ఘోరాస్తు పక్షిణో వాచో వ్యాహరన్తి సమన్తతః। భౌమాశ్చైవ మృగాః సర్వే గచ్ఛన్తి స్మ ప్రదక్షిణమ్
చుట్టూ భయంకరమైన పక్షులు అరవసాగాయి. భూమిపై ఉన్న జంతువులన్నీ చుట్టూ తిరుగుతూ నడిచాయి.
తాన్ దృష్ట్వా రాజశార్దూలో వసిష్ఠం పర్యపృచ్ఛత। అసౌమ్యాః పక్షిణో ఘోరా మృగాశ్చాపి ప్రదక్షిణాః
వాటిని చూసి రాజులలో సింహుడైన రాజు వసిష్ఠుడిని అడిగాడు: 'ఈ పక్షులు భయంకరంగా ఉన్నాయి, జంతువులు కూడా చుట్టూ తిరుగుతున్నాయి.'
కిమిదం హృదయోత్కమ్పి మనో మమ విషీదతి। రాజ్ఞో దశరథస్యైతచ్ఛ్రుత్వా వాక్యం మహానృషిః
'ఇది ఏమిటి? నా హృదయం కంపిస్తోంది, మనస్సు దిగులుగా మారుతోంది.' రాజు దశరథుని ఈ మాటలు విని,
ఉవాచ మధురాం వాణీం శ్రూయతామస్య యత్ ఫలమ్। ఉపస్థితం భయం ఘోరం దివ్యం పక్షిముఖాచ్చ్యుతమ్
మహర్షి మధురంగా ఇలా అన్నాడు: 'దీనివల్ల కలిగే ఫలితం వినండి. భయంకరమైన ఒక అపాయం పక్షుల మాటల ద్వారా సూచించబడింది.'
మృగాః ప్రశమయన్త్యేతే సంతాపస్త్యజ్యతామయమ్। తేషాం సంవదతాం తత్ర వాయుః ప్రాదుర్బభూవ హ
'ఈ జంతువులు శాంతిని సూచిస్తున్నాయి, బాధను వదిలేయండి.' వారు అలా మాట్లాడుతుండగా, అక్కడ గాలి ఊదింది.
కమ్పయన్ మేదినీం సర్వాం పాతయంశ్చ మహాద్రుమాన్। తమసా సంవృతః సూర్యః సర్వే నావేదిషుర్దిశః
ఆ గాలి భూమంతటిని కంపింపజేసింది, పెద్ద చెట్లను కూల్చేసింది. అంధకారం సూర్యుడిని కప్పేసింది, ఎవరూ దిక్కులు గుర్తించలేకపోయారు.
భస్మనా చావృతం సర్వం సమ్మూఢమివ తద్బలమ్। వసిష్ఠ ఋషయశ్చాన్యే రాజా చ ససుతస్తదా
అక్కడ అంతా బూడిదతో కప్పబడింది, ఆ సైన్యం అయోమయంగా కనిపించింది. వసిష్ఠుడు, ఇతర ఋషులు, రాజు తన కుమారులతో అక్కడ ఉన్నారు.
ససంజ్ఞా ఇవ తత్రాసన్ సర్వమన్యద్విచేతనమ్। తస్మింస్తమసి ఘోరే తు భస్మచ్ఛన్నేవ సా చమూః
వారు మాత్రమే అక్కడ స్ఫూర్తిగా ఉన్నారు, మిగతావారంతా చైతన్యం లేని వారిలా కనిపించారు. ఆ భయంకరమైన అంధకారంలో సైన్యం బూడిదతో కప్పబడినట్టుగా కనిపించింది.
దదర్శ భీమసంకాశం జటామణ్డలధారిణమ్। భార్గవం జామదగ్న్యేయం రాజా రాజవిమర్దనమ్
రాజు భయంకరంగా కనిపించే, జటామండలాన్ని ధరించిన, రాజులను సంహరించే జమదగ్ని కుమారుడైన భార్గవుడిని చూశాడు.
