సీతాం తు రుదతీం దృష్ట్వా తే తత్ర మునిదారకాః । ప్రాద్రవన్యత్ర భగవానాస్తే వాల్మీకిరుగ్రధీః ।। ౭.౪౯.
అక్కడ ఏడుస్తున్న సీతను చూసి, ఆ మునుల కుమారులు వాల్మీకి మహర్షి ఉన్న చోటికి పరుగెత్తారు.
అభివాద్య మునేః పాదౌ మునిపుత్రా మహర్షయే । సర్వం నివేదయామాసుస్తస్యాస్తు రుదితస్వనమ్ ।। ౭.౪౯.
మహర్షి వాల్మీకి పాదాలకు నమస్కరించి, ఆమె ఏడుపు ధ్వనితో సహా జరిగినదంతా మునికుమారులు వివరంగా చెప్పారు.
అదృష్టపూర్వా భగవన్కస్యాప్యేషా మహాత్మనః । పత్నీ శ్రీరివ సమ్మోహాద్విరౌతి వికృతాననా ।। ౭.౪౯.
భగవంతుడా, ఇంతటి గొప్ప మనిషి భార్యను ఇంతవరకు ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఆమె ముఖం వంకరగా మారి, లక్ష్మీదేవిలా అయోమయంగా ఏడుస్తోంది.
భగవన్సాధు పశ్య త్వం దేవతామివ ఖాచ్చ్యుతామ్ । నద్యాస్తు తీరే భగవన్వరస్త్రీ కాపి దుఃఖితా ।। ౭.౪౯.
భగవంతుడా, నీవు వచ్చి చూడవయ్యా. ఆకాశం నుంచి పడి వచ్చిన దేవతలా ఒక మంచి మహిళ నది ఒడ్డున దుఃఖంతో ఉన్నది.
దృష్టాస్మాభిః ప్రరుదితా దృఢం శోకపరాయణా । అనర్హా దుఃఖశోకాభ్యామేకాం దీనాం హ్యనాథవత్ ।। ౭.౪౯.
మేము ఆమెను గట్టిగా ఏడుస్తూ చూశాము. ఆమె పూర్తిగా శోకంలో మునిగిపోయింది. ఇలాంటి బాధలకు ఆమె అర్హురాలు కాదు. ఒంటరిగా, దయనీయంగా, ఎవరి సహాయం లేకుండా ఉంది.
న హ్యేనాం మానుషీం విద్మః సత్క్రియా ఽస్యాః ప్రయుజ్యతామ్ । ఆశ్రమస్యావిదూరే చ త్వామియం శరణం గతా ।। ౭.౪౯.
ఆమె మనిషి అనిపించడం లేదు. ఆమెకు సరైన గౌరవం ఇవ్వాలి. ఈమె నీ ఆశ్రమానికి దగ్గరగా ఆశ్రయం కోసం వచ్చింది.
త్రాతారమిచ్ఛతే సాధ్వీ భగవంస్త్రాతుమర్హసి । తేషాం తు వచనం శ్రుత్వా బుద్ధ్యా నిశ్చిత్య ధర్మవిత్ । తపసా లబ్ధచక్షుష్మాన్ ప్రాద్రవద్యత్ర మైథిలీ ।। ౭.౪౯.
ఈ సతీ మహిళకు రక్షణ కావాలి భగవంతుడా, నీవు ఆమెను కాపాడాలి. వాళ్ల మాటలు విని, ధర్మాన్ని తెలిసిన మహర్షి తపస్సుతో పొందిన దృష్టితో ఆలోచించి, మైథిలిని ఉన్న చోటికి వేగంగా వెళ్లాడు.
తం ప్రయాన్తమభిప్రేత్య శిష్యా హ్యేనం మహామతిమ్ । తం తు దేశమభి ప్రేత్య కిఞ్చిత్పద్భ్యాం మహామతిః ।। ౭.౪౯.
ఆ మహర్షి వెళ్లిపోతున్నట్టు తెలుసుకుని, ఆయన శిష్యులు కూడా వెంట వెళ్లారు. ఆ గొప్ప మనసున్న మహర్షి అక్కడికి చేరి, కొంత దూరం కాలినడకన ముందుకు వెళ్లాడు.
అర్ఘ్యమాదాయ రుచిరం జాహ్నవీతీరమాగమత్ । దదర్శ రాఘవస్యేష్టాం సీతాం పత్నీమనాథవత్ ।। ౭.౪౯.
