తేషామేవం బ్రువాణానాం వానరాణాం చ రాక్షసామ్ । హనూమాన్ప్రవణః భూత్వా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్ ।। ౭.౪౦.
వానరులు, రాక్షసులు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, హనుమంతుడు వినయంగా నమస్కరించి రాఘవుని ఇలా అడిగాడు.
స్నేహో మే పరమో రాజంస్త్వయి తిష్ఠతు నిత్యదా । భక్తిశ్చ నియతా వీర భావో నాన్యత్ర గచ్ఛతు ।। ౭.౪౦.
రాజా! నా పరమమైన ప్రేమ ఎప్పుడూ నీ మీదే ఉండాలి. వీరా! నా భక్తి, నా మనస్సు ఎప్పుడూ నీ దగ్గరే ఉండాలి, ఎక్కడికీ పోకూడదు.
వాయద్రామకథా వీర చరిష్యతి మహీతలే । తావచ్ఛరీరే వత్స్యన్తి ప్రాణా మమ న సంశయః ।। ౭.౪౦.
వీరా! భూమిపై నీ కథలు తిరుగుతున్నంత కాలం, నా ప్రాణం కూడా నా శరీరంలోనే ఉంటుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యచ్చైతచ్చరితం దివ్యం కథా తే రఘునన్దన । తన్మయాప్సరసో నామ శ్రావయేయుర్నరర్షభ ।। ౭.౪౦.
రఘువంశశిఖామణీ! నీ ఈ దివ్యమైన చరిత్రను, అప్సరసలు అందరికీ వినిపించాలి, నరశ్రేష్ఠా!
తచ్ఛ్రుత్వాహం తతో వీర తవ చర్యామృతం ప్రభో । ఉత్కణ్ఠాం తాం హరిష్యామి మేఘలేఖామివానిలః ।। ౭.౪౦.
వీరా! ప్రభూ! నీ అమృతమైన చరిత్రను విని, ఆ తపస్సు తీరిపోతుంది. అది మేఘాన్ని గాలివాటిలా తుడిచిపెట్టుకుంటాను.
ఏవం బ్రువాణం రామస్తు హనూమన్తం వరాసనాత్ । ఉత్థాయ సస్వజే స్నేహాద్వాక్యమేతదువాచ హ ।। ౭.౪౦.
హనుమంతుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, రాముడు తన ఉత్తమ ఆసనంనుంచి లేచి, ప్రేమతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు.
ఏవమేతత్కపిశ్రేష్ఠ భవితా నాత్ర సంశయః । చరిష్యతి కథా యావదేషా లోకే చ మామికా । తావత్తే భవితా కీర్తిః శరీరే ఽప్యసవస్తథా ।। ౭.౪౦.
ఇదే జరుగుతుంది, వానరశ్రేష్ఠా! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. నా కథ ఈ లోకంలో ఉన్నంత కాలం, నీ కీర్తి, నీ ప్రాణం కూడా అలాగే ఉంటాయి.
లోకా హి యావత్స్థాస్యన్తి తావత్స్థాస్యతి మే కథా ।। ౭.౪౦.
ఈ లోకాలు ఉన్నంత కాలం, నా కథ కూడా అలాగే నిలిచిపోతుంది.
లోకే చ మామికా । ఏకైకస్యోపకారస్య ప్రాణాన్దాస్యామి తే కపే । నరః ప్రత్యుపకారాణామాపస్త్వాయాతి పాత్రతామ్ ।। ౭.౪౦.
ఈ లోకంలో, ప్రతి సహాయానికి, వానరా! నేను నా ప్రాణాన్నే ఇస్తాను. ఎవడు ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇస్తాడో, వాడే దానికి అర్హుడు.
తతో ఽస్య హారం చన్ద్రాభం ముచ్య కణ్ఠాత్స రాఘవః । వైడూర్యతరలం కణ్ఠే బబన్ధ చ హనూమతః ।। ౭.౪౦.
అప్పుడా రాఘవుడు తన మెడలో ఉన్న చంద్రబింబంలా మెరిసే హారాన్ని తీసి, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించిన దానిని హనుమంతుని మెడలో కట్టాడు.
తేనోరసి నిబద్ధేన హారేణ మహతా కపిః । రరాజ హేమశైలేన్ద్రశ్చన్ద్రేణాక్రాన్తమస్తకః ।। ౭.౪౦.
