తేనోరసి నిబద్ధేన హారేణ మహతా కపిః । రరాజ హేమశైలేన్ద్రశ్చన్ద్రేణాక్రాన్తమస్తకః ।। ౭.౪౦.
ఆ గొప్ప హారం ఛాతీపై మెరిసిపోతుండగా, ఆ వానరుడు చంద్రుడు తలపై వెలిగిన బంగారు కొండలా ప్రకాశించాడు.
శ్రుత్వా తు రాఘవస్యైతదుత్థాయోత్థాయ వానరాః । ప్రణమ్య శిరసా పాదౌ నిర్జగ్ముస్తే మహాబలాః ।। ౭.౪౦.
రాఘవుని మాటలు విని, ఆ మహాబలులు అయిన వానరులు లేచి, ఆయన పాదాలకు తలవంచి నమస్కరించి వెళ్లిపోయారు.
సుగ్రీవః స చ రామేణ నిరన్తరమురోగతః । విభీషణశ్చ ధర్మాత్మా సర్వే తే బాష్పవిక్లవాః ।। ౭.౪౦.
సుగ్రీవుడు రాముని నుండి ఎప్పుడూ వేరుకాని వాడు, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు — వాళ్లందరూ కన్నీటి తో మునిగిపోయారు.
సర్వే చ తే బాష్పకలాః సాశ్రునేత్రా విచేతసః । సమ్మూఢా ఇవ దుఃఖేన త్యజన్తో రాఘవం తదా ।। ౭.౪౦.
వాళ్లందరి కళ్ళు కన్నీటితో నిండిపోయి, మనస్సు దుఃఖంతో మబ్బయ్యింది. రాఘవుని విడిచి వెళ్తూ, వారు మౌనంగా నిలిచిపోయారు.
కృతప్రసాదాస్తేనైవం రాఘవేణ మహాత్మనా । జగ్ముః స్వం స్వం గృహం సర్వే దేహీ దేహమివ త్యజన్ ।। ౭.౪౦.
మహాత్ముడైన రాఘవుని అనుగ్రహం పొంది, వాళ్లందరూ తమ తమ ఇళ్లకు, ప్రాణులు శరీరం విడిచినట్టు, వెళ్ళిపోయారు.
తతస్తు తే రాక్షసఋక్షవానరాః ప్రణమ్య రామం రఘువంశవర్ధనమ్ । వియోగజాశ్రుప్రతిపూర్ణలోచనాః ప్రతిప్రయాతాస్తు యథా నివాసినః ।। ౭.౪౦.
తర్వాత ఆ రాక్షసులు, ఎద్దులు, వానరులు రఘువంశాన్ని పెంచిన రాముని నమస్కరించి, వियोगంతో కన్నీళ్లు తడిచిన కళ్లతో తమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చత్వారింశః సర్గః
ఇలా మహర్షి వాల్మీకి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో నలభయ్యవ సర్గ ముగిసింది.
విసృజ్య చ మహాబాహుర్ఋక్షవానరరాక్షసాన్ । భ్రాతృభిః సహితో రామః ప్రముమోద సుఖం సుఖీ ।। ౭.౪౧.
అప్పుడా మహాబలుడు రాముడు, రక్షసులు, వానరులు, ఎద్దులు అందరినీ పంపించి, తన అన్నదమ్ములతో కలిసి ఆనందంగా సంతోషించాడు.
అథాపరాహ్ణసమయే భ్రాతృభిః సహ రాఘవః । శుశ్రావ మధురాం వాణీమన్తరిక్షాత్ ప్రభాషితామ్ ।। ౭.౪౧.
తర్వాత మధ్యాహ్న సమయానికి రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములతో ఉండగా, ఆకాశంలో నుండి మధురమైన స్వరం వినిపించింది.
సౌమ్య రామ నిరీక్షస్వ సౌమ్యేన వదనేన మామ్ । కుబేరభవనాత్ప్రాప్తం విద్ధి మాం పుష్పకం ప్రభో ।। ౭.౪౧.
సౌమ్యుడైన రామా, నీ మృదువైన ముఖంతో నన్ను చూడు. ప్రభూ, నేను కుబేరుని ఇంటి నుండి వచ్చిన పుష్పకవాహనం అని తెలుసుకో.