కైలాసమివ దుర్ధర్షం కాలాగ్నిమివ దుఃసహమ్। జ్వలన్తమివ తేజోభిర్దుర్నిరీక్ష్యం పృథగ్జనైః
అతడు కైలాసపర్వతంలా అందరికి అప్రాప్యుడు, కాలాగ్నిలా భయంకరుడు, తేజస్సుతో మండిపోతూ, సామాన్యులకు చూడలేనివాడిగా ఉన్నాడు.
స్కన్ధే చాసజ్జ్య పరశుం ధనుర్విద్యుద్గణోపమమ్। ప్రగృహ్య శరముగ్రం చ త్రిపురఘ్నం యథా శివమ్
తన భుజంపై పరశును వేసుకుని, మెరుపుల వలె ధనుస్సును ధరించి, ఉగ్రమైన బాణాన్ని పట్టుకుని, త్రిపురాసురులను సంహరించిన శివుడిలా కనిపించాడు.
తం దృష్ట్వా భీమసంకాశం జ్వలన్తమివ పావకమ్। వసిష్ఠప్రముఖా విప్రా జపహోమపరాయణాః
ఆ భయంకరంగా, అగ్నిలా మండుతున్న వాడిని చూసి, వసిష్ఠుడు ముందుండి, జపహోమాలలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులు,
సంగతా మునయః సర్వే సంజజల్పురథో మిథః। కచ్చిత్ పితృవధామర్షీ క్షత్రం నోత్సాదయిష్యతి
అందరు మునులు అక్కడ చేరి, పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు: 'తన తండ్రి వధకు కోపంతో, మళ్లీ క్షత్రియులను సంహరించబోతున్నాడేమో?'
పూర్వం క్షత్రవధం కృత్వా గతమన్యుర్గతజ్వరః। క్షత్రస్యోత్సాదనం భూయో న ఖల్వస్య చికీర్షితమ్
'ఇంతకు ముందు క్షత్రియులను సంహరించి, అతని కోపం, బాధ అంతా పోయింది. మళ్లీ క్షత్రియులను నశింపజేయాలనే ఉద్దేశం అతనికి లేదు.'
ఏవముక్త్వార్ఘ్యమాదాయ భార్గవం భీమదర్శనమ్। ఋషయో రామ రామేతి మధురం వాక్యమబ్రువన్
ఇలా మాట్లాడి, అర్ఘ్యాన్ని తీసుకుని, భయంకరంగా కనిపించే భార్గవుని వద్ద ఋషులు మధురంగా ఇలా పలికారు: 'రామా, రామా!'
ప్రతిగృహ్య తు తాం పూజామృషిదత్తాం ప్రతాపవాన్। రామం దాశరథిం రామో జామదగ్న్యోఽభ్యభాషత
ఋషులు ఇచ్చిన ఆ పూజను స్వీకరించిన జమదగ్ని కుమారుడు బలవంతుడు రాముడు, దశరథుని కుమారుడైన రామునితో మాట్లాడాడు.
thumb|పఞ్చసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే పఞ్చసప్తతితమః సర్గః ॥౧-
ఇది శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో డెబ్బై ఐదవ సర్గ. వినండి.
రామ దాశరథే వీర వీర్యం తే శ్రూయతేఽద్భుతమ్। ధనుషో భేదనం చైవ నిఖిలేన మయా శ్రుతమ్
రామా! దశరథుని కుమారుడవు, వీరుడవు. నీ అసాధారణమైన శౌర్యం అందరికీ ప్రసిద్ధి. నువ్వు ధనుస్సు విరిచిన సంగతిని కూడా నేను పూర్తిగా విన్నాను.
తదద్భుతమచిన్త్యం చ భేదనం ధనుషస్తథా। తచ్ఛ్రుత్వాహమనుప్రాప్తో ధనుర్గృహ్యాపరం శుభమ్
ఆ అద్భుతమైన, ఊహించలేని ధనుస్సు విరచిన విషయం విని, నేను ఇంకొక శుభ్రమైన ధనుస్సును తీసుకొని ఇక్కడికి వచ్చాను.
తదిదం ఘోరసంకాశం జామదగ్న్యం మహద్ధనుః। పూరయస్వ శరేణైవ స్వబలం దర్శయస్వ చ
ఇక్కడ జామదగ్న్యుని ఈ భయంకరమైన గొప్ప ధనుస్సు ఉంది. దీనికి బాణాన్ని పెట్టి, నీ బలాన్ని చూపించు.
