హైహయాధిపయోధానాం వేగ ఆసీత్సుదారుణః । సనక్రమీనమకరసముద్రస్యేవ నిఃస్వనః ।। ౭.౩౨.
హైహయ రాజు సైనికుల వేగం చాలా భయంకరంగా ఉండింది. అది మొసళ్ళు, చిలుకలతో నిండిన సముద్రం గర్జనలా వినిపించింది.
రావణస్య తు తే ఽమాత్యాః ప్రహస్తశుకసారణాః । కార్తవీర్యబలం క్రుద్ధా నిర్దహన్తి స్మ తేజసా ।। ౭.౩౨.
రావణుని మంత్రులు అయిన ప్రహస్తుడు, శుకుడు, సారణుడు కోపంతో కార్తవీర్యుని సైన్యాన్ని తమ తేజంతో కాల్చేశారు.
అర్జునాయ తు తత్కర్మ రావణస్య సమన్త్రిణః । క్రీడమానాయ కథితం పురుషైర్ద్వారరక్షిభిః ।। ౭.౩౨.
రావణుడు, అతని మంత్రులు చేసిన పని అర్జునునికి, ఆడుకుంటున్న సమయంలో, ద్వారాన్ని కాపాడుతున్న వారు తెలియజేశారు.
శ్రుత్వా న భేతవ్యమితి స్త్రీజనం తం తతో ఽర్జునః । ఉత్తతార జలాత్తస్మాద్గఙ్గాతోయాదివాఞ్జనః ।। ౭.౩౨.
‘భయపడవద్దు’ అని విని, అర్జునుడు గంగా నీటిలోంచి మంజిష్ఠా వర్ణం లాంటి వాడు బయటకు వచ్చాడు.
క్రోధదూషితనేత్రస్తు స తతో ఽర్జునపావకః । ప్రజజ్వాల మహాఘోరో యుగాన్త ఇవ పావకః ।। ౭.౩౨.
కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడ్డ అర్జునుడు, యుగాంతంలో అగ్ని ఎలా మండుతుందో అలా భయంకరంగా ప్రకాశించాడు.
స తూర్ణతరమాదాయ వరహేమాఙ్గదో గదామ్ । అభిదుద్రావ రక్షాంసి తమాంసీవ దివాకరః ।। ౭.౩౨.
అతడు తన గొప్ప బంగారు కంకణం ఉన్న గొడుగు పట్టుకుని, రాక్షసుల మీదకు సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్టు దూసుకెళ్లాడు.
బాహువిక్షేపకరణాం సముద్యమ్య మహాగదామ్ । గారుడం వేగమాస్థాయ చాపపాతైవ సో ఽర్జునః ।। ౭.౩౨.
తన బాహువుతో గొప్ప గొడుగును పైకి ఎత్తి, గరుడుడి వేగంతో పక్షి వాలినట్టు అర్జునుడు దూకాడు.
తస్య మార్గం సమారుద్ధ్య విన్ధ్యో ఽర్కస్యేవ పర్వతః । స్థితో విన్ధ్య ఇవాకమ్ప్యః ప్రహస్తో ముసలాయుధః ।। ౭.౩౨.
వింధ్య పర్వతం సూర్యుని మార్గాన్ని అడ్డుకున్నట్టు, ప్రహస్తుడు ముసలాయుధంతో నిలబడి అర్జునుని దారిని అడ్డుకున్నాడు.
తతో ఽస్య ముసలం ఘోరం లోహబద్ధం మహోద్ధతః । ప్రహస్తః ప్రేషయన్క్రుద్ధో రరాస చ యథామ్బుదః ।। ౭.౩౨.
అప్పుడే ప్రహస్తుడు కోపంతో, ఇనుపంతో బలంగా కట్టిన భయంకరమైన గొడుగును విసిరి, మేఘం గర్జించినట్టు అరవాడు.
తస్యాగ్రే ముసలస్యాగ్నిరశోకాపీడసన్నిభః । ప్రహస్తకరముక్తస్య బభూవ ప్రదహన్నివ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు విసిరిన ఆ గొడుగు ముందు, అశోకవృక్షపు పుష్పపు ముద్దులా, అగ్ని మండుతూ అన్నింటినీ కాల్చేలా కనిపించింది.