తవ శాసనమాజ్ఞాయ గతో ఽస్మి భవనం ప్రతి । ఉపస్థాతుం నరశ్రేష్ఠ స చ మాం ప్రత్యభాషత ।। ౭.౪౧.
నీ ఆజ్ఞను పాటించి నేను భవనానికి వెళ్లాను. నరశ్రేష్ఠా, అక్కడ ఆయన నన్ను నీ వద్దకు రావాలని చెప్పాడు.
నిర్జితస్త్వం నరేన్ద్రేణ రాఘవేణ మహాత్మనా । నిహత్య యుధి దుర్ధర్షం రావణం రాక్షసేశ్వరమ్ ।। ౭.౪౧.
నరేంద్రుడైన మహాత్ముడు రాఘవుడు యుద్ధంలో దుర్జయుడైన రాక్షసాధిపతి రావణుణ్ణి సంహరించి నిన్ను జయించాడు.
మమాపి పరమా ప్రీతర్హతే తస్మిన్దురాత్మని । రావణే సగణే చైవ సపుత్రే సహబాన్ధవే ।। ౭.౪౧.
ఆ దురాత్ముడైన రావణుడు తన అనుచరులతో, కుమారులతో, బంధువులతో సహా నశించినప్పుడు నాకు కూడా పరమానందం కలిగింది.
స త్వం రామేణ లఙ్కాయాం నిర్జితః పరమాత్మనా । వహ సౌమ్య తమేవ త్వమహమాజ్ఞాపయామి తే ।। ౭.౪౧.
అలా, పరమాత్ముడైన రాముడు లంకలో నిన్ను జయించాడు. ఇప్పుడు సౌమ్యా, నేను నీకు ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను — ఆయనకు సేవచేయి.
పరమో హ్యేష మే కామో యత్త్వం రాఘవనన్దనమ్ । వహేర్లోకస్య సంయానం గచ్ఛస్వ విగతజ్వరః ।। ౭.౪౧.
రాఘవకుల ఆనందమూ, ఇది నా గొప్ప కోరిక — నీవు లోకంలో ప్రయాణాలను మోయాలి. భయం లేకుండా సాగిపో.
సో ఽహం శాసనమాజ్ఞాయ ధనదస్య మహాత్మనః । త్వత్సకాశమనుప్రాప్తో నిర్విశఙ్కః ప్రతీక్ష మామ్ ।। ౭.౪౧.
అందుకే, ధనాధిపతియైన మహాత్ముడి ఆజ్ఞను పాటించి భయమేమీ లేకుండా నీ వద్దకు వచ్చాను. నన్ను ఎదురుచూడు.
అదృష్యః సర్వభూతానాం సర్వేషాం ధనదాజ్ఞయా । చరామ్యహం ప్రభావేణ తవాజ్ఞాం పరిపాలయన్ ।। ౭.౪౧.
ధనపతియైన కుబేరుని ఆజ్ఞతో నేను అందరికీ కనిపించకుండా, ఆయన శక్తితో తిరుగుతూ, నీ ఆజ్ఞను నిత్యం పాటిస్తున్నాను.
ఏవముక్తస్తదా రామః పుష్పకేణ మహాబలః । ఉవాచ పుష్పకం దృష్ట్వా విమానం పునరాగతమ్ ।। ౭.౪౧.
అలా పుష్పకవాహనం చెప్పిన తరువాత, మహాబలుడు రాముడు తిరిగి వచ్చిన ఆ విమానాన్ని చూసి మాటలాడాడు.
యద్యేవం స్వాగతం తే ఽస్తు విమానవర పుష్పక । ఆనుకూల్యాద్ధనేశస్య వృత్తదోషో న నో భవేత్ ।। ౭.౪౧.
ఇలా అయితే, ఓ ఉత్తమ విమానమైన పుష్పకా, నీకు స్వాగతం. కుబేరుని అనుగ్రహంతో మన ప్రవర్తనలో ఎలాంటి తప్పు కలగకూడదు.
లాజైశ్చైవ తథా పుష్పైర్ధూపైశ్చైవ సుగన్ధిభిః । పూజయిత్వా మహాబాహూ రాఘవః పుష్పకం తదా ।। ౭.౪౧.
అప్పుడా మహాబాహువు రాఘవుడు, లాజలు, పువ్వులు, సుగంధధూపాలతో పుష్పకవాహనాన్ని పూజించాడు.
