యథా ఽ శనిరవేభ్యస్తు జాయతే ఽథ ప్రతిశ్రుతిః । తథా తయోర్గదాపోథైర్దిశః సర్వాః ప్రతిశ్రుతాః ।। ౭.౩౨.
ఎలాగైతే మెరుపు మోగినప్పుడు ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుందో, అలాగే వారి గదల ముద్దుల ధ్వని అన్ని దిక్కులలో ప్రతిధ్వనించింది.
అర్జునస్య గదా సా తు పాత్యమానా ఽహితోరసి । కాఞ్చనాభం నభశ్చక్రే విద్యుత్సౌదామినీ యథా ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడి గదను రావణుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది ఆకాశంలో మెరుపులా, బంగారు వెలుగు వెదజల్లింది.
తథైవ రావణేనాపి పాత్యమానా ముహుర్ముహుః । అర్జునోరసి నిర్భాతి గదోల్కేవ మహాగిరౌ ।। ౭.౩౨.
అదేవిధంగా రావణుడు తన గదను మళ్లీ మళ్లీ అర్జునుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది మహా పర్వతాన్ని తాకిన అగ్ని పిండంలా ప్రకాశించింది.
నార్జునః ఖేదమాయాతి న రాక్షసగణేశ్వరః । ఇదమాసీత్తయోర్యుద్ధం యథా పూర్వం బలీన్ద్రయోః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడికీ, రాక్షసుల అధిపతికీ అలసట రాలేదు; వారి యుద్ధం పురాతన బలవంతుల పోరులా సాగింది.
శృఙ్గైరివ వృషాయుధ్యన్దన్తాగ్రైరివ కుఞ్జరౌ । పరస్పరం తౌ నిఘ్నన్తౌ నరరాక్షససత్తమౌ ।। ౭.౩౨.
ఎద్దులు కొమ్ములతో, ఏనుగులు దంతాలతో పోరాడినట్టు, ఆ మనుష్యుడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ దెబ్బలు ఇచ్చుకున్నారు.
తతో ఽర్జునేన క్రుద్ధేన సర్వప్రాణేన సా గదా । స్తనయోరన్తరే ముక్తా రావణస్య మహోరసి ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో కోపంతో, తన పూర్తి శక్తితో అర్జునుడు తన గదను రావణుని రెండు వక్షోజాల మధ్య అతని మహా ఛాతిపై విసిరాడు.
వరదానకృతత్రాణే సా గదా రావణోరసి । దుర్బలేవ యథావేగం ద్విధాభూత్వా ఽపతత్క్షితౌ ।। ౭.౩౨.
ఆ గద రావణుని ఛాతిపై తాకినప్పుడు, వరదానంతో రక్షించబడినదానివల్ల, బలహీనమైపోయినట్టు రెండు ముక్కలై భూమిపై పడిపోయింది.
స త్వర్జునప్రముక్తేన గదాపాతేన రావణః । అపాసర్పద్ధనుర్మాత్రం నిషసాద చ నిష్టనన్ ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు విసిరిన గద ముద్దుతో రావణుడు విల్లు పొడవు దూరం వెనక్కు తగ్గి, బాధతో కూర్చున్నాడు.
స విహ్వలం తదాలక్ష్య దశగ్రీవం తతో ఽర్జునః । సహసోత్పత్య జగ్రాహ గరుత్మానివ పన్నగమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు రావణుడు తికమకపడి ఉన్నట్టు చూసిన అర్జునుడు, వెంటనే ఎగిరి, గరుత్మంతుడు పాము పట్టినట్టు అతన్ని పట్టుకున్నాడు.
స తు బాహుసహస్రేణ బలాద్గృహ్య దశాననమ్ । బబన్ధ బలవాన్రాజా బలిం నారాయణో యథా ।। ౭.౩౨.
బలవంతుడైన ఆ రాజు, వెయ్యి చేతులతో దశముఖుడైన రావణుని బలవంతంగా కట్టేసాడు, నారాయణుడు బలిని కట్టినట్టే.
బధ్యమానే దశగ్రీవే సిద్ధచారణదేవతాః । సాధ్వీతివాదినః పుష్పైః కిరన్త్యర్జునమూర్ధని ।। ౭.౩౨.
రావణుడు బందీగా పడినప్పుడు, సిద్ధులు, చారణులు, దేవతలు ‘ధన్యుడు’ అని ప్రశంసిస్తూ, అర్జునుని తలపై పుష్పాలు వర్షించారు.
