అతులం బలమేతద్వై వాలినో రావణస్య చ । న త్వేతాభ్యాం హనుమతా సమం త్వితి మతిర్మమ ।। ౭.౩౫.
వాలికి, రావణుడికి ఉన్న బలం అసాధారణమైనదే. కానీ, నా అభిప్రాయంలో, ఆ ఇద్దరికీ హనుమంతుడి సమానంగా లేదు.
శౌర్యం దాక్ష్యం బలం ధైర్యం ప్రాజ్ఞతా నయసాధనమ్ । విక్రమశ్చ ప్రభావశ్చ హనూమతి కృతాలయాః ।। ౭.౩౫.
ధైర్యం, నైపుణ్యం, బలం, స్థిరత, జ్ఞానం, యుక్తి, పరాక్రమం, ప్రభావం — ఇవన్నీ హనుమంతుడిలోనే నిలిచిపోయాయి.
దృష్ట్వైవ సాగరం వీక్ష్య సీదన్తీం కపివాహినీమ్ । సమాశ్వాస్య మహాబాహుర్యోజనానాం శతం ప్లుతః ।। ౭.౩౫.
సముద్రాన్ని చూసి, వానరసేన నిరుత్సాహపడినప్పుడు, ఆ మహాబలుడు వారిని ధైర్యపరచి, నూరు యోజనాలు దూకాడు.
ధర్షయిత్వా పురీం లఙ్కాం రావణాన్తఃపురం తదా । దృష్ట్వా సమ్భాషితా చాపి సీతా హ్యాశ్వాసితా తథా ।। ౭.౩౫.
లంక నగరంలోకి ప్రవేశించి, రావణుడి అంతఃపురాన్ని చొచ్చుకెళ్లి, సీతను చూసి, మాట్లాడి, ఆమెను ధైర్యపరిచాడు.
సేనాగ్రగా మన్త్రిసుతాః కిఙ్కరా రావణాత్మజః । ఏతే హనుమతా తత్ర హ్యేకేన వితిపాతితాః ।। ౭.౩౫.
సేనాధిపతులు, మంత్రుల కుమారులు, కింకరులు, రావణుడి కుమారుడు — వీరందరినీ అక్కడ హనుమంతుడు ఒక్కడే ఓడించాడు.
భూయో బన్ధాద్విముక్తేన భాషయిత్వా దశాననమ్ । లఙ్కా భస్మీకృతా యేన పావకేనేవ మేదినీ ।। ౭.౩౫.
మళ్లీ బంధనంనుంచి విడుదలై, దశముఖుడితో మాట్లాడి, లంకను అగ్ని భూమిని బూడిద చేసినట్లుగా బూడిద చేశాడు.
న కాలస్య న శక్రస్య న విష్ణోర్విత్తపస్య చ । కర్మాణి తాని శ్రూయన్తే యాని యుద్ధే హనూమతః ।। ౭.౩౫.
కాలుడు, ఇంద్రుడు, విష్ణువు, కుబేరుడు చేసిన కార్యాలు కూడా, యుద్ధంలో హనుమంతుడు చేసినవాటితో పోల్చలేము.
ఏతస్య బాహువీర్యేణ లఙ్కా సీతా చ లక్ష్మణః । ప్రాప్తా మయా జయశ్చైవ రాజ్యం మిత్రాణి బాన్ధవాః ।। ౭.౩౫.
హనుమంతుడి బాహుబలంతోనే నేను లంకను, సీతను, లక్ష్మణుడిని, విజయాన్ని, రాజ్యాన్ని, మిత్రులను, బంధువులను పొందాను.
హనూమాన్యది మే నః స్యాద్వానరాధిపతేః సఖా । ప్రవృత్తిమపి కో వేత్తుం జానక్యాః శక్తిమాన్భవేత్ ।। ౭.౩౫.
వానరాధిపతి సుగ్రీవుని స్నేహితుడైన హనుమంతుడు మనతో లేకపోయినట్లయితే, జానకీ గురించి ఎవరు ఏ వార్తైనా తెలుసుకోగలిగేవారు?
కిమర్థం వాల్యనేనైవ సుగ్రీవప్రియకామ్యయా । తదా వైరే సముత్పన్నే న దగ్ధో వీరుధో యథా ।। ౭.౩౫.
