గతో హి లక్ష్మణః పూర్వం భరతశ్చ మహాయశాః । శ్రుత్వా తు వచనం తస్య శత్రుఘ్నః పరమాసనాత్ ।। ౭.౪౪.
"లక్ష్మణుడు ముందే వెళ్లాడు, గొప్ప కీర్తి కలిగిన భరతుడూ వెళ్లాడు" అని చెప్పాడు. ఆ మాట విని శత్రుఘ్నుడు తన మంచి ఆసనం నుండి లేచాడు.
శిరసా ధరణీం ప్రాప్య ప్రయయౌ యత్ర రాఘవః । ద్వాఃస్థస్త్వాగమ్య రామాయ సర్వానేవ కృతాఞ్జలిః । నివేదయామాస తదా భ్రాతఽన్స్వాన్సముపస్థితాన్ ।। ౭.౪౪.
తలతో నేల తాకి, రాఘవుని ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు. ద్వారపాలకుడు అక్కడికి వచ్చి, చేతులు జోడించి రామునికి అన్నదమ్ములందరూ వచ్చారని తెలియజేశాడు.
కుమారానాగతాఞ్ఛ్రుత్వా చిన్తావ్యాకులితేన్ద్రియః । అవాఙ్ముఖో దీనమనా ద్వాఃస్థం వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౪౪.
కుమారులు వచ్చారని విని, ఆలోచనలతో మనస్సు కలవరపడి, ముఖం దిగులుగా, మనసు బాధతో రాముడు ద్వారపాలకుడిని ఇలా అడిగాడు.
ప్రవేశయ కుమారాంస్త్వం మత్సమీపం త్వరాన్వితః । ఏతేషు జీవితం మహ్యమేతే ప్రాణాః ప్రియా మమ ।। ౭.౪౪.
"వేగంగా కుమారులను నా దగ్గరకు తీసుకురా. వారిలోనే నా జీవితం ఉంది, వారు నాకు ప్రాణాల కన్నా ప్రియమైన వారు" అని అన్నాడు.
ఆజ్ఞప్తాస్తు నరేన్ద్రేణ కుమారాః శక్రతేజసః । ప్రహ్వాః ప్రాఞ్జలయో భూత్వా వివిశుస్తే సమాహితాః ।। ౭.౪౪.
రాజు ఆజ్ఞతో, ఇంద్రుడిలా తేజస్సుతో ఉన్న కుమారులు, వినయంగా చేతులు జోడించి, మనస్సు స్థిరంగా లోపలికి ప్రవేశించారు.
తే తు దృష్ట్వా ముఖం తస్య సగ్రహం శశినం యథా । సన్ధ్యాగతమివాదిత్యం ప్రభయా పరివర్జితమ్ ।। ౭.౪౪.
అయితే వారు రాముని ముఖాన్ని చూస్తే, అది గ్రహణంలో పడిన చంద్రునిలా, సంధ్యాసమయంలో కాంతి కోల్పోయిన సూర్యునిలా కనిపించింది.
బాష్పపూర్ణే చ నయనే దృష్ట్వా రామస్య ధీమతః । హతశోభం యథా పద్మం ముఖం వీక్ష్య చ తస్య తే ।। ౭.౪౪.
ధీమంతుడైన రాముని కన్నులు కన్నీళ్లతో నిండిపోయినవి, ఆయన ముఖం అందం కోల్పోయిన తామరపువ్వులా కనిపించడాన్ని వారు చూశారు.
తతో ఽభివాద్య త్వరితాః పాదౌ రామస్య మూర్ధభిః । తస్థుః సమాహితాః సర్వే రామస్త్వశ్రూణ్యవర్తయత్ ।। ౭.౪౪.
వారు వెంటనే తలతో రాముని పాదాలకు నమస్కరించి, అందరూ మనస్సు స్థిరంగా నిలబడ్డారు. రాముడు తన కన్నీళ్లను తుడిచాడు.
తాన్పరిష్వజ్య బాహుభ్యాముత్థాప్య చ మహాబలః । ఆసనేష్వాసతేత్యుక్త్వా తతో వాక్యం జగాద హ ।। ౭.౪౪.
మహాబలుడు రాముడు వారిని చేతులతో ఆలింగనం చేసి, లేపి, "కూర్చోండి" అని చెప్పి, ఆ తరువాత ఇలా మాట్లాడాడు.
భవన్తో మమ సర్వస్వం భవన్తో జీవితం మమ । భవద్భిశ్చ కృతం రాజ్యం పాలయామి నరేశ్వరాః ।। ౭.౪౪.