వ్యాఘ్రో మృగమివాదాయ మృగరాడివ దన్తినమ్ । ననాద హైహయో రాజా హర్షాదమ్బుదవన్ముహుః ।। ౭.౩౨.
పులి ఎలుగుబంటి పట్టుకున్నట్టు, మృగరాజు ఏనుగును పట్టుకున్నట్టు, హైహయ రాజు ఆనందంతో మేఘాలు గర్జించినట్టు మళ్లీ మళ్లీ గర్జించాడు.
ప్రహస్తస్తు సమాశ్వస్తో దృష్ట్వా బద్ధం దశాననమ్ । సహ తై రాక్షసైః క్రుద్ధశ్చాభిదుద్రావ పార్థివమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు ప్రహస్తుడు రావణుడిని బంధించబడినట్టుగా చూసి ధైర్యంగా, కోపంతో రాక్షసులతో కలిసి ఆ రాజును ఎదుర్కొంటూ దూసుకొచ్చాడు.
నక్తఞ్చరాణాం వేగస్తు తేషామాపతతాం బభౌ । ఉద్భూత ఆతపాపాయే పయోదానామివామ్బుధౌ ।। ౭.౩౨.
అందరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు ఉప్పెనలా పరుగెత్తుతూ వచ్చారు. వారి వేగం ఎండ తక్కువైన తర్వాత మేఘాలు ఆకాశంలో ఎగసిపడినట్టు కనిపించింది.
ముఞ్చ ముఞ్చేతి భాషన్తస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాసకృత్ । ముసలాని సశూలాని సోత్ససర్జ తదార్జునే ।। ౭.౩౨.
వారు 'వదిలేయి! వదిలేయి!' అని, 'నిలువు! నిలువు!' అని పదే పదే అరుస్తూ, ముసల్లు, కత్తులు, భుజబలంతో ఆయుధాలు అర్జునుడిపై విసిరారు.
అప్రాప్తాన్యేవ తాన్యాశు అసమ్భ్రాన్తస్తదార్జునః । ఆయుధాన్యమరారీణాం జగ్రాహారినిషూదనః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు ఏమాత్రం గబగబలేకుండా, వేగంగా ఆ ఆయుధాలన్నీ తనవైపు రాకముందే పట్టేసి, శత్రువుల ఆయుధాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
తతస్తైరేవ రక్షాంసి దుర్ధరైః ప్రవరాయుధైః । భిత్త్వా విద్రావయామాస వాయురమ్బుధరానివ ।। ౭.౩౨.
ఆ తర్వాత ఆ బలమైన ఆయుధాలతో అర్జునుడు రాక్షసులను చీల్చి పారద్రోలాడు. అది గాలివాన మేఘాలను చీల్చి పంపినట్టు ఉండింది.
రాక్షసాంస్త్రాసయిత్వా తు కార్తవీర్యో ఽర్జునస్తదా । రావణం గృహ్య నగరం ప్రవివేశ సుహృద్వృతః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు రాక్షసులను భయపెట్టి, రావణుడిని పట్టుకొని, స్నేహితులతో కలిసి నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స కీర్యమాణః కుసుమాక్షతోత్కరైర్ద్విజైః సపౌరైః పురుహూతసన్నిభః । తదా ఽర్జునః సమ్ప్రవివేశ తాం పురీం బలిం నిగృహ్యేవ సహస్రలోచనః ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు, ప్రజలు పుష్పాలు, అక్షతలు వర్షించగా, అర్జునుడు తన శత్రువును జయించిన ఇంద్రుడిలా, ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణగ్రహణం తత్తు వాయుగ్రహణసన్నిభమ్ । తతః పులస్త్యః శుశ్రావ కథితం దివి దైవతైః ।। ౭.౩౩.
రావణుడిని పట్టుకోవడం గాలిని పట్టుకున్నట్టే అయింది. ఆ విషయం దేవతలు ఆకాశంలో చెప్పుకున్నప్పుడు పులస్త్యుడు వినిపించాడు.
తతః పుత్రకృతస్నేహాత్కమ్ప్యమానో మహాధృతిః । మాహిష్మతీపతిం ద్రష్టుమాజగామ మహానృషిః ।। ౭.౩౩.
