బధ్యమానే దశగ్రీవే సిద్ధచారణదేవతాః । సాధ్వీతివాదినః పుష్పైః కిరన్త్యర్జునమూర్ధని ।। ౭.౩౨.
రావణుడు బందీగా పడినప్పుడు, సిద్ధులు, చారణులు, దేవతలు ‘ధన్యుడు’ అని ప్రశంసిస్తూ, అర్జునుని తలపై పుష్పాలు వర్షించారు.
వ్యాఘ్రో మృగమివాదాయ మృగరాడివ దన్తినమ్ । ననాద హైహయో రాజా హర్షాదమ్బుదవన్ముహుః ।। ౭.౩౨.
పులి ఎలుగుబంటి పట్టుకున్నట్టు, మృగరాజు ఏనుగును పట్టుకున్నట్టు, హైహయ రాజు ఆనందంతో మేఘాలు గర్జించినట్టు మళ్లీ మళ్లీ గర్జించాడు.
ప్రహస్తస్తు సమాశ్వస్తో దృష్ట్వా బద్ధం దశాననమ్ । సహ తై రాక్షసైః క్రుద్ధశ్చాభిదుద్రావ పార్థివమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు ప్రహస్తుడు రావణుడిని బంధించబడినట్టుగా చూసి ధైర్యంగా, కోపంతో రాక్షసులతో కలిసి ఆ రాజును ఎదుర్కొంటూ దూసుకొచ్చాడు.
నక్తఞ్చరాణాం వేగస్తు తేషామాపతతాం బభౌ । ఉద్భూత ఆతపాపాయే పయోదానామివామ్బుధౌ ।। ౭.౩౨.
అందరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు ఉప్పెనలా పరుగెత్తుతూ వచ్చారు. వారి వేగం ఎండ తక్కువైన తర్వాత మేఘాలు ఆకాశంలో ఎగసిపడినట్టు కనిపించింది.
ముఞ్చ ముఞ్చేతి భాషన్తస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాసకృత్ । ముసలాని సశూలాని సోత్ససర్జ తదార్జునే ।। ౭.౩౨.
వారు 'వదిలేయి! వదిలేయి!' అని, 'నిలువు! నిలువు!' అని పదే పదే అరుస్తూ, ముసల్లు, కత్తులు, భుజబలంతో ఆయుధాలు అర్జునుడిపై విసిరారు.
అప్రాప్తాన్యేవ తాన్యాశు అసమ్భ్రాన్తస్తదార్జునః । ఆయుధాన్యమరారీణాం జగ్రాహారినిషూదనః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు ఏమాత్రం గబగబలేకుండా, వేగంగా ఆ ఆయుధాలన్నీ తనవైపు రాకముందే పట్టేసి, శత్రువుల ఆయుధాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
తతస్తైరేవ రక్షాంసి దుర్ధరైః ప్రవరాయుధైః । భిత్త్వా విద్రావయామాస వాయురమ్బుధరానివ ।। ౭.౩౨.
ఆ తర్వాత ఆ బలమైన ఆయుధాలతో అర్జునుడు రాక్షసులను చీల్చి పారద్రోలాడు. అది గాలివాన మేఘాలను చీల్చి పంపినట్టు ఉండింది.
రాక్షసాంస్త్రాసయిత్వా తు కార్తవీర్యో ఽర్జునస్తదా । రావణం గృహ్య నగరం ప్రవివేశ సుహృద్వృతః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు రాక్షసులను భయపెట్టి, రావణుడిని పట్టుకొని, స్నేహితులతో కలిసి నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స కీర్యమాణః కుసుమాక్షతోత్కరైర్ద్విజైః సపౌరైః పురుహూతసన్నిభః । తదా ఽర్జునః సమ్ప్రవివేశ తాం పురీం బలిం నిగృహ్యేవ సహస్రలోచనః ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు, ప్రజలు పుష్పాలు, అక్షతలు వర్షించగా, అర్జునుడు తన శత్రువును జయించిన ఇంద్రుడిలా, ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణగ్రహణం తత్తు వాయుగ్రహణసన్నిభమ్ । తతః పులస్త్యః శుశ్రావ కథితం దివి దైవతైః ।। ౭.౩౩.
రావణుడిని పట్టుకోవడం గాలిని పట్టుకున్నట్టే అయింది. ఆ విషయం దేవతలు ఆకాశంలో చెప్పుకున్నప్పుడు పులస్త్యుడు వినిపించాడు.
తతః పుత్రకృతస్నేహాత్కమ్ప్యమానో మహాధృతిః । మాహిష్మతీపతిం ద్రష్టుమాజగామ మహానృషిః ।। ౭.౩౩.