మీరు నా సమస్తం, మీరు నా జీవితం. మీ వల్లనే నేను ఈ రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాను, మనుషులలో శ్రేష్ఠులారా.
భవన్తః కృతశాస్త్రార్థా బుద్ధ్యా చ పరినిష్ఠితాః । సమ్భూయ చ మదర్థో ఽయమన్వేష్టవ్యో నరేశ్వరాః ।। ౭.౪౪.
మీరు శాస్త్రార్థాన్ని తెలుసుకుని, బుద్ధిలో స్థిరమైనవారు. అందరూ కలసి, నా కోసమే ఈ విషయాన్ని పరిశీలించాలి, రాజులారా.
తథా వదతి కాకుత్స్థే అవధానపరాయణాః । ఉద్విగ్నమనసః సర్వే కిం ను రాజాభిధాస్యతి ।। ౭.౪౪.
కాకుత్స్థుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అందరూ అప్రమత్తంగా, మనస్సులో ఆందోళనతో, రాజు ఏమి చెప్పబోతున్నాడో అని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చతుశ్చత్వారింశః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో నలభై నాల్గవ సర్గ ముగిసింది.
తేషాం సముపవిష్టానాం సర్వేషాం దీనచేతసామ్ । ఉవాచ వాక్యం కాకుత్స్థో ముఖేన పరిశుష్యతా ।। ౭.౪౫.
వారు అందరూ దిగులుతో మనసుతో కూర్చున్నప్పుడు, కాకుత్స్థుడు నోటిలో తేమ లేకుండా ఇలా మాట్లాడాడు.
సర్వే శృణుత భద్రం వో మా కురుధ్వం మనో ఽన్యథా । పౌరాణాం మమ సీతాయాం యాదృశీ వర్తతే కథా ।। ౭.౪౫.
మీ అందరికీ మంగళం కలగాలని కోరుకుంటూ చెబుతున్నాను. సీత గురించి ప్రజల్లో వినిపిస్తున్న కథను గురించి మీ మనసు ఎక్కడికీ పోనివ్వకండి.
పౌరాపవాదః సుమహాంస్తథా జనపదస్య చ । వర్తతే మయి బీభత్సా సా మే మర్మాణి కృన్తతి ।। ౭.౪౫.
నగరంలో, గ్రామాల్లో నా గురించి పెద్ద అపవాదం వ్యాపిస్తోంది. ఆ దుష్ప్రచారం నా హృదయాన్ని గాయపరిచింది.
అహం కిల కులే జాత ఇక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ । సీతా ఽపి సత్కులే జాతా జనకానాం మహాత్మనామ్ ।। ౭.౪౫.
నేను మహాత్ములైన ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించాను. అలాగే సీత కూడా మహాత్ములైన జనకుల ఇంట్లో పుట్టింది.
జానాసి త్వం యథా సౌమ్య దణ్డకే విజనే వనే । రావణేన హృతా సీతా స చ విధ్వంసితో మయా ।। ౭.౪౫.
సౌమ్యా, దండకారణ్యంలో రాక్షసుడు రావణుడు సీతను అపహరించిన విధానాన్ని, నేను అతన్ని సంహరించిన విషయాన్ని నువ్వు బాగా తెలుసు.
తత్ర మే బుద్ధిరుత్పన్నా జనకస్య సుతాం ప్రతి । అత్రోషితామిమాం సీతామానయేయం కథం పురీమ్ ।। ౭.౪౫.
అప్పుడు నాకు ఒక ఆలోచన వచ్చింది: జనకుని కుమార్తె అయిన సీత అక్కడ ఉండగా, నేను ఆమెను నగరానికి ఎలా తీసుకురావాలి?
ప్రత్యయార్థం తతః సీతా వివేశ జ్వలనం తదా । ప్రత్యక్షం తవ సౌమిత్రే దేవానాం హవ్యవాహనః । అపాపాం మైథిలీమాహ వాయుశ్చాకాశగోచరః ।। ౭.౪౫.
అప్పుడు సాక్ష్యంగా, సీత అగ్నిలో ప్రవేశించింది. నీ సమక్షంలో, దేవతలకు హవ్యవాహనుడు అయిన అగ్ని దేవుడు, ఆకాశంలో సంచరించే వాయుదేవుడు కూడా మిథిలా కుమార్తె సీత పాపం లేనిదని ప్రకటించారు.
చన్ద్రాదిత్యౌ చ శంసేతే సురాణాం సన్నిధౌ పురా । ఋషీణాం చైవ సర్వేషామపాపాం జనకాత్మజామ్ ।। ౭.౪౫.
