సో ఽపి గన్ధవహః పుత్రం ప్రగృహ్య గృహమానయత్ । అఞ్జనాయాస్తమాచఖ్యౌ వరదత్తం వినిర్గతః ।। ౭.౩౬.
ఆ తర్వాత గంధవాహుడు అయిన వాయుదేవుడు తన కుమారుడిని తీసుకొని ఇంటికి వచ్చాడు. అంజనకు ఇచ్చిన వరాల సంగతిని వివరంగా చెప్పాడు.
ప్రాప్య రామ వరానేష వరదానసమన్వితః । బలేనాత్మని సంస్థేన సో ఽపూర్యత యథా ఽర్ణవః ।। ౭.౩౬.
రాముని నుండి ఈ వరాలు పొంది, వరదాతల అనుగ్రహంతో, అతడు తనలో అపారమైన బలాన్ని సంపాదించాడు. ఆ బలం సముద్రంలా అతడిలో నిండిపోయింది.
తరసా పూర్యమాణో ఽపి తదా వానరపుఙ్గవః । ఆశ్రమేషు మహర్షీణామపరాధ్యతి నిర్భయః ।। ౭.౩౬.
అంతటి బలంతో నిండిపోయిన వానరశ్రేష్ఠుడు, ఎటువంటి భయమూ లేకుండా మహర్షుల ఆశ్రమాల్లో దోషాలు చేయసాగాడు.
స్రుగ్భాణ్డాన్యగ్నిహోత్రం చ వల్కలాజినసఞ్చయాన్ । భగ్నవిచ్ఛిన్నవిధ్వస్తాన్సంశాన్తానాం కరోత్యయమ్ ।। ౭.౩౬.
వాడు వారి హోమపు పాత్రలు, అగ్నికుండాలు, వల్కలాలు, మృగచర్మాల గుట్టలు అన్నీ పగలగొట్టి చెల్లాచెదురుగా చేసి, నాశనం చేసేవాడు.
ఏవంవిధాని కర్మాణి ప్రావర్తత మహాబలః । సర్వేషాం బ్రహ్మదణ్డానామవధ్యః శమ్భునా కృతః ।। ౭.౩౬.
ఇలా మహాబలుడు అటువంటి పనులు చేయసాగాడు. శంభువు అతడిని బ్రహ్మదండాలకు కూడా అందని వాడిగా చేశాడు.
జానన్త ఋషయస్తం వై సహన్తే తస్య శక్తితః ।। ౭.౩౬.
ఆ మహర్షులు అతడిని తెలుసుకుని, తమ శక్తికి తగినంత అతడిని సహించేవారు.
యథా కేసరిణా త్వేష వాయునా సో ఽఞ్జనాసుతః । ప్రతిషిద్ధో ఽపి మర్యాదాం లఙ్ఘయత్యేవ వానరః ।। ౭.౩౬.
అంజన కుమారుడు, సింహంలాంటి వాయుదేవుడు ఎంత అడ్డుకున్నా, పరిమితిని దాటి పోయడాన్ని ఆపలేకపోయాడు.
తతో మహర్షయః క్రుద్ధా భృగ్వఙ్గిరసవంశజాః । శేపురేనం రఘుశ్రేష్ఠ నాతిక్రుద్ధాతిమన్యవః ।। ౭.౩౬.
అప్పుడు భృగు, అంగిరస వంశానికి చెందిన మహర్షులు, రఘుకులశ్రేష్ఠుడా! పెద్దగా కోపపడకుండా అతనిని శపించారు.
బాధసే యత్సమాశ్రిత్య బలమస్మాన్ప్లవఙ్గమ । తద్దీర్ఘకాలం వేత్తాసి నాస్మాకం శాపమోహితః । యదా తే స్మార్యతే కీర్తిస్తదా తే వర్ధతే బలమ్ ।। ౭.౩౬.
ప్లవంగమా! నువ్వు నీ బలాన్ని నమ్ముకుని మమ్మల్ని బాధిస్తున్నావు. అందుకే మా శాపం వల్ల చాలా కాలం నీ బలం నీకు గుర్తుండదు. ఎప్పుడైతే నీ కీర్తిని ఎవరో గుర్తు చేస్తారో, అప్పుడే నీ బలం పెరుగుతుంది.
తతస్స హృతతేజౌజా మహర్షివచనౌజసా । ఏషోశ్రమాణి తాన్యేవ మృదుభావం గతో ఽచరత్ ।। ౭.౩౬.
అలా మహర్షుల మాటల వల్ల అతడి తేజస్సు తగ్గిపోయింది. అప్పటినుంచి అతడు మృదువుగా ప్రవర్తిస్తూ ఆ పనులు చేసేవాడు.