తన కుమారుడిపై ప్రేమతో, అయినా ధైర్యంగా ఉన్న మహర్షి పులస్త్యుడు, మాహిష్మతీ పట్టణాధిపతిని చూడటానికి వచ్చాడు.
స వాయుమార్గమాస్థాయ వాయుతుల్యగతిర్ద్విజః । పురీం మాహిష్మతీం ప్రాప్తో మనఃసమ్పాతవిక్రమః ।। ౭.౩౩.
ఆ ద్విజుడు గాలి మార్గంలో, గాలి వేగంతో ప్రయాణించి, తన సంకల్పబలంతో మాహిష్మతీ నగరానికి చేరుకున్నాడు.
సో ఽమరావతిసఙ్కాశాం హృష్టపుష్టజనాకులామ్ । ప్రవివేశ పురీం బ్రహ్మా ఇన్ద్రస్యేవామరావతీమ్ ।। ౭.౩౩.
అమరావతికి సమానంగా, ఆనందంగా, సంపన్నంగా ఉన్న ఆ నగరంలో బ్రహ్మవంటి పులస్త్యుడు ప్రవేశించాడు.
పాదచారమివాదిత్యం నిష్పతన్తం సుదుర్దశమ్ । తతస్తే ప్రత్యభిజ్ఞాయ అర్జునాయ నివేదయన్ ।। ౭.౩౩.
ఆయన సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు వెలిగిపోతున్నట్టు కనిపించగా, ప్రజలు ఆయనను గుర్తించి అర్జునుడికి సమాచారం ఇచ్చారు.
పులస్త్య ఇతి విజ్ఞాయ వచనాద్ధైహయాధిపః । శిరస్యఞ్జలిమాధాయ ప్రత్యుద్గచ్ఛత్తపస్వినమ్ ।। ౭.౩౩.
పులస్త్యుడు వచ్చాడని తెలుసుకున్న హేహయ రాజు చేతులు జోడించి తలపై పెట్టుకొని, ఆ మహర్షిని ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
పురోహితో ఽస్య గృహ్యార్ఘ్యం మధుపర్కం తథైవ చ । పురస్తాత్ప్రయయౌ రాజ్ఞః శక్రస్యేవ బృహస్పతిః ।। ౭.౩౩.
రాజు పురోహితుడు అర్ఘ్యం, మధుపర్కం తీసుకొని, రాజుకు ముందుగా బ్రహస్పతివంటి విధంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
తతస్తమృషిమాయాన్తముద్యన్తమివ భాస్కరమ్ । అర్జునో దృశ్య సమ్భ్రాన్తో వవన్దేన్ద్ర ఇవేశ్వరమ్ ।। ౭.౩౩.
ఆ మహర్షి ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ వస్తున్నాడని చూసి, అర్జునుడు ఆశ్చర్యంతో ఇంద్రుడు పరమేశ్వరుడిని నమస్కరించినట్టు వందనం చేశాడు.
స తస్య మధుపర్కం గాం పాద్యమర్ఘ్యం నివేద్య చ । పులస్త్యమాహ రాజేన్ద్రో హర్షగద్గదయా గిరా ।। ౭.౩౩.
అర్జునుడు మధుపర్కం, ఆవు, పాద్యాన్ని, అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, ఆనందంతో తన మాటలు కదలక పులస్త్యునికి నమస్కరించాడు.
అద్యైవమమరావత్యా తుల్యా మాహిష్మతీ కృతా । అద్యాహం తు ద్విజేన్ద్ర త్వాం యస్మాత్పశ్యామి దుర్దశమ్ ।। ౭.౩౩.
ఈ రోజు మాహిష్మతీ అమరావతికి సమానంగా అయింది. ద్విజశ్రేష్ఠా! నిన్ను, చూడటం చాలా అరుదైనవాడిని, నేను ఈ రోజు చూచాను.
అద్య మే కుశలం దేవ అద్య మే కుశలం వ్రతమ్ । అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలం తపః । యస్మాద్దేవగణైర్వన్ద్యౌ వన్దే ఽహం చరణౌ తవ ।। ౭.౩౩.
ప్రభూ! ఈ రోజు నాకు శుభం కలిగింది. ఈ రోజు నా వ్రతం ఫలించింది. ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకమైంది. ఈ రోజు నా తపస్సు ఫలించింది. ఎందుకంటే దేవతలు పూజించే నీ పాదాలను నేను పూజిస్తున్నాను.
ఇదం రాజ్యమిమే పుత్రా ఇమే దారా ఇమే వయమ్ । బ్రహ్మన్కిం కుర్మి కిం కార్యమాజ్ఞాపయతు నో భవాన్ ।। ౭.౩౩.