గమ్యతామితి చోవాచ ఆగచ్ఛ త్వం స్మరే యదా । సిద్ధానాం చ గతౌ సౌమ్య మా విషాదేన యోజయ । ప్రతిఘాతశ్చ తే మా భూద్యథేష్టం గచ్ఛతో దిశః ।। ౭.౪౧.
అతడు ఇలా అన్నాడు — 'నీవు కావలసినపుడు వెళ్ళు, నేను పిలిచినపుడు రా. సిద్ధులను మోస్తూ మనసులో బాధపడకూ. నీవు కావలసిన దిశగా నిర్బంధంగా ప్రయాణించు, ఎలాంటి అడ్డంకీ కలగకూడదు.'
ఏవమస్త్వితి రామేణ పూజయిత్వా విసర్జితమ్ । అభిప్రేతాం దిశం తస్మాత్ప్రాయాత్తత్పుష్పకం తదా ।। ౭.౪౧.
అలా రాముడు పూజించి, అనుమతినిచ్చిన తరువాత, ఆ పుష్పకవాహనం తాను కోరిన దిశగా వెళ్లిపోయింది.
ఏవమన్తర్హితే తస్మిన్పుష్పకే సుకృతాత్మని । భరతః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమువాచ రఘునన్దనమ్ ।। ౭.౪౧.
అలా పుణ్యాత్ముడైన పుష్పకవాహనం కనబడకుండా పోయినప్పుడు, భరతుడు చేతులు జోడించి రఘునందనుడైన రామునితో ఇలా అన్నాడు.
వివిధాత్మని దృశ్యన్తే త్వయి వీర ప్రశాసతి । అమానుషాణాం సత్త్వానాం వ్యాహృతాని ముహుర్ముహుః ।। ౭.౪౧.
వీరా, నీవు పాలించే ఈ రాజ్యంలో ఎన్నో అద్భుతాలు కనబడుతున్నాయి. మానవేతర జీవుల స్వరాలు పదే పదే వినిపిస్తున్నాయి.
అనామయశ్చ సత్వానాం సాగ్రో మాసో గతో హ్యయమ్ । జీర్ణానామపి సత్త్వానాం మృత్యుర్నాయాతి రాఘవ ।। ౭.౪౧.
ఓ రాఘవా, నెల పూర్తయింది. ప్రజలకు ఎలాంటి వ్యాధి లేదు. వృద్ధులకైనా మరణం దగ్గరకి రాదు.
అరోగప్రసవా నార్యో వపుష్మన్తో హి మానవాః । హర్షశ్చాభ్యధికో రాజఞ్జనస్య పురవాసినః ।। ౭.౪౧.
స్త్రీలు ఆరోగ్యంగా ప్రసవిస్తారు. పురుషులు బలంగా ఉంటారు. పట్టణ ప్రజలకు ఆనందం మరింత పెరిగింది, ఓ రాజా.
కాలే వర్షతి పర్జన్యః పాతయన్నమృతం పయః । వాతాశ్చాపి ప్రవాన్త్యేతే స్పర్శయుక్తాః సుఖాః శివాః ।। ౭.౪౧.
కాలానికి తగినట్లు మేఘాలు అమృతసమానమైన వానను కురిపిస్తున్నాయి. గాలులు మృదువుగా, సుఖంగా, శుభంగా వీచుతున్నాయి.
ఈదృశో ఽనశ్వరో రాజా భవేదితి నరేశ్వరః । కథయన్తి పురే రాజన్పౌరజానపదాస్తథా ।। ౭.౪౧.
ఇలాంటి చిరకాలం నిలిచే రాజు ఎప్పుడూ పాలించాలి అని పట్టణ, గ్రామ ప్రజలు మాట్లాడుకుంటున్నారు, ఓ రాజా.
ఏతా వాచః సుమధురా భరతేన సమీరితాః । శ్రుత్వా రామో ముదా యుక్తో బభూవ నృపసత్తమః ।। ౭.౪౧.
భరతుడు చెప్పిన ఈ మధురమైన మాటలు విని శ్రీరాముడు ఎంతో ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే ఏకచత్వారింశః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన పవిత్రమైన ఆదికావ్యమైన రామాయణంలోని ఉత్తరకాండలో నలభై ఒకటవ సర్గ ముగిసింది.