అథాయాన్తం తు ముసలం కార్తవీర్యస్తదార్జునః । నిపుణం వఞ్చయామాస సగదో ఽగదవిక్రమః ।। ౭.౩౨.
ఆ గొడుగు దూసుకొస్తున్నప్పుడు, కార్తవీర్యుని వంశజుడైన అర్జునుడు తన గొడుగుతో నైపుణ్యంగా దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
తతస్తమభిదుద్రావ ప్రహస్తం హైహయాధిపః । భ్రామయానో గదాం గుర్వీం పఞ్చబాహుశతోచ్ఛ్రయామ్ ।। ౭.౩౨.
తర్వాత హైహయాధిపతి, వంద చేతులతో ఉన్న భారీ గొడుగును తిప్పుతూ, ప్రహస్తుని మీద దూసుకెళ్లాడు.
తథా హతో ఽతివేగేన ప్రహస్తో గదయా తదా । నిపపాత స్థితః శైలో వజ్రివజ్రహతో యథా ।। ౭.౩౨.
అలా ప్రహస్తుడు, గొప్ప వేగంతో అర్జునుని గొడుగుతో తగిలి, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వతంలా నేలపై పడిపోయాడు.
ప్రహస్తం పతితం దృష్ట్వా మారీచశుకసారణాః । సమహోదరధూమ్రాక్షా హ్యపసృష్టా రణాజిరాత్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయిన దాన్ని చూసి, మారీచుడు, శుకుడు, సారణుడు, మహోదరుడు, ధూమ్రాక్షుడు యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు.
అపక్రాన్తేష్వమాత్యేషు ప్రహస్తే వై నిపాతితే । రావణో ఽభ్యద్రవత్తూర్ణమర్జునం నృపసత్తమమ్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయి, మంత్రులు వెనక్కు తగ్గిన తరువాత, రావణుడు వెంటనే రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుని మీద దూకాడు.
సహస్రబాహోస్తద్యుద్ధం వింశద్బాహోశ్చ దారుణమ్ । నృపరాక్షసయోస్తత్ర చారబ్ధం రోమహర్షణమ్ ।। ౭.౩౨.
వెయ్యి చేతులున్న రావణుడు, ఇరవై చేతులున్న అర్జునుడు – ఆ ఇద్దరి మధ్య జరిగిన యుద్ధం భయంకరంగా, చూస్తున్నవారికి రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా సాగింది.
సాగరావివ సంరబ్ధౌ చలన్మూలావివాచలౌ । తేజోయుక్తావివాదిత్యౌ ప్రదహన్తావివానలౌ ।। ౭.౩౨.
వారు ఇద్దరూ కోపంతో ఉప్పొంగిన సముద్రాల్లా, కదిలిపోని వేర్లను ఊపినట్టు, రెండు ప్రకాశవంతమైన సూర్యుల్లా, రెండు మండుతున్న అగ్నుల్లా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.
బలోద్ధతౌ యథా నాగౌ వాశితార్థే యథా వృషౌ । మేఘావివ వినర్దన్తౌ సింహావివ బలోత్కటౌ ।। ౭.౩౨.
బలంగా ఉన్న రెండు ఏనుగుల్లా, ఆధిపత్యం కోసం పోరాడే రెండు ఎద్దుల్లా, గర్జించే మేఘాల్లా, శక్తివంతమైన రెండు సింహాల్లా వారు పరస్పరం ఘర్షణపడ్డారు.
రుద్రకాలావివ క్రుద్ధౌ తదా తౌ రాక్షసార్జునౌ । పరస్పరం గదాభ్యాం తౌ తాడయామాసతుర్భృశమ్ ।। ౭.౩౨.
ఆ అర్జునుడు, రావణుడు ఇద్దరూ కోపంతో రుద్రుడు, కాలుడు లాగా, ఒకరినొకరు గదలతో తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు.
వజ్రప్రహారానచలా యథా ఘోరాన్విషేహిరే । గదాప్రహారాంస్తౌ తత్ర సేహాతే నరరాక్షసౌ ।। ౭.౩౨.
పర్వతాలు వజ్రపు ముద్దులను తట్టుకుని నిలబడినట్టే, ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ ఒకరినొకరు గదలతో కొట్టుకున్నా తట్టుకున్నారు.