ఈ రాజ్యం, ఈ కుమారులు, ఈ భార్యలు, మేమందరం ఇక్కడ ఉన్నాం. బ్రహ్మన్, నేను ఏమి చేయాలి? ఏది చేయాలో మీరు ఆజ్ఞాపించండి.
తం ధర్మే ఽగ్నిషు పుత్రేషు శివం పృష్ట్వా చ పార్థివమ్ । పులస్త్యోవాచ రాజానం హైహయానాం తథా ఽర్జునమ్ ।। ౭.౩౩.
ఆ రాజుకు ధర్మంలో, అగ్నిలో, కుమారుల విషయాల్లో శుభం అడిగి తెలుసుకున్న పులస్త్యుడు, హేహయుల రాజు అర్జునుని ఉద్దేశించి ఇలా చెప్పాడు.
నరేన్ద్రామ్బుజపత్రాక్ష పూర్ణచన్ద్రనిభానన । అతులం తే బలం యేన దశగ్రీవస్త్వయా జితః ।। ౭.౩౩.
ఓ రాజా, కమలపు కన్నులు కలవాడా, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం గలవాడా, నీకు సమానమైన బలం మరెవరికీ లేదు. ఆ బలంతోనే నీవు దశగ్రీవుడిని జయించావు.
భయాద్యస్యోపతిష్ఠేతాం నిష్పన్దౌ సాగరానిలౌ । సో ఽయం మృధే త్వయా బద్ధః పౌత్రో మే రణదుర్జయః ।। ౭.౩౩.
యువ వల్ల భయపడి సముద్రం, గాలి కూడా కదలకుండా నిలిచిపోయేవి. అలాంటి యుద్ధంలో ఎవ్వరూ జయించలేని నా మనవడిని నీవు బంధించావు.
పుత్రకస్య యశః పీతం నామ విశ్రావితం త్వయా । మద్వాక్యాద్యాచ్యమానో ఽద్య ముఞ్చ వత్సం దశాననమ్ ।। ౭.౩౩.
నా మనవడి కీర్తిని నువ్వే వ్యాపింపజేశావు, పేరు కూడా ప్రసిద్ధం చేశావు. ఇప్పుడు నా మాట విని, నా బిడ్డ అయిన దశాననుడిని విడిచిపెట్టు.
పులస్త్యాజ్ఞాం ప్రగృహ్యోచే న కిఞ్చన వచో ఽర్జునః । ముమోచ వై పార్థివేన్ద్రో రాక్షసేన్ద్రం ప్రహృష్టవత్ ।। ౭.౩౩.
పులస్త్యుని ఆజ్ఞను అంగీకరించిన అర్జునుడు మరేమీ మాట్లాడలేదు. రాజు ఆనందంగా రాక్షసాధిపతిని విడిపెట్టాడు.
స తం ప్రముచ్య త్రిదశారిమర్జునః ప్రపూజ్య దివ్యాభరణస్రగమ్బరైః । అహింసకం సఖ్యముపేత్య సాగ్నికం ప్రణమ్య తం బ్రహ్మసుతం గృహం యయౌ ।। ౭.౩౩.
దేవతలకు శత్రువైన వాడిని విడిపెట్టి, అర్జునుడు అతనికి దివ్యమైన ఆభరణాలు, పుష్పమాలలు, వస్త్రాలు ఇచ్చి గౌరవించాడు. శాంతియుతమైన స్నేహాన్ని ఏర్పరచి, అగ్నిని సాక్షిగా బ్రహ్మపుత్రునికి నమస్కరించి తన ఇంటికి వెళ్లాడు.
పులస్త్యేనాపి సన్త్యక్తో రాక్షసేన్ద్రః ప్రతాపవాన్ । పరిష్వక్తః కృతాతిథ్యో లజ్జమానో వినిర్జితః ।। ౭.౩౩.
పులస్త్యుడు కూడా రాక్షసాధిపతిని వదిలిపెట్టాడు. అతను అతిథిగా గౌరవించబడి, ఆలింగనం పొందిన తరువాత, పరాజయాన్ని అనుభవించి, సిగ్గుపడి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
పితామహసుతశ్చాపి పులస్త్యో మునిపుఙ్గవః । మోచయిత్వా దశగ్రీవం బ్రహ్మలోకం జగామ హ ।। ౭.౩౩.
సృష్టికర్త మనవడైన మహర్షి పులస్త్యుడు, దశగ్రీవుడిని విడిపెట్టి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏవం స రావణః ప్రాప్తః కార్తవీర్యాత్ప్రధర్షణమ్ । పులస్త్యవచనాచ్చాపి పునర్ముక్తో మహాబలః ।। ౭.౩౩.
ఇలా రావణుడు కార్తవీర్యుని చేత అవమానాన్ని అనుభవించాడు. పులస్త్యుని మాట వల్ల మళ్లీ విడిపోబడ్డాడు.