ఆ గొప్ప హారం ఛాతీపై మెరిసిపోతుండగా, ఆ వానరుడు చంద్రుడు తలపై వెలిగిన బంగారు కొండలా ప్రకాశించాడు.
శ్రుత్వా తు రాఘవస్యైతదుత్థాయోత్థాయ వానరాః । ప్రణమ్య శిరసా పాదౌ నిర్జగ్ముస్తే మహాబలాః ।। ౭.౪౦.
రాఘవుని మాటలు విని, ఆ మహాబలులు అయిన వానరులు లేచి, ఆయన పాదాలకు తలవంచి నమస్కరించి వెళ్లిపోయారు.
సుగ్రీవః స చ రామేణ నిరన్తరమురోగతః । విభీషణశ్చ ధర్మాత్మా సర్వే తే బాష్పవిక్లవాః ।। ౭.౪౦.
సుగ్రీవుడు రాముని నుండి ఎప్పుడూ వేరుకాని వాడు, ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు — వాళ్లందరూ కన్నీటి తో మునిగిపోయారు.
సర్వే చ తే బాష్పకలాః సాశ్రునేత్రా విచేతసః । సమ్మూఢా ఇవ దుఃఖేన త్యజన్తో రాఘవం తదా ।। ౭.౪౦.
వాళ్లందరి కళ్ళు కన్నీటితో నిండిపోయి, మనస్సు దుఃఖంతో మబ్బయ్యింది. రాఘవుని విడిచి వెళ్తూ, వారు మౌనంగా నిలిచిపోయారు.
కృతప్రసాదాస్తేనైవం రాఘవేణ మహాత్మనా । జగ్ముః స్వం స్వం గృహం సర్వే దేహీ దేహమివ త్యజన్ ।। ౭.౪౦.
మహాత్ముడైన రాఘవుని అనుగ్రహం పొంది, వాళ్లందరూ తమ తమ ఇళ్లకు, ప్రాణులు శరీరం విడిచినట్టు, వెళ్ళిపోయారు.
తతస్తు తే రాక్షసఋక్షవానరాః ప్రణమ్య రామం రఘువంశవర్ధనమ్ । వియోగజాశ్రుప్రతిపూర్ణలోచనాః ప్రతిప్రయాతాస్తు యథా నివాసినః ।। ౭.౪౦.
తర్వాత ఆ రాక్షసులు, ఎద్దులు, వానరులు రఘువంశాన్ని పెంచిన రాముని నమస్కరించి, వियोगంతో కన్నీళ్లు తడిచిన కళ్లతో తమ నివాసాలకు వెళ్లిపోయారు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే శ్రీమదుత్తరకాణ్డే చత్వారింశః సర్గః
ఇలా మహర్షి వాల్మీకి రచించిన పవిత్రమైన రామాయణంలో, ఉత్తరకాండలో నలభయ్యవ సర్గ ముగిసింది.
విసృజ్య చ మహాబాహుర్ఋక్షవానరరాక్షసాన్ । భ్రాతృభిః సహితో రామః ప్రముమోద సుఖం సుఖీ ।। ౭.౪౧.
అప్పుడా మహాబలుడు రాముడు, రక్షసులు, వానరులు, ఎద్దులు అందరినీ పంపించి, తన అన్నదమ్ములతో కలిసి ఆనందంగా సంతోషించాడు.
అథాపరాహ్ణసమయే భ్రాతృభిః సహ రాఘవః । శుశ్రావ మధురాం వాణీమన్తరిక్షాత్ ప్రభాషితామ్ ।। ౭.౪౧.
తర్వాత మధ్యాహ్న సమయానికి రాఘవుడు తన అన్నదమ్ములతో ఉండగా, ఆకాశంలో నుండి మధురమైన స్వరం వినిపించింది.
సౌమ్య రామ నిరీక్షస్వ సౌమ్యేన వదనేన మామ్ । కుబేరభవనాత్ప్రాప్తం విద్ధి మాం పుష్పకం ప్రభో ।। ౭.౪౧.
సౌమ్యుడైన రామా, నీ మృదువైన ముఖంతో నన్ను చూడు. ప్రభూ, నేను కుబేరుని ఇంటి నుండి వచ్చిన పుష్పకవాహనం అని తెలుసుకో.
