పౌరజానపదాన్స్థాప్య స్వకార్యేష్వహమాగతః । క్రతూనేవ కరిష్యామి ప్రభావాద్భవతాం సతామ్ ।। ౭.౩౬.
పౌరులు, ప్రజలు తమ పనుల్లో నిశ్చింతగా ఉండేలా చూసి, నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. మీ గొప్పతనంతో, ఓ మహానుభావులారా, నేను యజ్ఞాలు నిర్వహించబోతున్నాను.
సదస్యా మమ యజ్ఞేషు భవన్తో నిత్యమేవ తత్ । భవిష్యథ మహావీర్యా మమానుగ్రహకాఙ్క్షిణః ।। ౭.౩౬.
మీరు మహాబలులు, ఎల్లప్పుడూ నా యజ్ఞాల్లో పాల్గొంటూ, నాకు అనుగ్రహం కలిగించాలనే మనసుతో ఉండాలి.
అహం యుష్మాన్సమాశ్రిత్య తపోనిర్ధూతకల్మషాన్ । అనుగ్రహీతః పితృభిర్భవిష్యామి సునిర్వృతః ।। ౭.౩౬.
మీరు తపస్సుతో పాపాలను దూరం చేసుకున్నవారు. మీ ఆశ్రయంతో నా పితృదేవతలు నన్ను అనుగ్రహిస్తారు. అప్పుడు నేను ఎంతో సంతోషంగా ఉంటాను.
తదాగన్తవ్యమనిశం భవద్భిరిహ సఙ్గతైః । అగస్త్యాద్యాస్తు తచ్ఛ్రుత్వా ఋషయః సంశితవ్రతాః ।। ౭.౩౬.
కాబట్టి, మీరు అందరూ కలిసి ఎప్పుడూ ఇక్కడికి రావాలి. ఇది విని, అగస్త్యుడు మొదలైన వ్రతనిష్ఠులైన ఋషులు—
ఏవమస్త్వితి తం చోక్త్వా ప్రయాతుముపచక్రముః ।। ౭.౩౬.
‘అలా జరుగుతుంది’ అని చెప్పి, వారు వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యారు.
ఏవముక్త్వా గతాః సర్వే ఋషయస్తే యథాగతమ్ । రాఘవశ్చ తమేవార్థం చిన్తయామాస విస్మితః ।। ౭.౩౬.
అలా చెప్పి, ఆ ఋషులు వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోయారు. రాఘవుడు ఆశ్చర్యంతో ఆ విషయాన్ని మనసులో ఆలోచించాడు.
తతో ఽస్తం భాస్కరే యాతే విసృజ్య నృపవానరాన్ । సన్ధ్యాముపాస్య విధివత్తదా నరవరోత్తమః । ప్రవృత్తాయాం రజన్యాం తు సో ఽన్తఃపురచరో ఽభవత్ ।। ౭.౩౬.
ఆ తరువాత, సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు, రాజులు, వానరులను పంపించి, ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు విధిగా సంధ్యావందనం చేసి, రాత్రి వచ్చినప్పుడు అంతఃపురంలోకి వెళ్లాడు.
అభిషిక్తే తు కాకుత్స్థే ధర్మేణ విదితాత్మని । వ్యతీతా యా నిశా పూర్వా పౌరాణాం హర్షవర్ధినీ ।। ౭.౩౭.
ధర్మాన్ని తెలిసిన కకుత్స్థుడు పట్టాభిషేకం పొందిన తరువాత, ఆ ముందురాత్రి పౌరుల ఆనందాన్ని పెంచుతూ గడిచిపోయింది.
తస్యాం రజన్యాం వ్యుష్టాయాం ప్రాతర్నృపతిబోధకాః । వన్దినః సముపాతిష్ఠన్సౌమ్యా నృపతివేశ్మని ।। ౭.౩౭.
ఆ రాత్రి ముగిసిన తరువాత, ఉదయం రాజును మేల్కొలిపే వందకులు, ఆ మృదువైన రాజభవనానికి వచ్చారు.
తే రక్తకణ్ఠినః సర్వే కిన్నరా ఇవ శిక్షితాః । తుష్టువుర్నపతిం వీరం యథావత్ సమ్ప్రహర్షిణః ।। ౭.౩౭.
వారు అందరూ, కిన్నరుల్లా శిక్షణ పొందినవారు, ఉత్సాహంగా, యోగ్యంగా, ఆ వీరుడైన రాజును స్తుతించారు.