చంద్రుడు, సూర్యుడు కూడా, దేవతలు మరియు అన్ని ఋషుల సమక్షంలో, జనకుని కుమార్తె సీత పవిత్రమని సాక్ష్యం చెప్పారు.
ఏవం శుద్ధసమాచారా దేవగన్ధర్వసన్నిధౌ । లఙ్కాద్వీపే మహేన్ద్రేణ మమ హస్తే నివేశితా ।। ౭.౪౫.
ఇలా, సీత మంచి ఆచారంతో, దేవతలు గంధర్వుల సమక్షంలో, లంక ద్వీపంలో మహేంద్రుడు ఆమెను నా చేతుల్లో పెట్టాడు.
అన్తరాత్మా చ మే వేత్తి సీతాం శుద్ధాం యశస్వినీమ్ । తతో గృహీత్వా వైదేహీమయోధ్యామహమాగతః ।। ౭.౪౫.
నా అంతరాత్మకు సీత పవిత్రురాలు, మహిమ కలదని తెలుసు. అందువల్ల వైదేహిని తీసుకుని నేను అయోధ్యకు వచ్చాను.
అయం తు మే మహాన్వాదః శోకశ్చ హృది వర్తతే । పౌరాపవాదః సుమహాంస్తథా జనపదస్య చ ।। ౭.౪౫.
కానీ నా హృదయంలో ఈ అపవాదం, దుఃఖం ఉంది. ప్రజల్లో, గ్రామాల్లో వ్యాపిస్తున్న ఈ అపవాదం నాకు తీరని బాధను ఇస్తోంది.
అకీర్తిర్యస్య గీయేత లోకే భూతస్య కస్యచిత్ । పతత్యేవాధమాఁల్లోకాన్యావచ్ఛబ్దః ప్రకీర్త్యతే ।। ౭.౪౫.
ఈ లోకంలో ఎవరి గురించి అపఖ్యాతి వ్యాపిస్తే, ఆ పేరు వినిపించేంత వరకు వారు అధమ లోకాలకే పడిపోతారు.
అకీర్తిర్నిన్ద్యతే దేవైః కీర్తిర్లోకేషు పూజ్యతే । కీర్త్యర్థం తు సమారమ్భః సర్వేషాం సుమహాత్మనామ్ ।। ౭.౪౫.
అపఖ్యాతిని దేవతలు నిందిస్తారు, కీర్తిని ప్రజలు గౌరవిస్తారు. అందుకే మహాత్ములు అందరూ కీర్తికోసం కార్యాలు చేస్తారు.
అప్యహం జీవితం జహ్యాం యుష్మాన్వా పురుషర్షభాః । అపవాదభయాద్భీతః కిం పునర్జనకాత్మజామ్ ।। ౭.౪౫.
పురుషశ్రేష్ఠులారా! అపవాద భయంతో నేను నా ప్రాణాన్ని, లేదా మిమ్మల్ని కూడా వదిలేయగలను. మరి జనకుని కుమార్తె విషయంలో ఎంత ఎక్కువగా చేయగలను?
తస్మాద్భవన్తః పశ్యన్తు పతితం శోకసాగరే । నహి పశ్యామ్యహం భూతం కిఞ్చిద్దుఃఖమతో ఽధికమ్ ।। ౭.౪౫.
కాబట్టి, నేను ఈ శోకసాగరంలో మునిగిపోతున్నాను అని మీరు అందరూ చూడండి. దీనికంటే ఎక్కువ బాధ అనుభవించే వాడు ఈ లోకంలో ఎవరూ లేరు.
శ్వస్త్వం ప్రభాతే సౌమిత్రే సుమన్త్రాధిష్ఠితం రథమ్ । ఆరుహ్య సీతామారోప్య విషయాన్తే సముత్సృజ ।। ౭.౪౫.
సౌమిత్రీ! రేపు ఉదయాన్నే సుమంత్రుడు సిద్ధం చేసిన రథంపై ఎక్కి, సీతను కూడా ఎక్కించి, రాజ్య సరిహద్దులో వదిలేయి.
గఙ్గాయాస్తు పరే పారే వాల్మీకేస్తు మహాత్మనః । ఆశ్రమో దివ్యసఙ్కాశస్తమసాతీరమాశ్రితః ।। ౭.౪౫.
గంగానది ఆపక్క, మహాత్ముడు వాల్మీకి వద్ద, తమసా నది ఒడ్డున ఒక దివ్యమైన ఆశ్రమం ఉంది.