అయోధ్యా నామ నగరీ తత్రాసీల్లోకవిశ్రుతా । మనునా మానవేన్ద్రేణ యా పురీ నిర్మితా స్వయమ్ ॥౧-౫-
అక్కడ అయోధ్య అనే నగరం ఉండేది. అది ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధి చెందినది. ఆ పురిని మనువు అనే మానవుల అధిపతి స్వయంగా నిర్మించాడు.
ఆయతా దశ చ ద్వే చ యోజనాని మహాపురీ । శ్రీమతీ త్రీణి విస్తీర్ణా సువిభక్తమహాపథా ॥౧-౫-
ఆ మహానగరం పొడవులో పన్నెండు యోజనాలు, వెడల్పులో మూడు యోజనాలు విస్తరించి, అందమైన ప్రధాన వీధులతో అలంకరించబడి ఉండేది.
రాజమార్గేణ మహతా సువిభక్తేన శోభితా । ముక్తపుష్పావకీర్ణేన జలసిక్తేన నిత్యశః ॥౧-౫-
ఆ నగరంలో గొప్ప రాజమార్గం ఉండేది. అది బాగా పంచబడినది, ఎప్పుడూ తాజా పువ్వులతో అలంకరించబడి, నీటితో చల్లబరిచబడేది.
తాం తు రాజా దశరథో మహారాష్ట్రవివర్ధనః । పురీమావాసయామాస దివి దేవపతిర్యథా ॥౧-౫-
ఆ నగరంలో మహారాజు దశరథుడు నివసించేవాడు. ఆయన తన రాజ్యాన్ని విస్తరించినవాడు. ఆయన ఆ నగరంలో దేవేంద్రుడు స్వర్గంలో ఉన్నట్లు ఉండేవాడు.
కపాటతోరణవతీం సువిభక్తాన్తరాపణామ్ । సర్వయన్త్రాయుధవతీముషితాం సర్వశిల్పిభిః ॥౧-౫-
ఆ నగరంలో గేట్లు, తోరణాలు, బాగా ఏర్పాటైన మార్కెట్లు ఉండేవి. అన్ని రకాల యంత్రాలు, ఆయుధాలు, అన్ని రకాల వృత్తిదారులు అక్కడ నివసించేవారు.
సూతమాగధసమ్బాధాం శ్రీమతీమతులప్రభామ్ । ఉచ్చాట్టాలధ్వజవతీం శతఘ్నీశతసంకులామ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరంలో రథవాహకులు, మాగధులు ఎక్కువగా ఉండేవారు. అపూర్వమైన వైభవం కలిగి ఉండేది. ఎత్తయిన మేడలు, జెండాలు, వందలాది యుద్ధపరికరాలు అక్కడ కనిపించేవి.
వధూనాటకసఙ్ఘైశ్చ సంయుక్తాం సర్వతః పురీమ్ । ఉద్యానామ్రవణోపేతాం మహతీం సాలమేఖలామ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరాన్ని చుట్టూ నాట్యకారిణులు, నర్తకుల సమూహాలు ఉండేవి. ఉద్యానవనాలు, మామిడి తోటలు, పెద్ద సాల వృక్షాల వలయంతో ఆ నగరం అలంకరించబడింది.
దుర్గగమ్భీరపరిఖాం దుర్గామన్యైర్దురాసదామ్ । వాజివారణసమ్పూర్ణాం గోభిరుష్ట్రైః ఖరైస్తథా ॥౧-౫-
ఆ నగరానికి లోతైన కోటలు, గంభీరమైన పరిఖలు ఉండేవి. ఇతరులకు చేరుకోలేనంత బలంగా ఉండేది. గుర్రాలు, ఏనుగులు, పశువులు, ఒంటెలు, గాడిదలు అక్కడ నిండుగా ఉండేవి.
సామన్తరాజసఙ్ఘైశ్చ బలికర్మభిరావృతామ్ । నానాదేశనివాసైశ్చ వణిగ్భిరుపశోభితామ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరాన్ని అనేక సామంత రాజులు బలికర్మలు చేస్తూ చుట్టుముట్టేవారు. అనేక దేశాల నుండి వచ్చిన వ్యాపారులతో నగరం అందంగా ఉండేది.
ప్రాసాదై రత్నవికృతైః పర్వతైరివ శోభితామ్ । కూటాగారైశ్చ సమ్పూర్ణామిన్ద్రస్యేవామరావతీమ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరంలో రత్నాలతో అలంకరించిన ప్రాసాదాలు పర్వతాల్లా మెరిసేవి. ఎత్తయిన మేడలు అక్కడ నిండుగా ఉండేవి. అది ఇంద్రుని అమరావతిలా కనిపించేది.