తవ శాసనమాజ్ఞాయ గతో ఽస్మి భవనం ప్రతి । ఉపస్థాతుం నరశ్రేష్ఠ స చ మాం ప్రత్యభాషత ।। ౭.౪౧.
నీ ఆజ్ఞను పాటించి నేను భవనానికి వెళ్లాను. నరశ్రేష్ఠా, అక్కడ ఆయన నన్ను నీ వద్దకు రావాలని చెప్పాడు.
నిర్జితస్త్వం నరేన్ద్రేణ రాఘవేణ మహాత్మనా । నిహత్య యుధి దుర్ధర్షం రావణం రాక్షసేశ్వరమ్ ।। ౭.౪౧.
నరేంద్రుడైన మహాత్ముడు రాఘవుడు యుద్ధంలో దుర్జయుడైన రాక్షసాధిపతి రావణుణ్ణి సంహరించి నిన్ను జయించాడు.
మమాపి పరమా ప్రీతర్హతే తస్మిన్దురాత్మని । రావణే సగణే చైవ సపుత్రే సహబాన్ధవే ।। ౭.౪౧.
ఆ దురాత్ముడైన రావణుడు తన అనుచరులతో, కుమారులతో, బంధువులతో సహా నశించినప్పుడు నాకు కూడా పరమానందం కలిగింది.
స త్వం రామేణ లఙ్కాయాం నిర్జితః పరమాత్మనా । వహ సౌమ్య తమేవ త్వమహమాజ్ఞాపయామి తే ।। ౭.౪౧.
అలా, పరమాత్ముడైన రాముడు లంకలో నిన్ను జయించాడు. ఇప్పుడు సౌమ్యా, నేను నీకు ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను — ఆయనకు సేవచేయి.
పరమో హ్యేష మే కామో యత్త్వం రాఘవనన్దనమ్ । వహేర్లోకస్య సంయానం గచ్ఛస్వ విగతజ్వరః ।। ౭.౪౧.
రాఘవకుల ఆనందమూ, ఇది నా గొప్ప కోరిక — నీవు లోకంలో ప్రయాణాలను మోయాలి. భయం లేకుండా సాగిపో.
సో ఽహం శాసనమాజ్ఞాయ ధనదస్య మహాత్మనః । త్వత్సకాశమనుప్రాప్తో నిర్విశఙ్కః ప్రతీక్ష మామ్ ।। ౭.౪౧.
అందుకే, ధనాధిపతియైన మహాత్ముడి ఆజ్ఞను పాటించి భయమేమీ లేకుండా నీ వద్దకు వచ్చాను. నన్ను ఎదురుచూడు.
అదృష్యః సర్వభూతానాం సర్వేషాం ధనదాజ్ఞయా । చరామ్యహం ప్రభావేణ తవాజ్ఞాం పరిపాలయన్ ।। ౭.౪౧.
ధనపతియైన కుబేరుని ఆజ్ఞతో నేను అందరికీ కనిపించకుండా, ఆయన శక్తితో తిరుగుతూ, నీ ఆజ్ఞను నిత్యం పాటిస్తున్నాను.
ఏవముక్తస్తదా రామః పుష్పకేణ మహాబలః । ఉవాచ పుష్పకం దృష్ట్వా విమానం పునరాగతమ్ ।। ౭.౪౧.
అలా పుష్పకవాహనం చెప్పిన తరువాత, మహాబలుడు రాముడు తిరిగి వచ్చిన ఆ విమానాన్ని చూసి మాటలాడాడు.
యద్యేవం స్వాగతం తే ఽస్తు విమానవర పుష్పక । ఆనుకూల్యాద్ధనేశస్య వృత్తదోషో న నో భవేత్ ।। ౭.౪౧.
ఇలా అయితే, ఓ ఉత్తమ విమానమైన పుష్పకా, నీకు స్వాగతం. కుబేరుని అనుగ్రహంతో మన ప్రవర్తనలో ఎలాంటి తప్పు కలగకూడదు.
లాజైశ్చైవ తథా పుష్పైర్ధూపైశ్చైవ సుగన్ధిభిః । పూజయిత్వా మహాబాహూ రాఘవః పుష్పకం తదా ।। ౭.౪౧.
అప్పుడా మహాబాహువు రాఘవుడు, లాజలు, పువ్వులు, సుగంధధూపాలతో పుష్పకవాహనాన్ని పూజించాడు.