గమ్యతామితి చోవాచ ఆగచ్ఛ త్వం స్మరే యదా । సిద్ధానాం చ గతౌ సౌమ్య మా విషాదేన యోజయ । ప్రతిఘాతశ్చ తే మా భూద్యథేష్టం గచ్ఛతో దిశః ।। ౭.౪౧.
అతడు ఇలా అన్నాడు — 'నీవు కావలసినపుడు వెళ్ళు, నేను పిలిచినపుడు రా. సిద్ధులను మోస్తూ మనసులో బాధపడకూ. నీవు కావలసిన దిశగా నిర్బంధంగా ప్రయాణించు, ఎలాంటి అడ్డంకీ కలగకూడదు.'
ఏవమస్త్వితి రామేణ పూజయిత్వా విసర్జితమ్ । అభిప్రేతాం దిశం తస్మాత్ప్రాయాత్తత్పుష్పకం తదా ।। ౭.౪౧.
అలా రాముడు పూజించి, అనుమతినిచ్చిన తరువాత, ఆ పుష్పకవాహనం తాను కోరిన దిశగా వెళ్లిపోయింది.
ఏవమన్తర్హితే తస్మిన్పుష్పకే సుకృతాత్మని । భరతః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమువాచ రఘునన్దనమ్ ।। ౭.౪౧.
అలా పుణ్యాత్ముడైన పుష్పకవాహనం కనబడకుండా పోయినప్పుడు, భరతుడు చేతులు జోడించి రఘునందనుడైన రామునితో ఇలా అన్నాడు.
వివిధాత్మని దృశ్యన్తే త్వయి వీర ప్రశాసతి । అమానుషాణాం సత్త్వానాం వ్యాహృతాని ముహుర్ముహుః ।। ౭.౪౧.
వీరా, నీవు పాలించే ఈ రాజ్యంలో ఎన్నో అద్భుతాలు కనబడుతున్నాయి. మానవేతర జీవుల స్వరాలు పదే పదే వినిపిస్తున్నాయి.
అనామయశ్చ సత్వానాం సాగ్రో మాసో గతో హ్యయమ్ । జీర్ణానామపి సత్త్వానాం మృత్యుర్నాయాతి రాఘవ ।। ౭.౪౧.
ఓ రాఘవా, నెల పూర్తయింది. ప్రజలకు ఎలాంటి వ్యాధి లేదు. వృద్ధులకైనా మరణం దగ్గరకి రాదు.
అరోగప్రసవా నార్యో వపుష్మన్తో హి మానవాః । హర్షశ్చాభ్యధికో రాజఞ్జనస్య పురవాసినః ।। ౭.౪౧.
స్త్రీలు ఆరోగ్యంగా ప్రసవిస్తారు. పురుషులు బలంగా ఉంటారు. పట్టణ ప్రజలకు ఆనందం మరింత పెరిగింది, ఓ రాజా.
కాలే వర్షతి పర్జన్యః పాతయన్నమృతం పయః । వాతాశ్చాపి ప్రవాన్త్యేతే స్పర్శయుక్తాః సుఖాః శివాః ।। ౭.౪౧.
కాలానికి తగినట్లు మేఘాలు అమృతసమానమైన వానను కురిపిస్తున్నాయి. గాలులు మృదువుగా, సుఖంగా, శుభంగా వీచుతున్నాయి.
ఈదృశో ఽనశ్వరో రాజా భవేదితి నరేశ్వరః । కథయన్తి పురే రాజన్పౌరజానపదాస్తథా ।। ౭.౪౧.
ఇలాంటి చిరకాలం నిలిచే రాజు ఎప్పుడూ పాలించాలి అని పట్టణ, గ్రామ ప్రజలు మాట్లాడుకుంటున్నారు, ఓ రాజా.
ఏతా వాచః సుమధురా భరతేన సమీరితాః । శ్రుత్వా రామో ముదా యుక్తో బభూవ నృపసత్తమః ।। ౭.౪౧.
భరతుడు చెప్పిన ఈ మధురమైన మాటలు విని శ్రీరాముడు ఎంతో ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఏకచత్వారింశః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో నలభై ఒకటవ సర్గ ముగిసింది.
స విసృజ్య తతో రామః పుష్పకం హేమభూషితమ్ । ప్రవివేశ మహాబాహురశోకవనికాం తదా ।। ౭.౪౨.