చిత్రామష్టాపదాకారాం వరనారీగణాయుతామ్ । సర్వరత్నసమాకీర్ణాం విమానగృహశోభితామ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరం అష్టపద ఆకారంలో అందంగా ఉండేది. అందమైన స్త్రీల సమూహాలతో, అన్ని రకాల రత్నాలతో నిండిపోయి, విమాన గృహాలతో అలంకరించబడి ఉండేది.
గృహగాఢామవిచ్ఛిద్రాం సమభూమౌ నివేశితామ్ । శాలితణ్డులసమ్పూర్ణామిక్షుకాణ్డరసోదకామ్ ॥౧-౫-
ఆ ఇంటి స్థావరం బలంగా, ఎటువంటి విఘ్నం లేకుండా, సమతల భూమిపై నిర్మించబడింది. అక్కడ అన్నం, బార్లి ధాన్యాలు సమృద్ధిగా ఉండేవి, చెరకు కాండాలతో మధురమైన నీరు కూడా ఉండేది.
దున్దుభీభిర్మృదఙ్గైశ్చ వీణాభిః పణవైస్తథా । నాదితాం భృశమత్యర్థం పృథివ్యాం తామనుత్తమామ్ ॥౧-౫-
ఆ అద్భుతమైన నివాసం భూమిపై డుండుభులు, మృదంగాలు, వీణలు, పణవాలు వంటి వాద్యాలతో ఘనంగా నినాదించేది.
విమానమివ సిద్ధానాం తపసాధిగతం దివి । సునివేశితవేశ్మాన్తాం నరోత్తమసమావృతామ్ ॥౧-౫-
ఆ నగరంలోని ఇళ్ళు, పరిపూర్ణంగా, సక్రమంగా అమర్చబడి, మహనీయులు నివసించేలా ఉండేవి. అది స్వర్గంలో సిద్ధులు తపస్సుతో పొందే విమానంలా కనిపించేది.
యే చ బాణైర్న విధ్యన్తి వివిక్తమపరాపరమ్ । శబ్దవేధ్యం చ వితతం లఘుహస్తా విశారదాః ॥౧-౫-
అక్కడ ఉన్నవారు, దూరమైనా దగ్గరైనా లక్ష్యాన్ని బాణాలతో తప్పకుండా తాకగలవారు. శబ్దాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కూడా గురిని తాకగలిగే నైపుణ్యం, తేలికైన చేతులు, ప్రావీణ్యం వారికి ఉండేది.
సింహవ్యాఘ్రవరాహాణాం మత్తానాం నదతాం వనే । హన్తారో నిశితైః శస్త్రైర్బలాద్ బాహుబలైరపి ॥౧-౫-
అటవిలో గర్జించే సింహాలు, పులులు, అడవి పందులను, పదునైన ఆయుధాలతో, తమ బాహుబలంతో సంహరించగల వీరులు అక్కడ ఉండేవారు.
తాదృశానాం సహస్రైస్తామభిపూర్ణాం మహారథైః । పురీమావాసయామాస రాజా దశరథస్తదా ॥౧-౫-
అలాంటి మహారథుల వేలాది మందితో ఆ నగరాన్ని రాజు దశరథుడు నిండి ఉండేలా చేసాడు.
తామగ్నిమద్భిర్గుణవద్భిరావృతాం ::ద్విజోత్తమైర్వేదషడఙ్గపారగైః । సహస్రదైః సత్యరతైర్మహాత్మభి- ::ర్మహర్షికల్పైర్ఋషిభిశ్చ కేవలైః ॥౧-౫-
ఆ నగరాన్ని అగ్నిలా ప్రకాశించే, సద్గుణాలు కలిగిన, వేదశాస్త్రాలలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులు, వేదశాఖలలో ప్రావీణ్యం కలిగినవారు, సహస్రాదులు సత్యనిష్ఠులు, మహాత్ములు, మహర్షులతో సమానమైన ఋషులు చుట్టుముట్టి ఉండేవారు.
thumb|షష్ఠః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే షష్ఠః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఆరో సర్గను వినండి.
తస్యాం పుర్యామయోధ్యాయాం వేదవిత్ సర్వసంగ్రహః । దీర్ఘదర్శీ మహాతేజాః పౌరజానపదప్రియః ॥౧-౬-
ఆ అయోధ్య నగరంలో వేదాలు తెలిసినవాడు, సమస్త విద్యలలో నిపుణుడు, దూరదృష్టి కలవాడు, మహాతేజస్సు గలవాడు, ప్రజలు, గ్రామస్తులు అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడై ఉండేవాడు.
