గదేయం మామికా నైనం సంయుగేషు వధిష్యతి । ఇత్యేవం వరదః ప్రాహ తదా హ్యేకాక్షిపిఙ్గలః ।। ౭.౩౬.
నా గదా యుద్ధంలో ఇతడిని చంపదు అని, ఒక్క కంటితో, పింగళ వర్ణంతో ఉన్న వరదాత ఇలా అన్నాడు.
మత్తో మదాయుధానాం చ న వధ్యో ఽయం భవిష్యతి । ఇత్యేవం శఙ్కరేణాపి దత్తో ఽస్య పరమో వరః ।। ౭.౩౬.
నా మదాయుధాల వల్ల ఇతడికి ఏ హానీ ఉండదు. శంకరుడు కూడా ఇతనికి గొప్ప వరం ఇచ్చాడు.
సర్వేషాం బ్రహ్మదణ్డానామవధ్యో ఽయం భవిష్యతి । దీర్ఘాయుశ్చ మహాత్మా చ ఇతి బ్రహ్మాబ్రవీద్వచః ।। ౭.౩౬.
బ్రహ్మదండాలన్నింటికీ ఇతడు అప్రాప్యుడు, దీర్ఘాయువు, మహాత్ముడు అని బ్రహ్మ ఇలా చెప్పాడు.
విశ్వకర్మా చ దృష్ట్వైనం బాలసూర్యోపమం శిశుమ్ । శిల్పినాం ప్రవరః ప్రాదాద్వరమస్య మహామతిః ।। ౭.౩౬.
విశ్వకర్మ, బాలసూర్యుడిలా ప్రకాశించే ఆ శిశువును చూసి, శిల్పకళలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు, గొప్ప బుద్ధితో ఒక వరాన్ని ఇచ్చాడు.
మత్కృతాని చ శస్త్రాణి యాని దివ్యాని సంయుగే । తైరవధ్యత్వమాపన్నశ్చిరజీవీ భవిష్యతి ।। ౭.౩౬.
యుద్ధంలో నేను చేసిన ఆ దివ్య ఆయుధాలతో అతనికి ఏమీ హానీ జరగదు. అతడు దీర్ఘాయువు పొందుతాడు.
తతః సురాణాం తు వరైర్దృష్ట్వా హ్యేనమలఙ్కృతమ్ । చతుర్ముఖస్తుష్టమనా వాయుమాహ జగద్గురుః ।। ౭.౩౬.
దేవతల వరాలతో అతడు అలంకరించబడినదాన్ని చూసి, లోకగురువు అయిన నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మ తృప్తిగా వాయుదేవునితో ఇలా అన్నాడు.
అమిత్రాణాం భయకరో మిత్రాణామభయఙ్కరః । అజేయో భవితా పుత్రస్తవ మారుత మారుతిః ।। ౭.౩౬.
వాయుదేవా! నీ కుమారుడు శత్రువులకు భయంకరుడై, మిత్రులకు రక్షణనిచ్చేవాడై, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడవుతాడు.
కామరూపః కామచారీ కామగః ప్లవతాం వరః । భవత్యవ్యాహతగతిః కీర్తిమాంశ్చ భవిష్యతి ।। ౭.౩౬.
అతడు తన ఇష్టానుసారం రూపం మార్చుకోగలడు, కావలసిన చోటికి వెళ్లగలడు, ఎవరూ అడ్డుకోలేరు. అతడు ఎగిరే వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, గొప్ప కీర్తిని పొందుతాడు.
రావణోత్సాదనార్థాని రామప్రియకరణి చ । రోమహర్షకరాణ్యేష కర్తా కర్మాణి సంయుగే ।। ౭.౩౬.
రావణుడిని సంహరించేందుకు, రామునికి ప్రీతికరమైనవి చేయటానికి, యుద్ధంలో అందరి రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే విధంగా కార్యాలు చేయబోతున్నాడు.
ఏవముక్త్వా తమామన్త్ర్య మారుతం త్వమరైః సహ । యథాగతం యయుః సర్వే పితామహపురోగమాః ।। ౭.౩౬.
ఇలా చెప్పి, వాయుదేవునికి వీడ్కోలు చెప్పి, బ్రహ్మను ముందుగా ఉంచుకుని అందరూ దేవతలు వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
సో ఽపి గన్ధవహః పుత్రం ప్రగృహ్య గృహమానయత్ । అఞ్జనాయాస్తమాచఖ్యౌ వరదత్తం వినిర్గతః ।। ౭.౩౬.