అప్పుడా రాముడు బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న పుష్పకాన్ని పంపించి, తన బాహుబలంతో అశోకవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
చన్దనాగురుచూతైశ్చ తుఙ్గకాలేయకైరపి । దేవదారువనైశ్చాపి సమన్తాదుపశోభితామ్ ।। ౭.౪౨.
ఆ వనం చందనం, అగరు, మామిడి, ఎత్తైన కాలేయక వృక్షాలు, దేవదారు వనాలతో చుట్టూ అందంగా అలంకరించబడి ఉంది.
చమ్పకాశోకపున్నాగమధూకపనసాసనైః । శోభితాం పారిజాతైశ్చ విధూమజ్వలనప్రభైః ।। ౭.౪౨.
అది చంపక, అశోక, పున్నాగ, మధూక, పనస, సాల వృక్షాలతో, పొగ లేని అగ్నిలా ప్రకాశించే పారిజాతాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
లోధ్రనీపార్జునైర్నాగైః సప్తపర్ణాతిముక్తకైః । మన్దారకదలీగుల్మలతాజాలసమావృతామ్ ।। ౭.౪౨.
అది లోధ్ర, నీప, అర్జున, నాగ, సప్తపర్ణ, అతిముక్తక వృక్షాలతో, మందార, అరటి, లతల సమూహాలతో కప్పబడి ఉంది.
ప్రియఙ్గుభిః కదమ్బైశ్చ తథా చ వకులైరపి । జమ్బూభిర్దాడిమైశ్చైవ కోవిదారైశ్చ శోభితామ్ ।। ౭.౪౨.
ప్రియంగు, కదంబ, వకుల, జంబు, దాడిమ, కోవిదార వృక్షాలతో ఆ వనం మరింత అందంగా ఉంది.
సర్వదా కుసుమై రమ్యైః ఫలవద్భిర్మనోరమైః । దివ్యగన్ధరసోపేతైస్తరుణాఙ్కురపల్లవైః ।। ౭.౪౨.
అందులో ఎప్పుడూ అందమైన పువ్వులు, రుచికరమైన ఫలాలు, పరిమళభరితమైన కొత్త మొగ్గలు, కోయిలిన పల్లవాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
తథైవ తరుభిర్దివ్యైః శిల్పిభిః పరికల్పితైః । చారుపల్లవపుష్పాఢ్యైర్మత్తభ్రమరసఙ్కులైః ।। ౭.౪౨.
అలాగే, కళాకారులు తయారు చేసిన దివ్య వృక్షాలు, అందమైన ఆకులు, పుష్పాలతో, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగలతో నిండిపోయి ఉన్నాయి.
కోకిలైర్భృఙ్గరాజైశ్చ నానావర్ణైశ్చ పక్షిభిః । శోభితాం శతశశ్చిత్రాం చూతవృక్షావతంసకైః ।। ౭.౪౨.
కోకిలలు, తేనెటీగల రాజు, ఎన్నో రంగుల పక్షులు, వందలాది మామిడి వృక్షాలతో ఆ వనం అలంకరించబడి ఉంది.
శాతకుమ్భనిభాః కేచిత్కేచిదగ్నిశిఖోపమాః । నీలాఞ్జననిభాశ్చాన్యే భాన్తి తత్రత్యపాదపాః ।। ౭.౪౨.
అక్కడ కొన్ని వృక్షాలు మెరిసే బంగారంలా, మరికొన్ని అగ్నిశిఖలవంటి రంగులో, ఇంకొన్ని నీలాంజనం వలె నలుపుగా కనిపిస్తున్నాయి.
సురభీణి చ పుష్పాణి మాల్యాని వివిధాని చ । దీర్ఘికా వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా ।। ౭.౪౨.
అక్కడ పరిమళభరితమైన పుష్పాలు, వివిధ రకాల హారాలు, ఎన్నో ఆకారాలలో ఉన్న, శుద్ధమైన నీటితో నిండిన చెరువులు ఉన్నాయి.
మాణిక్యకృతసోపానాః స్ఫాటికాన్తరకుట్టిమాః । ఫుల్లపద్మోత్పలవనాశ్చక్రవాకోపశోభితాః ।। ౭.౪౨.