అథర్క్షరజసో నామ వాలిసుగ్రీవయోః పితా । సర్వవానరరాజా ఽ ఽసీత్తేజసా భాస్కరప్రభః ।। ౭.౩౬.
అప్పుడు వాలీ, సుగ్రీవులకు తండ్రైన ఋక్షరాజు అనే వానరరాజు ఉండేవాడు. అతడు అన్ని వానరులకు రాజు, సూర్యుడి వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడు.
స తు రాజ్యం చిరం కృత్వా వానరాణాం హరీశ్వరః । స చ ఋక్షరజా నామ కాలధర్మేణ సఙ్గతః ।। ౭.౩౬.
ఆ వానరాధిపతి ఋక్షరాజు, చాలా కాలం రాజ్యాన్ని పాలించి, కాలధర్మాన్ని అనుసరించి లోకాన్ని విడిచిపోయాడు.
తస్మిన్నస్తమితే చాథ మన్త్రిభిర్మన్త్రకోవిదైః । పిత్ర్యే పదే కృతో వాలీ సుగ్రీవో వాలినః పదే ।। ౭.౩౬.
ఆయన పరమపదాన్ని చేరిన తర్వాత, మంచి సలహా చెప్పగల మంత్రులు వాలిను తండ్రి స్థానంలో రాజుగా చేశారు, సుగ్రీవుడిని వాలి స్థానంలో నియమించారు.
సుగ్రీవేణ సమం త్వస్య అద్వైధం ఛిద్రవర్జితమ్ । ఆబాల్యం సఖ్యమభవదనిలస్యాగ్నినా యథా ।। ౭.౩౬.
సుగ్రీవుడు, వాలి ఇద్దరి మధ్య చిన్నప్పటి నుంచే విడిపోని, లోపం లేని స్నేహం ఉండేది; అది గాలి, అగ్ని మధ్య ఉన్న అనుబంధం లాంటిది.
ఏష శాపవశాదేవ న వేద బలమాత్మనః । వాలిసుగ్రీవయోర్వైరం యదా రామ సముత్థితమ్ ।। ౭.౩౬.
ఓ రామా! శాపబలం వల్ల వాలి తన శక్తిని తెలుసుకోలేడు; వాలి, సుగ్రీవుల మధ్య వైరం మొదలైనప్పుడు కూడా అతడు తన బలాన్ని గ్రహించలేదు.
న హ్యేష రామ సుగ్రీవో భ్రామ్యమాణో ఽపి వాలినా ।। ౭.౩౬.
ఓ రామా! వాలి చేతిలో ఎంత ఇబ్బంది పడ్డా, సుగ్రీవుడికీ తన బలం తెలియదు.
దేవ జానాతి న హ్యేష బలమాత్మని మారుతిః । ఋషిశాపాహృతబలస్తదైష కపిసత్తమః ।। ౭.౩౬.
ఓ దేవా! వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు కూడా తన బలాన్ని గుర్తించడు; ఋషుల శాపం వల్ల అతని బలం తగ్గిపోయింది, అయినా అతడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు.
సింహః కుఞ్జరరుద్ధో వా ఆస్థితః సహితో రణే ।। ౭.౩౬.
సింహాన్ని ఏనుగు అడ్డగించినా, యుద్ధంలో ఆ సింహం స్థిరంగా నిలిచి ధైర్యంగా ఎదుర్కుంటుంది.
పరాక్రమోత్సాహమతిప్రతాపసౌశీల్యమాధుర్యనయానయైశ్చ । గామ్భీర్యచాతుర్యసువీర్యధైర్యైర్హనూమతః కో ఽభ్యధికో ఽస్తి లోకే ।। ౭.౩౬.
పరాక్రమం, ఉత్సాహం, అపూర్వమైన తేజస్సు, మంచి స్వభావం, మాధుర్యం, మంచి ప్రవర్తన, లోతైన ఆలోచన, చాతుర్యం, వీరత్వం, ధైర్యం — వీటిలో హనుమంతుడిని మించినవాడు లోకంలో ఎవరు ఉన్నారు?
అసౌ పునర్వ్యాకరణం గ్రహీష్యన్సూర్యోన్ముఖః ప్రష్టుమనా కపీన్ద్రః । ఉద్యద్గిరేరస్తగిరిం జగామ గ్రన్థం మహద్ధారయనప్రమేయః ।। ౭.౩౬.
హనుమంతుడు మళ్లీ వ్యాకరణాన్ని నేర్చుకోవాలని సంకల్పించి, సూర్యుని వైపు తిరిగి, ఆ మహాగ్రంథాన్ని మోసుకొని, ఉదయగిరికి వెళ్లాడు; అతని విజ్ఞానం అపారమైనది.