వీర సౌమ్య ప్రబుధ్యస్వ కౌసల్యాప్రీతివర్ధన । జగద్ధి సర్వం స్వపితి త్వయి సుప్తే నరాధిప ।। ౭.౩౭.
‘‘ఓ వీరా, మృదువైనవాడా, మేల్కొను! కౌసల్యాదేవికి ఆనందాన్ని పెంచేవాడా! నీవు నిద్రిస్తే, రాజా, ఈ లోకమంతా నిద్రిస్తుందని తెలుసుకో.’’
విక్రమస్తే యథా విష్ణో రూపం చైవాశ్వినోరివ । బుద్ధ్యా బృహస్పతేస్తుల్యః ప్రజాపతిసమో హ్యసి ।। ౭.౩౭.
నీ శౌర్యం విష్ణువుతో సమానం, రూపం అశ్వినిదేవతలవంటిది; బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానం, ప్రజాపతిలా ఉన్నావు.
క్షమా తే పృథివీతుల్యా తేజసా భాస్కరోపమః । వేగస్తే వాయునా తుల్యో గామ్భీర్యముదధేరివ ।। ౭.౩౭.
నీ సహనశక్తి భూమిలాంటిది, తేజస్సు సూర్యునివంటిది; వేగం వాయువుతో సమానం, లోతు సముద్రంలా ఉంది.
అప్రకమ్ప్యో యతా స్థాణుశ్చన్ద్రే సౌమ్యత్వమీదృశమ్ । నేదృశాః పార్థివాః పూర్వం భవితారో నరాధిప ।। ౭.౩౭.
నీవు శివుడిలా అచలుడు, చంద్రుడిలా మృదువైనవాడు; ఓ రాజాధిరాజా, నీలాంటి రాజులు గతంలో లేరు, భవిష్యత్తులో ఉండరు.
యథా త్వమతిదుర్ధర్షో ధర్మనిత్యః ప్రజాహితః । న త్వాం జహాతి కీర్తిశ్చ లక్ష్మీశ్చ పురుషర్షభ ।। ౭.౩౭.
నీవు ఎంత శక్తివంతుడవో, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించేవాడవో, ప్రజల హితాన్ని కోరేవాడవో, ఓ పురుషోత్తమా, నీకు కీర్తి, ఐశ్వర్యం ఎప్పుడూ వదలవు.
శ్రీశ్చ ధర్మశ్చ కాకుత్స్థ త్వయి నిత్యం ప్రతిష్ఠితౌ । ఏతాశ్చాన్యాశ్చ మధురా వన్దిభిః పరికీర్తితాః ।। ౭.౩౭.
ఓ కకుత్స్థ వంశజా, నీలో శ్రీవైభవం, ధర్మం ఎప్పుడూ నిలిచివున్నాయి. వీటితో పాటు, ఇతర మధురమైన స్తోత్రాలు కూడా వందకులు పాడుతున్నారు.
సూతాశ్చ సంస్తవైర్దివ్యైర్బోధయన్తి స్మ రాఘవమ్ । స్తుతిభిః స్తూయమానాభిః ప్రత్యబుధ్యత రాఘవః ।। ౭.౩౭.
వందకులు దివ్యమైన స్తోత్రాలతో రాఘవుణ్ణి మేల్కొలిపారు. ఆ స్తుతులతో మేల్కొన్న రాఘవుడు లేచాడు.
స తద్విహాయ శయనం పాణ్డరాచ్ఛాదనాస్తృతమ్ । ఉత్తస్థౌ నాగశయనాద్ధరిర్నారాయణో యథా ।। ౭.౩౭.
ఆయన తెల్లని పరుపుతో పరచిన మంచాన్ని వదిలి, నాగశయనంపై నుండి హరినారాయణుడు లేచినట్లుగా లేచాడు.
తముత్థితం మహాత్మానం ప్రహ్వాః ప్రాఞ్జలయో నరాః । సలిలం భాజనైః శుభ్రైరుపతస్థుః సహస్రశః ।। ౭.౩౭.
ఆ మహాత్ముడు లేచి నిలిచినప్పుడు, వినయంగా చేతులు జోడించి వేలాది మంది ప్రజలు, శుభ్రమైన పాత్రల్లో నీరు తీసుకొని ఆయన వద్దకు వచ్చారు.
కృతోదకశుచిర్భూత్వా కాలే హుతహుతాశనః । దేవాగారం జగామాశు పుణ్యమిక్ష్వాకుసేవితమ్ ।। ౭.౩౭.