స్వచ్ఛమైన నీటిని తీసుకుని, జాహ్నవీ నది ఒడ్డుకు వెళ్లి, రాఘవుని ప్రియ భార్య అయిన సీతను, ఎవరి సహాయం లేని వానిలా చూసాడు.
తాం సీతాం శోకభారార్తాం వాల్మీకిర్మునిపుఙ్గవః । ఉవాచ మధురాం వాణీం హ్లాదయన్నివ తేజసా ।। ౭.౪౯.
శోకభారంతో ఉన్న సీతను చూసి, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వాల్మీకి తన తేజంతో ఆమెను ఆనందింపజేసేలా మధురమైన మాటలు పలికాడు.
స్నుషా దశరథస్య త్వం రామస్య మహిషీ ప్రియా । జనకస్య సుతా రాజ్ఞః స్వాగతం తే పతివ్రతే ।। ౭.౪౯.
నీవు దశరథ మహారాజు కోడలు, రాముని ప్రియ భార్య, జనక మహారాజు కుమార్తె. నీకు స్వాగతం, పతివ్రతా!
ఆయాన్తీ చాసి విజ్ఞాతా మయా ధర్మసమాధినా । కారణం చైవ సర్వం మే హృదయేనోపలక్షితమ్ ।। ౭.౪౯.
నీవు వస్తున్నప్పుడే నా ధర్మ నిష్ఠ వల్ల నిన్ను గుర్తించగలిగాను. నీవు ఎందుకు వచ్చావో కూడా నా హృదయంతో పూర్తిగా తెలుసుకున్నాను.
తవ చైవ మహాభాగే విదితం మమ తత్త్వతః । సర్వం చ విదితం మహ్యం త్రైలోక్యే యద్ధి వర్తతే ।। ౭.౪౯.
మహాభాగ్యవతీ! నీ సంగతి నాకు పూర్తిగా తెలుసు. మూడు లోకాలలో జరిగేవన్నీ నాకు తెలిసినవే.
అపాపాం వేద్మి సీతే త్వాం తపోలబ్ధేన చక్షుషా । విస్రబ్ధా భవ వైదేహి సామ్ప్రతం మయి వర్తసే ।। ౭.౪౯.
సీతా, నా తపస్సు వల్ల వచ్చిన దృష్టితో నీవు పాపరహితురాలని నాకు తెలుసు. వయిదేహీ, ఇక నీవు నా వద్ద ఉన్నావు, భయపడకుండాను ఉండు.
ఆశ్రమస్యావిదూరే మే తాపస్యస్తపసి స్థితాః । తాస్త్వాం వత్సే యథా వత్సం పాలయిష్యన్తి నిత్యశః ।। ౭.౪౯.
నా ఆశ్రమానికి దగ్గరగా తపస్సులో నిమగ్నమైన సతీమహిళలు ఉన్నారు. వారు ఎల్లప్పుడూ నిన్ను దూడను ఆవులు చూసుకున్నట్టు చూసుకుంటారు, బిడ్డా.
ఇదమర్ధ్యం ప్రతీచ్ఛ త్వం విస్రబ్ధా విగతజ్వరా । యథా స్వగృహమభ్యేత్య విషాదం చైవ మా కృథాః ।। ౭.౪౯.
ఈ ఆతిథ్యాన్ని నిర్భయంగా, మనసులో బాధ లేకుండా స్వీకరించు. నీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్లినప్పుడు కూడా దుఃఖాన్ని అనుకోకూడదు.
శ్రుత్వా తు భాషితం సీతా మునేః పరమమద్భుతమ్ । శిరసా ఽ ఽవన్ద్య చరణౌ తథేత్యాహ కృతాఞ్జలిః ।। ౭.౪౯.
మహర్షి చెప్పిన అద్భుతమైన మాటలు విని, సీత తన తల మునివరి పాదాలకు వంచి, కరచాలనంతో 'అలాగే' అని సమాధానం చెప్పింది.
తం ప్రయాన్తం మునిం సీతా ప్రాఞ్జలిః పృష్ఠతో ఽన్వగాత్ ।। ౭.౪౯.
ఆ మహర్షి వెళ్ళిపోతుండగా, సీత కరచాలనంతో ఆయన వెనుకనడిచింది.
తం దృష్ట్వా మునిమాయాన్తం వైదేహ్యా మునిపత్నయః । ఉపాజగ్ముర్ముదా యుక్తా వచనం చేదమబ్రువన్ ।। ౭.౪౯.
వైదేహిని తోడుకొని మహర్షి వస్తున్నాడని చూసి, మునుల భార్యలు ఆనందంతో ముందుకు వచ్చి ఇలా అన్నారు.