యథా ఽ శనిరవేభ్యస్తు జాయతే ఽథ ప్రతిశ్రుతిః । తథా తయోర్గదాపోథైర్దిశః సర్వాః ప్రతిశ్రుతాః ।। ౭.౩౨.
ఎలాగైతే మెరుపు మోగినప్పుడు ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుందో, అలాగే వారి గదల ముద్దుల ధ్వని అన్ని దిక్కులలో ప్రతిధ్వనించింది.
అర్జునస్య గదా సా తు పాత్యమానా ఽహితోరసి । కాఞ్చనాభం నభశ్చక్రే విద్యుత్సౌదామినీ యథా ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడి గదను రావణుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది ఆకాశంలో మెరుపులా, బంగారు వెలుగు వెదజల్లింది.
తథైవ రావణేనాపి పాత్యమానా ముహుర్ముహుః । అర్జునోరసి నిర్భాతి గదోల్కేవ మహాగిరౌ ।। ౭.౩౨.
అదేవిధంగా రావణుడు తన గదను మళ్లీ మళ్లీ అర్జునుడి ఛాతిపై విసిరినప్పుడు, అది మహా పర్వతాన్ని తాకిన అగ్ని పిండంలా ప్రకాశించింది.
నార్జునః ఖేదమాయాతి న రాక్షసగణేశ్వరః । ఇదమాసీత్తయోర్యుద్ధం యథా పూర్వం బలీన్ద్రయోః ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడికీ, రాక్షసుల అధిపతికీ అలసట రాలేదు; వారి యుద్ధం పురాతన బలవంతుల పోరులా సాగింది.
శృఙ్గైరివ వృషాయుధ్యన్దన్తాగ్రైరివ కుఞ్జరౌ । పరస్పరం తౌ నిఘ్నన్తౌ నరరాక్షససత్తమౌ ।। ౭.౩౨.
ఎద్దులు కొమ్ములతో, ఏనుగులు దంతాలతో పోరాడినట్టు, ఆ మనుష్యుడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ దెబ్బలు ఇచ్చుకున్నారు.
తతో ఽర్జునేన క్రుద్ధేన సర్వప్రాణేన సా గదా । స్తనయోరన్తరే ముక్తా రావణస్య మహోరసి ।। ౭.౩౨.
ఆ సమయంలో కోపంతో, తన పూర్తి శక్తితో అర్జునుడు తన గదను రావణుని రెండు వక్షోజాల మధ్య అతని మహా ఛాతిపై విసిరాడు.
వరదానకృతత్రాణే సా గదా రావణోరసి । దుర్బలేవ యథావేగం ద్విధాభూత్వా ఽపతత్క్షితౌ ।। ౭.౩౨.
ఆ గద రావణుని ఛాతిపై తాకినప్పుడు, వరదానంతో రక్షించబడినదానివల్ల, బలహీనమైపోయినట్టు రెండు ముక్కలై భూమిపై పడిపోయింది.
స త్వర్జునప్రముక్తేన గదాపాతేన రావణః । అపాసర్పద్ధనుర్మాత్రం నిషసాద చ నిష్టనన్ ।। ౭.౩౨.
అర్జునుడు విసిరిన గద ముద్దుతో రావణుడు విల్లు పొడవు దూరం వెనక్కు తగ్గి, బాధతో కూర్చున్నాడు.
స విహ్వలం తదాలక్ష్య దశగ్రీవం తతో ఽర్జునః । సహసోత్పత్య జగ్రాహ గరుత్మానివ పన్నగమ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు రావణుడు తికమకపడి ఉన్నట్టు చూసిన అర్జునుడు, వెంటనే ఎగిరి, గరుత్మంతుడు పాము పట్టినట్టు అతన్ని పట్టుకున్నాడు.
స తు బాహుసహస్రేణ బలాద్గృహ్య దశాననమ్ । బబన్ధ బలవాన్రాజా బలిం నారాయణో యథా ।। ౭.౩౨.
బలవంతుడైన ఆ రాజు, వెయ్యి చేతులతో దశముఖుడైన రావణుని బలవంతంగా కట్టేసాడు, నారాయణుడు బలిని కట్టినట్టే.