అప్పుడు బాల్యమూ, సుగ్రీవుని ప్రసన్నం చేయాలనే కోరికతో, శత్రుత్వం కలిగినప్పుడు, చిన్న మొక్కను కాల్చినట్లుగా అతడిని నాశనం చేయలేదు?
నహి వేదితవాన్మన్యే హనూమానాత్మనో బలమ్ । యద్దృష్టవాఞ్జీవితేష్టం క్లిశ్యన్తం వానరాధిపమ్ ।। ౭.౩౫.
హనుమంతుడు తన బలాన్ని తానే గుర్తించలేదనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, అతడు జీవించాలనే తపనతో బాధపడుతున్న వానరాధిపతిని చూశాడు.
ఏతన్మే భగవన్సర్వం హనూమతి మహామతౌ । విస్తరేణ యథాతత్త్వం కథయామరపూజిత ।। ౭.౩౫.
దేవతలచే పూజింపబడే భగవంతుడా, హనుమంతుడి గురించి ఈ సంగతులన్నీ నిజంగా, విపులంగా నాకు చెప్పండి.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా హేతుయుక్తమృషిస్తదా । హనూమతః సమక్షం తమిదం వచనమబ్రవీత్ ।। ౭.౩౫.
రాఘవుని మాటలు, కారణంతో నిండినవని విని, ఆ ఋషి హనుమంతుని సమక్షంలో ఇలా అన్నాడు.
సత్యమేతద్రఘుశ్రేష్ఠ యద్బ్రవీషి హనూమతః । న బలే విద్యతే తుల్యో న గతౌ న మతౌ పరః ।। ౭.౩౫.
రాఘవకులలో శ్రేష్ఠుడవు, నువ్వు హనుమంతుని గురించి చెప్పింది నిజమే. బలంలో, వేగంలో, బుద్ధిలో అతనికి సమానుడు లేదా మించినవాడు ఎవరూ లేరు.
అమోఘశాపైః శప్తస్తు దత్తో ఽస్య మునిభిః పురా । న వేత్తా హి బలం యేన బలీ సన్నిరిమర్దనః ।। ౭.౩౫.
పూర్వం మునులు అతనికి తప్పక ఫలించే శాపాలు ఇచ్చారు. అందువల్ల, ఎంత బలవంతుడైనా, జయించలేనివాడైనా, తన బలం తనకు తెలియదు.
బాల్యే ఽప్యేతేన యత్కర్మ కృతం రామ మహాబల । తన్న వర్ణయితుం శక్యమితి బాలతయా ఽ ఽస్యతే ।। ౭.౩౫.
రామా, మహాబలుడవు, చిన్నప్పుడే ఇతడు చేసిన కార్యాలు వర్ణించలేనివి. అవన్నీ ఇతని బాల్యంతోనే ఆపబడ్డాయి.
యది వా ఽస్తి త్వభిప్రాయస్తచ్ఛ్రోతుం తవ రాఘవ । సమాధాయ మతిం రామ నిశామయ వదామ్యహమ్ ।। ౭.౩౫.
రాఘవా, నీవు వినాలని ఆశ ఉంటే, మనసు స్థిరపర్చుకుని నా మాటలు శ్రద్ధగా విను.
సూర్యదత్తవరస్వర్ణః సుమేరుర్నామ పర్వతః । యత్ర రాజ్యం ప్రశాస్త్యస్య కేసరీ నామ వై పితా ।। ౭.౩౫.
సూర్యుని వరంతో బంగారు తలాలు మెరిసే సుమేరు అనే పర్వతం ఉంది. అక్కడ అతని తండ్రి కేసరి రాజ్యం పాలిస్తున్నాడు.
తస్య భార్యా బభూవైషా హ్యఞ్జనేతి పరిశ్రుతా । జనయామాస తస్యాం వై వాయురాత్మజముత్తమమ్ ।। ౭.౩౫.
ఆయన భార్య అంజనగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఆమెలో వాయుదేవుడు ఒక గొప్ప కుమారుడిని జన్మింపజేశాడు.
శాలిశూకనిభాభాసం ప్రాసూతాముం తదా ఽఞ్జనా । ఫలాన్యాహర్తుకామా వై నిష్క్రాన్తా గహనేచరా ।। ౭.౩౫.
అప్పుడు అంజన, వడిపిట్ట పిల్లల్లా, బియ్యపు గింజల్లా మెరుస్తున్న కుమారుడిని ప్రసవించింది. అడవిలో నివసిస్తూ, పండ్లు తేవాలని బయటికి వెళ్లింది.