మాణిక్యంతో చేసిన మెట్లూ, స్ఫటికంతో అలంకరించిన నేలలు, వికసించిన తామరలు, నీలోత్పల వనాలు, చక్రవాక పక్షులతో ఆ చెరువులు అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
దాత్యూహశుకసఙ్ఘుష్టా హంససారసనాదితాః । తరుభిః పుష్పవద్భిశ్చ తీరజైరుపశోభితాః ।। ౭.౪౨.
దాత్యూహ, చిలుకల కిలకిలారావాలతో, హంసలు, సారస పక్షుల కూళ్లతో, తీరం పుష్పవంతమైన వృక్షాలతో ఆ చెరువులు మరింత అందంగా ఉన్నాయి.
ప్రాకారైర్వివిధాకారైః శోభితాశ్చ శిలాతలైః । తత్రైవ చ వనోద్దేశే వైడూర్యమణిసన్నిభైః ।। ౭.౪౨.
వివిధమైన రూపాల గోడలతో, రకాల రాళ్లతో అలంకరించబడిన ఆ ప్రాంతంలో, అడవి మధ్యలో, వైడూర్య మణిలా మెరిసే రాళ్ల తలపైన కూడా అందంగా కనిపించింది.
శాద్వలైః పరమోపేతాం పుష్పితద్రుమకాననామ్ । తత్ర సఙ్ఘర్షజాతానాం వృక్షాణాం పుష్పశాలినామ్ ।। ౭.౪౨.
అక్కడ ఉన్న ఆ అడవి, మృదువైన పచ్చికతో, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కూడిన తోటలతో, చెట్ల నుండి పడి ఉన్న పువ్వులతో భూమి పరచబడి ఎంతో అందంగా ఉంది.
ప్రస్తరాః పుష్పశబలా నభస్తారాగణైరివ । నన్దనం హి యథేన్ద్రస్య బ్రాహ్మం చైత్రరథం యథా । తథాభూతం హి రామస్య కాననం సన్నివేశనమ్ ।। ౭.౪౨.
రాళ్ల పైభాగాలు పువ్వులతో మచ్చలు పడినట్లు ఉండి, ఆకాశంలో నక్షత్రాల సమూహంలా మెరిసాయి. ఇంద్రుని నందనవనం, బ్రహ్మదేవుని చైత్రరథవనం లాగా, రాముని ఆ అడవి నివాసం కూడా అద్భుతంగా కనిపించింది.
బహ్వాసనగృహోపేతాం లతాగృహసమావృతామ్ । అశోకవనికాం స్ఫీతాం ప్రవిశ్య రఘునన్దనః ।। ౭.౪౨.
అనేక ఆసనాల గృహాలతో, లతా మంటపాలతో చుట్టుముట్టబడి, పుష్పాలతో నిండిన అశోకవనంలో రఘువంశంలో ఆనందాన్ని తెచ్చిన రాముడు ప్రవేశించాడు.
ఆసనే చ శుభాకారే పుష్పప్రకరభూషితే । కుశాస్తరణసంస్తీర్ణే రామః సన్నిషసాద హ ।। ౭.౪౨.
పువ్వులతో అలంకరించబడిన, కుశ గడ్డి పరచబడిన అందమైన ఆసనంపై రాముడు కూర్చున్నాడు.
సీతామాదాయం హస్తేన మధుమైరేయకం శుచి । పాయయామాస కాకుత్స్థః శచీమివ పురన్దరః ।। ౭.౪౨.
శుద్ధమైన తేనెల మద్యం తీసుకొని, సీతను చేతిపట్టి, కకుత్స్థుడు ఆమెకు తాగించాడు. అది ఇంద్రుడు శచీదేవికి మద్యం తాగించినట్లే జరిగింది.
మాంసాని చ సమృష్టాని ఫలాని వివిధాని చ । రామస్యాభ్యవహారార్థం కిఙ్కరాస్తూర్ణమాహరన్ ।। ౭.౪౨.
రాముని భోజనార్థం, సేవకులు త్వరగా బాగా వండిన మాంసం, వివిధ రకాల పండ్లు తీసుకొచ్చారు.
ఉపానృత్యంశ్చ రాజానం నృత్యగీతవిశారదాః । బాలాశ్చ రూపవత్యశ్చ స్త్రియః పానవశానుగాః ।। ౭.౪౨.
నాట్యం, పాటలో నైపుణ్యం కలిగిన అందమైన యువతులు, మద్యం ప్రభావంతో, రాజు ఎదుట నాట్యం చేశారు.