ససూత్రవృత్త్యర్థపదం మహార్థం ససఙ్గ్రహం సాద్ధ్యతి వై కపీన్ద్రః । నహ్యస్య కశ్చిత్సదృశో ఽస్తి శాస్త్రే వైశారదే చ్ఛన్దగతౌ తథైవ ।। ౭.౩౬.
సూత్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు, అర్థవంతమైన పదాలు, సంగ్రహంతో కూడిన మహాగ్రంథాన్ని వానరాధిపతి సాధించాడు; శాస్త్రంలో, ఛందస్సులో, కవిత్వంలో అతడికి సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు.
సర్వాసు విద్యాసు తపోవిధానే ప్రస్పర్ధతే ఽయో హి గురుం సురాణామ్ । సో ఽయం నవవ్యాకరణార్థవేత్తా బ్రహ్మా భవిష్యత్యపి తే ప్రసాదాత్ ।। ౭.౩౬.
అన్ని విద్యల్లో, తపస్సులో కూడా దేవతల గురువుతో సమానంగా పోటీ పడతాడు; ఈ హనుమంతుడు కొత్త వ్యాకరణార్థాన్ని తెలిసినవాడు, నీ అనుగ్రహంతో బ్రహ్మగా మారతాడు.
ప్రవీవివక్షోరివ సాగరస్య లోకాన్దిధక్షోరివ పావకస్య యుగక్షయే హ్యేవ యథాన్తకస్య హనూమతః స్థాస్యతి కః పురస్తాత్ ।। ౭.౩౬.
సముద్రాన్ని దాటి పోవాలనుకునే వాడు, లోకాలను కాల్చాలనుకునే అగ్ని, యుగాంతంలో అంతకుడు ఎదురు నిలబడినట్టు, హనుమంతుడి ముందు ఎవరు నిలబడగలరు?
ఏషేవ చాన్యే చ మహాకపీన్ద్రాః సుగ్రీవమైన్దద్వివిదాః సనీలాః । సతారతారేయనలాః సరమ్భాస్త్వత్కారణాద్రామ సురైర్హి సృష్టాః ।। ౭.౩౬.
ఇంకా ఈ మహావానరాధిపతులు — సుగ్రీవుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, నీలుడు, సుషేణుడు, తారుడు, నలుడు, రంభుడు — వీరందరినీ దేవతలు నీ కోసమే సృష్టించారు, ఓ రామా!
తదేత్కథితం సర్వం యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి । హనూమతో బాలభావే కర్మైతత్కథితం మయా ।। ౭.౩౬.
నువ్వు అడిగిన ప్రతిదీ నేను చెప్పాను; హనుమంతుడి బాల్యకాలపు కార్యాలను వివరంగా వివరించాను.
శ్రుత్వా ఽగస్త్యస్య కథితం రామః సౌమిత్రిరేవ చ । విస్మయం పరమం జగ్ముర్వానరా రాక్షసైః సహ ।। ౭.౩౬.
అగస్త్యుడు చెప్పిన ఈ కథను విని, రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరులు, రాక్షసులు అందరూ గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు.
అగస్త్యస్త్వబ్రవీద్రామం సర్వమేతఛ్రుతం త్వయా । దృష్టః సమ్భాషితశ్చాసి రామ గచ్ఛామహే వయమ్ ।। ౭.౩౬.
తర్వాత అగస్త్యుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇవన్నీ నువ్వు విన్నావు, నన్ను కలిసావు, మాట్లాడావు; ఇప్పుడు మేము వెళ్ళిపోతాము, రామా.'
శ్రుత్వైతద్రాఘవో వాక్యమగస్త్యస్యోగ్రతేజసః । ప్రాఞ్జలిః ప్రణతశ్చాపి మహర్షిమిదమబ్రవీత్ ।। ౭.౩౬.
అగస్త్య మహర్షి చెప్పిన మాటలు విని, రాఘవుడు చేతులు జోడించి, తలవంచి, ఆ మహర్షిని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
అద్య మే దేవతా హృష్టాః పితరః ప్రపితామహాః । యుష్మాకం దర్శనాదేవ నిత్యం తుష్టాః సబాన్ధవాః ।। ౭.౩౬.
ఈ రోజు దేవతలు, పితృదేవతలు, ప్రపితామహులు — మీరు దర్శించడమే వాళ్లందరినీ, వారి బంధువులను సంతోషపరిచింది.
విజ్ఞాప్యం తు మమైతద్ధి యద్వదామ్యాగతస్పృహః । తద్భవద్భిర్మమ కృతే కర్తవ్యమనుకమ్పయా ।। ౭.౩౬.
నేను ఎంతో ఆశతో చెప్పే ఈ మనవిని మీరు వినాలి; దయతో నా కోసమే ఇది చేయాలని కోరుతున్నాను.