నీటి తర్పణాలు చేసి, స్వచ్ఛుడై, సమయానికి అగ్నికి హోమాలు సమర్పించిన తరువాత, ఇక్ష్వాకువంశీయులు సేవించిన పవిత్రమైన దేవాలయానికి ఆయన త్వరగా వెళ్లాడు.
తత్ర దేవాన్పితఽన్విప్రానర్చయిత్వా యథావిధి । బాహ్యకక్షాన్తరం రామో నిర్జగామ జనైర్వృతః ।। ౭.౩౭.
అక్కడ దేవతలను, పితృదేవతలను, బ్రాహ్మణులను విధిపూర్వకంగా పూజించి, రాముడు జనంతో కూడి బయట గదిలోకి బయలుదేరాడు.
ఉపతస్థుర్మహాత్మానో మన్త్రిణః సపురోహితాః । వసిష్ఠప్రముఖాః సర్వే దీప్యమానా ఇవాగ్నయః ।। ౭.౩౭.
వసిష్ఠుడు ముందుండి, మంత్రులు, పురోహితులు అందరూ, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ మహాత్ముని సేవకు హాజరయ్యారు.
క్షత్రియాశ్చ మహాత్మానో నానాజనపదేశ్వరాః । రామస్యోపావిశన్పార్శ్వే శక్రస్యేవ యథా ఽమరాః ।। ౭.౩౭.
వివిధ దేశాధిపతులైన మహాత్ములైన క్షత్రియులు, రాముని పక్కన, దేవేంద్రుని పక్కన అమరులు కూర్చునే విధంగా కూర్చున్నారు.
భరతో లక్ష్మణశ్చాత్ర శత్రుఘ్నశ్చ మహాయశాః । ఉపాసాఞ్చక్రిరే హృష్టా వేదాస్త్రయ ఇవాధ్వరమ్ ।। ౭.౩౭.
అక్కడ భరతుడు, లక్ష్మణుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన శత్రుఘ్నుడు, ఆనందంగా, యజ్ఞంలో మూడు వేదాలు సేవచేసినట్టు రాముని సేవలో ఉన్నారు.
యాతాః ప్రాఞ్జలయో భూత్వా కిఙ్కరా ముదితాననాః । ముదితా నామ పార్శ్వస్థా బహవః సముపావిశన్ ।। ౭.౩౭.
ఆనందభరితమైన ముఖాలతో, చేతులు జోడించిన సేవకులు, ముదిత అనే వారు, సమీపంలో చేరి కూర్చున్నారు.
వానరాశ్చ మహావీర్యా వింశతిః కామరూపిణః । సుగ్రీవప్రముఖా రామముపాసన్తే మహౌజసః ।। ౭.౩౭.
సుగ్రీవుడు ముందుండి, మహాశక్తివంతులైన ఇరవై మంది వానరులు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు, రాముని సేవలో ఉన్నారు.
విభీషణశ్చ రక్షోభిశ్చతుర్భిః పరివారితః । ఉపాసతే మహాత్మానం ధనేశమివ గుహ్యకాః ।। ౭.౩౭.
విభీషణుడు, నలుగురు రాక్షసులతో కూడి, ఆ మహాత్ముని చుట్టూ, ధనాధిపతిని గుహ్యకులు సేవించునట్లు సేవ చేశాడు.
తథా నిగమవృద్ధాశ్చ కులీనా యే చ మానవాః । శిరసా ఽ ఽవన్ద్య రాజానముపాసన్తే విచక్షణాః ।। ౭.౩౭.
అలాగే, వేదవృద్ధులు, కులీనులు, జ్ఞానులు, తలవంచి రాజును సేవించారు.
తథా పరివృతో రాజా శ్రీమద్భిర్ఋషిభిర్వృతః । రాజభిశ్చ మహావీర్యైర్వానరైశ్చ సరాక్షసైః ।। ౭.౩౭.
ఇలా మహర్షులు, మహావీరులైన రాజులు, వానరులు, రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ రాజు మహిమాన్వితుడిగా మెరిసిపోతున్నాడు.
యథా దేవేశ్వరో నిత్యమృషిభిః సముపాస్యతే । అధికస్తేన రూపేణ సహస్రాక్షాద్విరోచతే ।। ౭.౩౭.
ఎలా దేవేంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ ఋషులచే పూజింపబడతాడో, అలాగే ఆ రూపంలో రాముడు సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రునికంటే ఎక్కువగా ప్రకాశించాడు.