ఇక్ష్వాకూణామతిరథో యజ్వా ధర్మపరో వశీ । మహర్షికల్పో రాజర్షిస్త్రిషు లోకేషు విశ్రుతః ॥౧-౬-
ఇక్ష్వాకువంశంలో అతను గొప్ప రథసారథి, యజ్ఞకర్త, ధర్మపరుడు, తనను నియంత్రించుకోగలవాడు. మహర్షిలా ఉన్న రాజర్షి, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడు.
బలవాన్ నిహతామిత్రో మిత్రవాన్ విజితేన్ద్రియః । ధనైశ్చ సంచయైశ్చాన్యైః శక్రవైశ్రవణోపమః ॥౧-౬-
బలవంతుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, స్నేహభావం కలవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. ధనంలో, సంపదలో ఇంద్రుడు, కుబేరుడితో సమానుడు.
యథా మనుర్మహాతేజా లోకస్య పరిరక్షితా । తథా దశరథో రాజా లోకస్య పరిరక్షితా ॥౧-౬-
ఎలా మనువు మహాతేజస్సుతో లోకాన్ని రక్షించాడో, అలాగే రాజు దశరథుడు కూడా లోకాన్ని కాపాడేవాడు.
తేన సత్యాభిసంధేన త్రివర్గమనుతిష్ఠతా । పాలితా సా పురీ శ్రేష్ఠా ఇన్ద్రేణేవామరావతీ ॥౧-౬-
ఆయన సత్యనిష్ఠతో, మానవ జీవిత మూడు లక్ష్యాలను పాటిస్తూ, ఆ ఉత్తమ నగరాన్ని ఇంద్రుడు అమరావతిని పాలించినట్లు పాలించేవాడు.
నాల్పసంనిచయః కశ్చిదాసీత్ తస్మిన్ పురోత్తమే । కుటుమ్బీ యో హ్యసిద్ధార్థోఽగవాశ్వధనధాన్యవాన్ ॥౧-౬-
ఆ ఉత్తమ నగరంలో ఎవరూ తక్కువ సంపదతో ఉండేవారు కాదు. ప్రతి కుటుంబప్రధానుడు, పశువులు, గుర్రాలు, ధనధాన్యాలు కలిగి, సంపూర్ణంగా ఉండేవాడు.
కామీ వా న కదర్యో వా నృశంసః పురుషః క్వచిత్ । ద్రష్టుం శక్యమయోధ్యాయాం నావిద్వాన్ న చ నాస్తికః ॥౧-౬-
అయోధ్యలో ఎవరూ కామపరులు, కంజుషులు, క్రూరులు కనిపించరు. అజ్ఞానులు, నాస్తికులు కూడా ఎవరూ ఉండరు.
సర్వే నరాశ్చ నార్యశ్చ ధర్మశీలాః సుసంయతాః । ముదితాః శీలవృత్తాభ్యాం మహర్షయ ఇవామలాః ॥౧-౬-
అక్కడ ఉన్న పురుషులు, మహిళలు అందరూ ధార్మికులు, సుసంయతులు, మంచి స్వభావం, మంచి ప్రవర్తన కలిగి, మహర్షిలా పవిత్రంగా, ఆనందంగా ఉండేవారు.
నాకుణ్డలీ నాముకుటీ నాస్రగ్వీ నాల్పభోగవాన్ । నామృష్టో న నలిప్తాఙ్గో నాసుగన్ధశ్చ విద్యతే ॥౧-౬-
ఎవరూ కుండలాలు లేకుండా, కిరీటాలు లేకుండా, పుష్పమాలలు లేకుండా, తక్కువ ఆనందంతో, శరీరాన్ని శుభ్రంగా ఉంచుకోకుండా, అలంకారాలు లేకుండా, సువాసన లేకుండా ఉండేవారు కాదు.
నామృష్టభోజీ నాదాతా నాప్యనఙ్గదనిష్కధృక్ । నాహస్తాభరణో వాపి దృశ్యతే నాప్యనాత్మవాన్ ॥౧-౬-
ఎవరూ అపవిత్రమైన భోజనం చేయరు, దానం చేయని వారు ఉండరు, భుజబంధాలు లేదా హస్తాభరణాలు లేకుండా ఉండరు, శరీరాన్ని అలంకరించుకోని వారు ఉండరు, ఆత్మనిగ్రహం లేని వారు ఉండరు.
నానాహితాగ్నిర్నాయజ్వా న క్షుద్రో వా న తస్కరః । కశ్చిదాసీదయోధ్యాయాం న చార్వృత్తో న సంకరః ॥౧-౬-
అయోధ్యలో ఎవ్వరూ అగ్నిని పూజించకుండా ఉండరు, యజ్ఞాలు చేయని వారు లేరు, దురాశపడి దాచుకునే వారు లేరు, దొంగలు లేరు, చెడ్డ ప్రవర్తన గలవారు లేరు, కలిసిన కులాల వారు కూడా లేరు.