స్వాగతం తే మునిశ్రేష్ఠ చిరస్యాగమనం చ తే । అభివాదయామస్త్వాం సర్వా ఉచ్యతాం కి చ కుర్మహే ।। ౭.౪౯.
'మునిశ్రేష్ఠా! నీకు స్వాగతం. చాలా కాలం తర్వాత వచ్చావు. మేమంతా నీకు నమస్కరిస్తున్నాం. మేము ఏం చేయాలో చెప్పు.'
తాసాం తద్వచనం శ్రుత్వా వాల్మీకిరిదమబ్రవీత్ । సీతేయం సమనుప్రాప్తా పత్నీ రామస్య ధీమతః ।। ౭.౪౯.
ఆమె మాటలు విని వాల్మీకి ఇలా అన్నాడు: 'ఇవాళ సీత, బుద్ధిమంతుడైన రాముని భార్య, ఇక్కడికి వచ్చింది.'
స్నుషా దశరథస్యైషా జనకస్య సుతా సతీ । అపాపా పతినా త్యక్తా పరిపాల్యా మయా సదా ।। ౭.౪౯.
ఇవాళ దశరథుని కోడలు, జనకుని కుమార్తె, పాపం లేని సతీమంతురాలు. భర్త విడిచిపెట్టిన ఈ సీతను నేను ఎప్పుడూ కాపాడతాను.'
ఇమాం భవన్త్యః(?) పశ్యన్తు స్నేహేన పరమేణ హి । గౌరవాన్మమ వాక్యాచ్చ పూజ్యా వో ఽస్తు విశేషతః ।। ౭.౪౯.
మీరు అందరూ ఆమెను ఎంతో ప్రేమతో చూడాలి. నా మాటకు గౌరవంగా, ఆమెను మీరు ప్రత్యేకంగా గౌరవించాలి.'
ముహుర్ముహుశ్చ వైదేహీం ప్రణిధాయ మహాయశాః । స్వమాశ్రమం శిష్యవృతః పునరాయాన్మహాతపాః ।। ౭.౪౯.
పునఃపునః వైదేహిని చూసి, మహా కీర్తి కలిగిన వాల్మీకి తన శిష్యులతో కలిసి తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పురాతనమైన, పవిత్రమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గ ముగిసింది.
దృష్ట్వా తు మైథిలీం సీతామాశ్రమే సమ్ప్రవేశితామ్ । సన్తాపమగమద్ఘోరం లక్ష్మణో దీనచేతనః ।। ౭.౫౦.
మిథిలా దేశపు సీతను ఆశ్రమంలోకి తీసుకెళ్లిన దృశ్యం చూసి, లక్ష్మణుడు ఎంతో బాధతో మనసు దిగులుగా అయ్యాడు.
అబ్రవీచ్చ మహాతేజాః సుమన్త్రం మన్త్రసారథిమ్ । సీతాసన్తాపజం దుఃఖం పశ్య రామస్య సారథే ।। ౭.౫౦.
అప్పుడు మహాతేజస్వి లక్ష్మణుడు, మంత్రసారధి అయిన సుమంత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'సారధీ! సీత బాధ వల్ల రామునికి వచ్చిన దుఃఖాన్ని చూడు.'
తతో దుఃఖతరం కిం ను రాఘవస్య భవిష్యతి । పత్నీం శుద్ధసమాచారాం విసృజ్య జనకాత్మజామ్ ।। ౭.౫౦.
'నిర్దోషురాలైన జనకుని కుమార్తెను విడిచిపెట్టిన రాఘవునికి, దీనికంటే ఎక్కువ బాధ ఇంకేముంటుంది?'
వ్యక్తం దైవాదహం మన్యే రాఘవస్య వినా భవమ్ । వైదేహ్యా సారథే నిత్యం దైవం హి దురతిక్రమమ్ ।। ౭.౫౦.
'సారధీ! వైదేహిని లేకుండా రాఘవుడు ఉండటం ఖచ్చితంగా దైవాధీనం అని నాకు అనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే దైవాన్ని ఎవరూ దాటలేరు.'
యో హి దేవాన్సగన్ధర్వానసురాన్సహ రాక్షసైః । నిహన్యాద్రాఘవః క్రుద్ధః స దైవమనువర్తతే ।। ౭.౫౦.
'కోపంతో దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు అందరినీ సంహరించగల రాఘవుడు కూడా దైవాన్ని అనుసరిస్తున్నాడు.'