తన కుమారుడిపై ప్రేమతో, అయినా ధైర్యంగా ఉన్న మహర్షి పులస్త్యుడు, మాహిష్మతీ పట్టణాధిపతిని చూడటానికి వచ్చాడు.
స వాయుమార్గమాస్థాయ వాయుతుల్యగతిర్ద్విజః । పురీం మాహిష్మతీం ప్రాప్తో మనఃసమ్పాతవిక్రమః ।। ౭.౩౩.
ఆ ద్విజుడు గాలి మార్గంలో, గాలి వేగంతో ప్రయాణించి, తన సంకల్పబలంతో మాహిష్మతీ నగరానికి చేరుకున్నాడు.
సో ఽమరావతిసఙ్కాశాం హృష్టపుష్టజనాకులామ్ । ప్రవివేశ పురీం బ్రహ్మా ఇన్ద్రస్యేవామరావతీమ్ ।। ౭.౩౩.
అమరావతికి సమానంగా, ఆనందంగా, సంపన్నంగా ఉన్న ఆ నగరంలో బ్రహ్మవంటి పులస్త్యుడు ప్రవేశించాడు.
పాదచారమివాదిత్యం నిష్పతన్తం సుదుర్దశమ్ । తతస్తే ప్రత్యభిజ్ఞాయ అర్జునాయ నివేదయన్ ।। ౭.౩౩.
ఆయన సూర్యుడు ఉదయించేటప్పుడు వెలిగిపోతున్నట్టు కనిపించగా, ప్రజలు ఆయనను గుర్తించి అర్జునుడికి సమాచారం ఇచ్చారు.
పులస్త్య ఇతి విజ్ఞాయ వచనాద్ధైహయాధిపః । శిరస్యఞ్జలిమాధాయ ప్రత్యుద్గచ్ఛత్తపస్వినమ్ ।। ౭.౩౩.
పులస్త్యుడు వచ్చాడని తెలుసుకున్న హేహయ రాజు చేతులు జోడించి తలపై పెట్టుకొని, ఆ మహర్షిని ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
పురోహితో ఽస్య గృహ్యార్ఘ్యం మధుపర్కం తథైవ చ । పురస్తాత్ప్రయయౌ రాజ్ఞః శక్రస్యేవ బృహస్పతిః ।। ౭.౩౩.
రాజు పురోహితుడు అర్ఘ్యం, మధుపర్కం తీసుకొని, రాజుకు ముందుగా బ్రహస్పతివంటి విధంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
తతస్తమృషిమాయాన్తముద్యన్తమివ భాస్కరమ్ । అర్జునో దృశ్య సమ్భ్రాన్తో వవన్దేన్ద్ర ఇవేశ్వరమ్ ।। ౭.౩౩.
ఆ మహర్షి ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ వస్తున్నాడని చూసి, అర్జునుడు ఆశ్చర్యంతో ఇంద్రుడు పరమేశ్వరుడిని నమస్కరించినట్టు వందనం చేశాడు.
స తస్య మధుపర్కం గాం పాద్యమర్ఘ్యం నివేద్య చ । పులస్త్యమాహ రాజేన్ద్రో హర్షగద్గదయా గిరా ।। ౭.౩౩.
అర్జునుడు మధుపర్కం, ఆవు, పాద్యాన్ని, అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, ఆనందంతో తన మాటలు కదలక పులస్త్యునికి నమస్కరించాడు.
అద్యైవమమరావత్యా తుల్యా మాహిష్మతీ కృతా । అద్యాహం తు ద్విజేన్ద్ర త్వాం యస్మాత్పశ్యామి దుర్దశమ్ ।। ౭.౩౩.
ఈ రోజు మాహిష్మతీ అమరావతికి సమానంగా అయింది. ద్విజశ్రేష్ఠా! నిన్ను, చూడటం చాలా అరుదైనవాడిని, నేను ఈ రోజు చూచాను.
అద్య మే కుశలం దేవ అద్య మే కుశలం వ్రతమ్ । అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే సఫలం తపః । యస్మాద్దేవగణైర్వన్ద్యౌ వన్దే ఽహం చరణౌ తవ ।। ౭.౩౩.
ప్రభూ! ఈ రోజు నాకు శుభం కలిగింది. ఈ రోజు నా వ్రతం ఫలించింది. ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకమైంది. ఈ రోజు నా తపస్సు ఫలించింది. ఎందుకంటే దేవతలు పూజించే నీ పాదాలను నేను పూజిస్తున్నాను.