ఆ తర్వాత గంధవాహుడు అయిన వాయుదేవుడు తన కుమారుడిని తీసుకొని ఇంటికి వచ్చాడు. అంజనకు ఇచ్చిన వరాల సంగతిని వివరంగా చెప్పాడు.
ప్రాప్య రామ వరానేష వరదానసమన్వితః । బలేనాత్మని సంస్థేన సో ఽపూర్యత యథా ఽర్ణవః ।। ౭.౩౬.
రాముని నుండి ఈ వరాలు పొంది, వరదాతల అనుగ్రహంతో, అతడు తనలో అపారమైన బలాన్ని సంపాదించాడు. ఆ బలం సముద్రంలా అతడిలో నిండిపోయింది.
తరసా పూర్యమాణో ఽపి తదా వానరపుఙ్గవః । ఆశ్రమేషు మహర్షీణామపరాధ్యతి నిర్భయః ।। ౭.౩౬.
అంతటి బలంతో నిండిపోయిన వానరశ్రేష్ఠుడు, ఎటువంటి భయమూ లేకుండా మహర్షుల ఆశ్రమాల్లో దోషాలు చేయసాగాడు.
స్రుగ్భాణ్డాన్యగ్నిహోత్రం చ వల్కలాజినసఞ్చయాన్ । భగ్నవిచ్ఛిన్నవిధ్వస్తాన్సంశాన్తానాం కరోత్యయమ్ ।। ౭.౩౬.
వాడు వారి హోమపు పాత్రలు, అగ్నికుండాలు, వల్కలాలు, మృగచర్మాల గుట్టలు అన్నీ పగలగొట్టి చెల్లాచెదురుగా చేసి, నాశనం చేసేవాడు.
ఏవంవిధాని కర్మాణి ప్రావర్తత మహాబలః । సర్వేషాం బ్రహ్మదణ్డానామవధ్యః శమ్భునా కృతః ।। ౭.౩౬.
ఇలా మహాబలుడు అటువంటి పనులు చేయసాగాడు. శంభువు అతడిని బ్రహ్మదండాలకు కూడా అందని వాడిగా చేశాడు.
జానన్త ఋషయస్తం వై సహన్తే తస్య శక్తితః ।। ౭.౩౬.
ఆ మహర్షులు అతడిని తెలుసుకుని, తమ శక్తికి తగినంత అతడిని సహించేవారు.
యథా కేసరిణా త్వేష వాయునా సో ఽఞ్జనాసుతః । ప్రతిషిద్ధో ఽపి మర్యాదాం లఙ్ఘయత్యేవ వానరః ।। ౭.౩౬.
అంజన కుమారుడు, సింహంలాంటి వాయుదేవుడు ఎంత అడ్డుకున్నా, పరిమితిని దాటి పోయడాన్ని ఆపలేకపోయాడు.
తతో మహర్షయః క్రుద్ధా భృగ్వఙ్గిరసవంశజాః । శేపురేనం రఘుశ్రేష్ఠ నాతిక్రుద్ధాతిమన్యవః ।। ౭.౩౬.
అప్పుడు భృగు, అంగిరస వంశానికి చెందిన మహర్షులు, రఘుకులశ్రేష్ఠుడా! పెద్దగా కోపపడకుండా అతనిని శపించారు.
బాధసే యత్సమాశ్రిత్య బలమస్మాన్ప్లవఙ్గమ । తద్దీర్ఘకాలం వేత్తాసి నాస్మాకం శాపమోహితః । యదా తే స్మార్యతే కీర్తిస్తదా తే వర్ధతే బలమ్ ।। ౭.౩౬.
ప్లవంగమా! నువ్వు నీ బలాన్ని నమ్ముకుని మమ్మల్ని బాధిస్తున్నావు. అందుకే మా శాపం వల్ల చాలా కాలం నీ బలం నీకు గుర్తుండదు. ఎప్పుడైతే నీ కీర్తిని ఎవరో గుర్తు చేస్తారో, అప్పుడే నీ బలం పెరుగుతుంది.
తతస్స హృతతేజౌజా మహర్షివచనౌజసా । ఏషోశ్రమాణి తాన్యేవ మృదుభావం గతో ఽచరత్ ।। ౭.౩౬.
అలా మహర్షుల మాటల వల్ల అతడి తేజస్సు తగ్గిపోయింది. అప్పటినుంచి అతడు మృదువుగా ప్రవర్తిస్తూ ఆ పనులు చేసేవాడు.
అథర్క్షరజసో నామ వాలిసుగ్రీవయోః పితా । సర్వవానరరాజా ఽ ఽసీత్తేజసా భాస్కరప్రభః ।। ౭.౩౬.