ఏష మాతుర్వియోగాచ్చ క్షుధయా చ భృశార్దితః । రురోద శిశురత్యర్థం శిశుః శరవణే యథా ।। ౭.౩౫.
తల్లి దూరంగా ఉండటం, ఆకలితో బాధపడటం వల్ల ఆ శిశువు చాలా గట్టిగా ఏడ్చాడు. అది అడవి పొదల్లో ఉన్న పిల్లవాడిలా ఉండింది.
తదోద్యన్తం వివస్వన్తం జపాపుష్పోత్కరోపమమ్ । దదర్శ ఫలలోభాచ్చ హ్యుత్పపాత రవిం ప్రతి ।। ౭.౩౫.
అప్పుడు ఉదయించే సూర్యుని, జపా పువ్వుల గుత్తిలా మెరిసిపోతున్నాడని చూసి, పండ్ల కోరికతో ఆ సూర్యుని వైపు ఎగిరాడు.
బాలార్కాభిముఖో బాలో బాలార్క ఇవ మూర్తిమాన్ । గ్రహీతుకామో బాలార్కం ప్లవతే ఽమ్బరమధ్యగః ।। ౭.౩౫.
బాలుడు, ఉదయ సూర్యుని ఎదురుగా నిలబడి, తానే ఉదయ సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆ చిన్న సూర్యునిని పట్టుకోవాలని ఆశించి, ఆకాశమంతా ఎగిరిపోయాడు.
ఏతస్మిన్ప్లవమానే తు శిశుభావే హనూమతి । దేవదానవయక్షాణాం విస్మయః సుమహానభూత్ ।। ౭.౩౫.
ఇలా బాల్యములో ఉన్న హనుమంతుడు ఎగిరిపోతుండగా, దేవతలు, దానవులు, యక్షులకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలిగింది.
నాప్యేవం వేగవాన్వాయుర్గరుడో వా మనస్తథా । యథా ఽయం వాయుపుత్రస్తు క్రమతే ఽమ్బరముత్తమమ్ ।। ౭.౩౫.
వేగవంతమైన వాయువు అయినా, గరుడుడు అయినా, మనస్సు అయినా, వాయుపుత్రుడు ఎగిరినంత వేగంగా ఆకాశంలో ప్రయాణించలేరు.
యది తావచ్ఛిశోరస్య త్వీదృశో గతివిక్రమః । యౌవనం బలమాసాద్య కథం వేగో భవిష్యతి ।। ౭.౩౫.
ఒక చిన్నపిల్లవాడిగా ఇతడు ఇంతటి వేగం, శక్తిని చూపిస్తే, యవ్వనంలో బలం కలిగినప్పుడు ఇతని వేగం ఎలా ఉంటుందో?
తమనుప్లవతే వాయుః ప్లవన్తం పుత్రమాత్మనః । సూర్యదాహభయాద్రక్షంస్తుషారచయశీతలః ।। ౭.౩౫.
వాయుదేవుడు తన కుమారుడు ఎగిరిపోతున్నప్పుడు, సూర్యుని వేడి తాకకుండా, మంచు గుట్టల చల్లదనంతో అతన్ని కాపాడాడు.
బహుయోజనసాహస్రం క్రమత్యేష గతోమ్బరమ్ । పితుర్బలాచ్చ బాల్యాచ్చ భాస్కరాభ్యాశమాగతః ।। ౭.౩౫.
అతడు వేలాది యోజనాలు ఆకాశంలో దాటి, తన తండ్రి బలం, బాల్యపు ఉత్సాహంతో సూర్యుని దగ్గరికి చేరాడు.
శిశురేష త్వదోషజ్ఞ ఇతి మత్వా దివాకరః । కార్యం చాత్ర సమాయత్తమిత్యేవం న దదాహ సః ।। ౭.౩౫.
ఇతడు తప్పు తెలియని చిన్నవాడని భావించి, 'ఈ పని నా చేతిలో ఉంది' అని సూర్యుడు అతన్ని కాల్చలేదు.
యమేవ దివసం హ్యేష గ్రహీతుం భాస్కరం ప్లుతః । తమేవ దివసం రాహుర్జిఘృక్షతి దివాకరమ్ ।। ౭.౩౫.
అతడు సూర్యుని పట్టుకోవడానికి ఆ రోజు ఎగిరితే, అదే రోజున రాహువు కూడా సూర్యుని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించాడు.