అథాయాన్తం తు ముసలం కార్తవీర్యస్తదార్జునః । నిపుణం వఞ్చయామాస సగదో ఽగదవిక్రమః ।। ౭.౩౨.
ఆ గొడుగు దూసుకొస్తున్నప్పుడు, కార్తవీర్యుని వంశజుడైన అర్జునుడు తన గొడుగుతో నైపుణ్యంగా దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
తతస్తమభిదుద్రావ ప్రహస్తం హైహయాధిపః । భ్రామయానో గదాం గుర్వీం పఞ్చబాహుశతోచ్ఛ్రయామ్ ।। ౭.౩౨.
తర్వాత హైహయాధిపతి, వంద చేతులతో ఉన్న భారీ గొడుగును తిప్పుతూ, ప్రహస్తుని మీద దూసుకెళ్లాడు.
తథా హతో ఽతివేగేన ప్రహస్తో గదయా తదా । నిపపాత స్థితః శైలో వజ్రివజ్రహతో యథా ।। ౭.౩౨.
అలా ప్రహస్తుడు, గొప్ప వేగంతో అర్జునుని గొడుగుతో తగిలి, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వతంలా నేలపై పడిపోయాడు.
ప్రహస్తం పతితం దృష్ట్వా మారీచశుకసారణాః । సమహోదరధూమ్రాక్షా హ్యపసృష్టా రణాజిరాత్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయిన దాన్ని చూసి, మారీచుడు, శుకుడు, సారణుడు, మహోదరుడు, ధూమ్రాక్షుడు యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు.
అపక్రాన్తేష్వమాత్యేషు ప్రహస్తే వై నిపాతితే । రావణో ఽభ్యద్రవత్తూర్ణమర్జునం నృపసత్తమమ్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయి, మంత్రులు వెనక్కు తగ్గిన తరువాత, రావణుడు వెంటనే రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుని మీద దూకాడు.
సహస్రబాహోస్తద్యుద్ధం వింశద్బాహోశ్చ దారుణమ్ । నృపరాక్షసయోస్తత్ర చారబ్ధం రోమహర్షణమ్ ।। ౭.౩౨.
వెయ్యి చేతులున్న రావణుడు, ఇరవై చేతులున్న అర్జునుడు – ఆ ఇద్దరి మధ్య జరిగిన యుద్ధం భయంకరంగా, చూస్తున్నవారికి రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా సాగింది.
సాగరావివ సంరబ్ధౌ చలన్మూలావివాచలౌ । తేజోయుక్తావివాదిత్యౌ ప్రదహన్తావివానలౌ ।। ౭.౩౨.
వారు ఇద్దరూ కోపంతో ఉప్పొంగిన సముద్రాల్లా, కదిలిపోని వేర్లను ఊపినట్టు, రెండు ప్రకాశవంతమైన సూర్యుల్లా, రెండు మండుతున్న అగ్నుల్లా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.
బలోద్ధతౌ యథా నాగౌ వాశితార్థే యథా వృషౌ । మేఘావివ వినర్దన్తౌ సింహావివ బలోత్కటౌ ।। ౭.౩౨.
బలంగా ఉన్న రెండు ఏనుగుల్లా, ఆధిపత్యం కోసం పోరాడే రెండు ఎద్దుల్లా, గర్జించే మేఘాల్లా, శక్తివంతమైన రెండు సింహాల్లా వారు పరస్పరం ఘర్షణపడ్డారు.
రుద్రకాలావివ క్రుద్ధౌ తదా తౌ రాక్షసార్జునౌ । పరస్పరం గదాభ్యాం తౌ తాడయామాసతుర్భృశమ్ ।। ౭.౩౨.
ఆ అర్జునుడు, రావణుడు ఇద్దరూ కోపంతో రుద్రుడు, కాలుడు లాగా, ఒకరినొకరు గదలతో తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు.
వజ్రప్రహారానచలా యథా ఘోరాన్విషేహిరే । గదాప్రహారాంస్తౌ తత్ర సేహాతే నరరాక్షసౌ ।। ౭.౩౨.
పర్వతాలు వజ్రపు ముద్దులను తట్టుకుని నిలబడినట్టే, ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ ఒకరినొకరు గదలతో కొట్టుకున్నా తట్టుకున్నారు.
యథా ఽ శనిరవేభ్యస్తు జాయతే ఽథ ప్రతిశ్రుతిః । తథా తయోర్గదాపోథైర్దిశః సర్వాః ప్రతిశ్రుతాః ।। ౭.౩౨.
ఎలాగైతే మెరుపు మోగినప్పుడు ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుందో, అలాగే వారి గదల ముద్దుల ధ్వని అన్ని దిక్కులలో ప్రతిధ్వనించింది.
అర్జునస్య గదా సా తు పాత్యమానా ఽహితోరసి । కాఞ్చనాభం నభశ్చక్రే విద్యుత్సౌదామినీ యథా ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడి గదను రావణుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది ఆకాశంలో మెరుపులా, బంగారు వెలుగు వెదజల్లింది.
తథైవ రావణేనాపి పాత్యమానా ముహుర్ముహుః । అర్జునోరసి నిర్భాతి గదోల్కేవ మహాగిరౌ ।। ౭.౩౨.
అదేవిధంగా రావణుడు తన గదను మళ్లీ మళ్లీ అర్జునుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది మహా పర్వతాన్ని తాకిన అగ్ని పిండంలా ప్రకాశించింది.
నార్జునః ఖేదమాయాతి న రాక్షసగణేశ్వరః । ఇదమాసీత్తయోర్యుద్ధం యథా పూర్వం బలీన్ద్రయోః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడికీ, రాక్షసుల అధిపతికీ అలసట రాలేదు; వారి యుద్ధం పురాతన బలవంతుల పోరులా సాగింది.
శృఙ్గైరివ వృషాయుధ్యన్దన్తాగ్రైరివ కుఞ్జరౌ । పరస్పరం తౌ నిఘ్నన్తౌ నరరాక్షససత్తమౌ ।। ౭.౩౨.
ఎద్దులు కొమ్ములతో, ఏనుగులు దంతాలతో పోరాడినట్టు, ఆ మనుష్యుడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ దెబ్బలు ఇచ్చుకున్నారు.
తతో ఽర్జునేన క్రుద్ధేన సర్వప్రాణేన సా గదా । స్తనయోరన్తరే ముక్తా రావణస్య మహోరసి ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో కోపంతో, తన పూర్తి శక్తితో అర్జునుడు తన గదను రావణుని రెండు వక్షోజాల మధ్య అతని మహా ఛాతిపై విసిరాడు.
వరదానకృతత్రాణే సా గదా రావణోరసి । దుర్బలేవ యథావేగం ద్విధాభూత్వా ఽపతత్క్షితౌ ।। ౭.౩౨.
ఆ గద రావణుని ఛాతిపై తాకినప్పుడు, వరదానంతో రక్షించబడినదానివల్ల, బలహీనమైపోయినట్టు రెండు ముక్కలై భూమిపై పడిపోయింది.
స త్వర్జునప్రముక్తేన గదాపాతేన రావణః । అపాసర్పద్ధనుర్మాత్రం నిషసాద చ నిష్టనన్ ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు విసిరిన గద ముద్దుతో రావణుడు విల్లు పొడవు దూరం వెనక్కు తగ్గి, బాధతో కూర్చున్నాడు.
స విహ్వలం తదాలక్ష్య దశగ్రీవం తతో ఽర్జునః । సహసోత్పత్య జగ్రాహ గరుత్మానివ పన్నగమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు రావణుడు తికమకపడి ఉన్నట్టు చూసిన అర్జునుడు, వెంటనే ఎగిరి, గరుత్మంతుడు పాము పట్టినట్టు అతన్ని పట్టుకున్నాడు.
స తు బాహుసహస్రేణ బలాద్గృహ్య దశాననమ్ । బబన్ధ బలవాన్రాజా బలిం నారాయణో యథా ।। ౭.౩౨.
బలవంతుడైన ఆ రాజు, వెయ్యి చేతులతో దశముఖుడైన రావణుని బలవంతంగా కట్టేసాడు, నారాయణుడు బలిని కట్టినట్టే.
బధ్యమానే దశగ్రీవే సిద్ధచారణదేవతాః । సాధ్వీతివాదినః పుష్పైః కిరన్త్యర్జునమూర్ధని ।। ౭.౩౨.
రావణుడు బందీగా పడినప్పుడు, సిద్ధులు, చారణులు, దేవతలు ‘ధన్యుడు’ అని ప్రశంసిస్తూ, అర్జునుని తలపై పుష్పాలు వర్షించారు.
వ్యాఘ్రో మృగమివాదాయ మృగరాడివ దన్తినమ్ । ననాద హైహయో రాజా హర్షాదమ్బుదవన్ముహుః ।। ౭.౩౨.
పులి ఎలుగుబంటి పట్టుకున్నట్టు, మృగరాజు ఏనుగును పట్టుకున్నట్టు, హైహయ రాజు ఆనందంతో మేఘాలు గర్జించినట్టు మళ్లీ మళ్లీ గర్జించాడు.
ప్రహస్తస్తు సమాశ్వస్తో దృష్ట్వా బద్ధం దశాననమ్ । సహ తై రాక్షసైః క్రుద్ధశ్చాభిదుద్రావ పార్థివమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు ప్రహస్తుడు రావణుడిని బంధించబడినట్టుగా చూసి ధైర్యంగా, కోపంతో రాక్షసులతో కలిసి ఆ రాజును ఎదుర్కొంటూ దూసుకొచ్చాడు.
నక్తఞ్చరాణాం వేగస్తు తేషామాపతతాం బభౌ । ఉద్భూత ఆతపాపాయే పయోదానామివామ్బుధౌ ।। ౭.౩౨.
అందరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు ఉప్పెనలా పరుగెత్తుతూ వచ్చారు. వారి వేగం ఎండ తక్కువైన తర్వాత మేఘాలు ఆకాశంలో ఎగసిపడినట్టు కనిపించింది.
ముఞ్చ ముఞ్చేతి భాషన్తస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాసకృత్ । ముసలాని సశూలాని సోత్ససర్జ తదార్జునే ।। ౭.౩౨.
వారు 'వదిలేయి! వదిలేయి!' అని, 'నిలువు! నిలువు!' అని పదే పదే అరుస్తూ, ముసల్లు, కత్తులు, భుజబలంతో ఆయుధాలు అర్జునుడిపై విసిరారు.
అప్రాప్తాన్యేవ తాన్యాశు అసమ్భ్రాన్తస్తదార్జునః । ఆయుధాన్యమరారీణాం జగ్రాహారినిషూదనః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు ఏమాత్రం గబగబలేకుండా, వేగంగా ఆ ఆయుధాలన్నీ తనవైపు రాకముందే పట్టేసి, శత్రువుల ఆయుధాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
తతస్తైరేవ రక్షాంసి దుర్ధరైః ప్రవరాయుధైః । భిత్త్వా విద్రావయామాస వాయురమ్బుధరానివ ।। ౭.౩౨.
ఆ తర్వాత ఆ బలమైన ఆయుధాలతో అర్జునుడు రాక్షసులను చీల్చి పారద్రోలాడు. అది గాలివాన మేఘాలను చీల్చి పంపినట్టు ఉండింది.
రాక్షసాంస్త్రాసయిత్వా తు కార్తవీర్యో ఽర్జునస్తదా । రావణం గృహ్య నగరం ప్రవివేశ సుహృద్వృతః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు రాక్షసులను భయపెట్టి, రావణుడిని పట్టుకొని, స్నేహితులతో కలిసి నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స కీర్యమాణః కుసుమాక్షతోత్కరైర్ద్విజైః సపౌరైః పురుహూతసన్నిభః । తదా ఽర్జునః సమ్ప్రవివేశ తాం పురీం బలిం నిగృహ్యేవ సహస్రలోచనః ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులు, ప్రజలు పుష్పాలు, అక్షతలు వర్షించగా, అర్జునుడు తన శత్రువును జయించిన ఇంద్రుడిలా, ఆ నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
రావణగ్రహణం తత్తు వాయుగ్రహణసన్నిభమ్ । తతః పులస్త్యః శుశ్రావ కథితం దివి దైవతైః ।। ౭.౩౩.
రావణుడిని పట్టుకోవడం గాలిని పట్టుకున్నట్టే అయింది. ఆ విషయం దేవతలు ఆకాశంలో చెప్పుకున్నప్పుడు పులస్త్యుడు వినిపించాడు.