। ౭.౫౧.
అలా సూతుడు, లక్ష్మణుడు మార్గంలో మాట్లాడుకుంటూ ఉండగా, సూర్యుడు అస్తమించిన తరువాత, వారు ఇద్దరూ కేశినీ వద్ద ఆ రాత్రి నివసించారు.
తత్ర తాం రజనీముష్య కేశిన్యాం రఘునన్దనః । ప్రభాతే పునరుత్థాయ లక్ష్మణః ప్రయయౌ తదా ।। ౭.౫౨.
అక్కడ కేశినీ వద్ద ఆ రాత్రి గడిపిన లక్ష్మణుడు, రఘువంశానికి ఆనందకరుడైనవాడు, ఉదయం లేచి తిరిగి ప్రయాణమయ్యాడు.
తతో ఽర్ధదివసే ప్రాప్తే ప్రవివేశ మహారథః । అయోధ్యాం రత్నసమ్పూర్ణాం హృష్టపుష్టజనావృతామ్ ।। ౭.౫౨.
అర్ధదినం గడిచిన తరువాత, ఆ మహారధుడు రత్నాలతో నిండిన, సంతోషంగా, సంపన్న ప్రజలతో కళకళలాడుతున్న అయోధ్యలో ప్రవేశించాడు.
సౌమిత్రిస్తు పరం దైన్యం జగామ సుమహామతిః । రామపాదౌ సమాసాద్య వక్ష్యామి కిమహం గతః ।। ౭.౫౨.
కాని సౌమిత్రి, గొప్ప బుద్ధిశాలి అయినవాడు, ఎంతో దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. 'ఇప్పుడు రాముని పాదాల దగ్గరకు వెళ్లి, నేను ఏమి చెప్పాలి?' అని ఆలోచించాడు.
తస్యైవం చిన్తయానస్య భవనం శశిసన్నిభమ్ । రామస్య పరమోదారం పురస్తాన్సమదృశ్యత ।। ౭.౫౨.
అతడు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, చంద్రునిలా ప్రకాశించే, అత్యంత మహిమగల రాముని భవనం అతని ముందే కనిపించింది.
రాజ్ఞస్తు భవనద్వారి సో ఽవతీర్య రథోత్తమాత్ । అవాఙ్ముఖో దీనమనాః ప్రవివేశానివారితః ।। ౭.౫౨.
రాజు భవన ద్వారం వద్ద, అతడు తన రథం నుంచి దిగాడు. మనసు దిగులుగా, ముఖం కిందపడినట్లు, ఎవరూ ఆపకుండానే లోపలికి ప్రవేశించాడు.
స దృష్ట్వా రాఘవం దీనమాసీనం పరమాసనే । నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం దదర్శాగ్రజమగ్రతః ।। ౭.౫౨.
అక్కడ రాఘవుడు దిగులుగా, ఉన్నత ఆసనంపై కూర్చున్నాడు. అతని పెద్ద అన్నయ్యను, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ముందుగా చూశాడు.
జగ్రాహ చరణౌ తస్య లక్ష్మణో దీనచేతనః । ఉవాచ దీనయా వాచా ప్రాఞ్జలిః సుసమాహితః ।। ౭.౫౨.
లక్ష్మణుడు మనసు బాధతో, రాముని పాదాలు పట్టుకున్నాడు. చేతులు జోడించి, దిగులుతో, శాంతంగా మాట్లాడాడు.
ఆర్యస్యాజ్ఞాం పురస్కృత్య విసృజ్య జనకాత్మజామ్ । గఙ్గాతీరే యథోద్దిష్టే వాల్మీకేరాశ్రమే శుచౌ ।। ౭.౫౨.
ఆర్యా, మీ ఆజ్ఞను పాటించి, జనకుని కుమార్తెను గంగా తీరంలో, వాల్మీకి ఆశ్రమంలో, మీరు చెప్పినట్లే వదిలిపెట్టాను.
తత్ర తాం చ శుభాచారామాశ్రమాన్తే యశస్వినీమ్ । పునరప్యాగతో వీర పాదమూలముపాసితుమ్ ।। ౭.౫౨.
అక్కడ ఆశ్రమాంతంలో, ఆ సద్గుణాల కలిగిన, కీర్తివంతురాలైనవారిని మళ్లీ కలిసాను, ఓ వీరా, ఆమె పాదాల దగ్గర కూర్చోవడానికి వచ్చాను.
మా శుచః పురుషవ్యాఘ్ర కాలస్య గతిరీదృశీ । త్వద్విధా న హి శోచన్తి బుద్ధిమన్తో మనస్వినః ।। ౭.౫౨.
ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, నీవు బాధపడకూడదు. కాలచక్రం ఇలానే నడుస్తుంది. నీలాంటి బుద్ధిమంతులు, మనస్సు నిగ్రహించేవారు బాధపడరు.
సర్వే క్షయాన్తా నిచయాః పతనాన్తాః సముచ్ఛ్రయాః । సంయోగా విప్రయోగాన్తా మరణాన్తం చ జీవితమ్ ।। ౭.౫౨.
ఏ సముపార్జనకైనా క్షయం ఉంటుంది, ఎత్తైనదానికి పతనం ఉంటుంది, కలయికకు విడిపోవడం ఉంటుంది, జీవితం కూడా మరణంతో ముగుస్తుంది.
తస్మాత్పుత్రేషు దారేషు మిత్రేషు చ ధనేషు చ । నాతిప్రసఙ్గః కర్తవ్యో విప్రయోగో హి తైర్ధ్రువమ్ ।। ౭.౫౨.
కాబట్టి, కుమారులు, భార్య, స్నేహితులు, ధనం వీటిపై అధిక మమకారం పెట్టకూడదు. ఎందుకంటే వాటి నుంచి విడిపోవడం ఖచ్చితమే.
శక్తస్త్వమాత్మనా ఽ ఽత్మానం వినేతుం మనసైవ హి । లోకాన్సర్వాంశ్చ కాకుత్స్థ కిం పునః శోకమాత్మనః ।। ౭.౫౨.
ఓ కాకుత్థ్సా, నీవు నీ మనసుతో నీను నీవే నిగ్రహించగలవు. అన్ని లోకాల్ని పాలించగలవాడివి, మరి నీ దుఃఖాన్ని నీవు అదుపుచేయడం ఎంత సులభం!