అప్పుడు వాలీ, సుగ్రీవులకు తండ్రైన ఋక్షరాజు అనే వానరరాజు ఉండేవాడు. అతడు అన్ని వానరులకు రాజు, సూర్యుడి వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడు.
స తు రాజ్యం చిరం కృత్వా వానరాణాం హరీశ్వరః । స చ ఋక్షరజా నామ కాలధర్మేణ సఙ్గతః ।। ౭.౩౬.
ఆ వానరాధిపతి ఋక్షరాజు, చాలా కాలం రాజ్యాన్ని పాలించి, కాలధర్మాన్ని అనుసరించి లోకాన్ని విడిచిపోయాడు.
తస్మిన్నస్తమితే చాథ మన్త్రిభిర్మన్త్రకోవిదైః । పిత్ర్యే పదే కృతో వాలీ సుగ్రీవో వాలినః పదే ।। ౭.౩౬.
ఆయన పరమపదాన్ని చేరిన తర్వాత, మంచి సలహా చెప్పగల మంత్రులు వాలిను తండ్రి స్థానంలో రాజుగా చేశారు, సుగ్రీవుడిని వాలి స్థానంలో నియమించారు.
సుగ్రీవేణ సమం త్వస్య అద్వైధం ఛిద్రవర్జితమ్ । ఆబాల్యం సఖ్యమభవదనిలస్యాగ్నినా యథా ।। ౭.౩౬.
సుగ్రీవుడు, వాలి ఇద్దరి మధ్య చిన్నప్పటి నుంచే విడిపోని, లోపం లేని స్నేహం ఉండేది; అది గాలి, అగ్ని మధ్య ఉన్న అనుబంధం లాంటిది.
ఏష శాపవశాదేవ న వేద బలమాత్మనః । వాలిసుగ్రీవయోర్వైరం యదా రామ సముత్థితమ్ ।। ౭.౩౬.
ఓ రామా! శాపబలం వల్ల వాలి తన శక్తిని తెలుసుకోలేడు; వాలి, సుగ్రీవుల మధ్య వైరం మొదలైనప్పుడు కూడా అతడు తన బలాన్ని గ్రహించలేదు.
న హ్యేష రామ సుగ్రీవో భ్రామ్యమాణో ఽపి వాలినా ।। ౭.౩౬.
ఓ రామా! వాలి చేతిలో ఎంత ఇబ్బంది పడ్డా, సుగ్రీవుడికీ తన బలం తెలియదు.
దేవ జానాతి న హ్యేష బలమాత్మని మారుతిః । ఋషిశాపాహృతబలస్తదైష కపిసత్తమః ।। ౭.౩౬.
ఓ దేవా! వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు కూడా తన బలాన్ని గుర్తించడు; ఋషుల శాపం వల్ల అతని బలం తగ్గిపోయింది, అయినా అతడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు.
సింహః కుఞ్జరరుద్ధో వా ఆస్థితః సహితో రణే ।। ౭.౩౬.
సింహాన్ని ఏనుగు అడ్డగించినా, యుద్ధంలో ఆ సింహం స్థిరంగా నిలిచి ధైర్యంగా ఎదుర్కుంటుంది.
పరాక్రమోత్సాహమతిప్రతాపసౌశీల్యమాధుర్యనయానయైశ్చ । గామ్భీర్యచాతుర్యసువీర్యధైర్యైర్హనూమతః కో ఽభ్యధికో ఽస్తి లోకే ।। ౭.౩౬.
పరాక్రమం, ఉత్సాహం, అపూర్వమైన తేజస్సు, మంచి స్వభావం, మాధుర్యం, మంచి ప్రవర్తన, లోతైన ఆలోచన, చాతుర్యం, వీరత్వం, ధైర్యం — వీటిలో హనుమంతుడిని మించినవాడు లోకంలో ఎవరు ఉన్నారు?
అసౌ పునర్వ్యాకరణం గ్రహీష్యన్సూర్యోన్ముఖః ప్రష్టుమనా కపీన్ద్రః । ఉద్యద్గిరేరస్తగిరిం జగామ గ్రన్థం మహద్ధారయనప్రమేయః ।। ౭.౩౬.
హనుమంతుడు మళ్లీ వ్యాకరణాన్ని నేర్చుకోవాలని సంకల్పించి, సూర్యుని వైపు తిరిగి, ఆ మహాగ్రంథాన్ని మోసుకొని, ఉదయగిరికి వెళ్లాడు; అతని విజ్ఞానం అపారమైనది.