తదహం తే బలం దృష్ట్వా ధనుషోఽప్యస్య పూరణే। ద్వన్ద్వయుద్ధం ప్రదాస్యామి వీర్యశ్లాఘ్యమహం తవ
నువ్వు ఈ ధనుస్సును కూడా ఎక్కించగలిగిన బలాన్ని చూశాక, నీ శౌర్యాన్ని పరీక్షించేందుకు నీకు ద్వంద్వయుద్ధం ఇస్తాను.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాజా దశరథస్తదా। విషణ్ణవదనో దీనః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్
ఆ మాటలు విన్న దశరథుడు, ముఖం దిగులుగా, చేతులు జోడించి, బాధతో ఇలా అన్నాడు.
క్షత్రరోషాత్ ప్రశాన్తస్త్వం బ్రాహ్మణశ్చ మహాతపాః। బాలానాం మమ పుత్రాణామభయం దాతుమర్హసి
నీవు క్షత్రియుల కోపాన్ని శాంతింపజేసినవాడవు, బ్రాహ్మణులలో మహాతపస్వివి. నా చిన్న పిల్లలకు భయమేమీ లేకుండా చేయాలి.
భార్గవాణాం కులే జాతః స్వాధ్యాయవ్రతశాలినామ్। సహస్రాక్షే ప్రతిజ్ఞాయ శస్త్రం ప్రక్షిప్తవానసి
భార్గవుల వంశంలో పుట్టి, స్వాధ్యాయానికి, వ్రతాలకు నిబద్ధుడవు. ఇంద్రుని ముందు ప్రమాణం చేసి, ఆయుధాలను వదిలిపెట్టావు.
స త్వం ధర్మపరో భూత్వా కశ్యపాయ వసుంధరామ్। దత్త్వా వనముపాగమ్య మహేన్ద్రకృతకేతనః
ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, వసుంధరను కశ్యపునికి ఇచ్చి, అరణ్యంలోకి వెళ్లి, మహేంద్ర పర్వతాన్ని నివాసంగా చేసుకున్నావు.
మమ సర్వవినాశాయ సమ్ప్రాప్తస్త్వం మహామునే। న చైకస్మిన్ హతే రామే సర్వే జీవామహే వయమ్
మహామునీ! నీవు మమ్మల్ని అంతమొందించడానికి వచ్చావు. రాముడు ఒక్కడే చనిపోతే, మేమంతా బ్రతకలేము.
బ్రువత్యేవం దశరథే జామదగ్న్యః ప్రతాపవాన్। అనాదృత్య తు తద్వాక్యం రామమేవాభ్యభాషత
దశరథుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, జామదగ్న్యుడు అతని మాటలను పట్టించుకోకుండా, రామునితో మాత్రమే మాట్లాడాడు.
ఇమే ద్వే ధనుషీ శ్రేష్ఠే దివ్యే లోకాభిపూజితే। దృఢే బలవతీ ముఖ్యే సుకృతే విశ్వకర్మణా
ఇక్కడ రెండు అద్భుతమైన, దివ్యమైన, లోకాల్లో అందరూ గౌరవించే ధనుస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి బలమైనవి, శక్తివంతమైనవి, విశ్వకర్మ చేతి పనిగా తయారైనవి.
అనుసృష్టం సురైరేకం త్ర్యమ్బకాయ యుయుత్సవే। త్రిపురఘ్నం నరశ్రేష్ఠ భగ్నం కాకుత్స్థ యత్త్వయా
దేవతలు యుద్ధం కోసం ఒక ధనుస్సును త్రయంబకునికి ఇచ్చారు. కకుత్స్థ వంశజా! నీవు త్రిపుర సంహారకుడైన ఆ ధనుస్సును విరిచావు.
ఇదం ద్వితీయం దుర్ధర్షం విష్ణోర్దత్తం సురోత్తమైః। తదిదం వైష్ణవం రామ ధనుః పరపురంజయమ్
ఇంకొకటి, జయించలేని ఈ ధనుస్సును ఉత్తమ దేవతలు విష్ణువుకు ఇచ్చారు. రామా! ఇది వైష్ణవ ధనుస్సు, శత్రు నగరాలను జయించేది.