స రోషాద్రక్తనయనో రాక్షసేన్ద్రో బలోద్ధతః ।। ౭.౩౨.
రాక్షసేంద్రుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా, బలంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
ఇత్యేవమర్జునామాత్యనాహ గమ్భీరయా గిరా । అమాత్యాః క్షిప్రమాఖ్యాత హైహయస్య నృపస్య వై ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు అర్జునుని మంత్రి, గంభీరమైన స్వరంతో, 'హైహయ రాజునికి వెంటనే తెలియజేయండి' అని చెప్పాడు.
యుద్ధార్థీ సమనుప్రాప్తో రావణో నామ రాక్షసః । రావణస్య వచః శ్రుత్వా మన్త్రిణో ఽథార్జునస్య తే । ఉత్తస్థుః సాయుధాస్త్రాశ్చ రావణం వాక్యమబ్రువన్ ।। ౭.౩౨.
యుద్ధం కోసం రావణుడు వచ్చాడని విని, అర్జునుని మంత్రులు ఆయుధాలతో లేచి, రావణుని ఎదుట నిలబడి ఇలా అన్నారు.
యుద్ధస్య కాలో విజ్ఞేయః సాధు భోః సాధు రావణ ।। ౭.౩౨.
యుద్ధానికి సమయం నిర్ణయించాలి. బాగా చేశావు రావణా, బాగా చేశావు.
చః శ్రుత్వా మన్త్రిణో ఽథార్జునస్య తే । యః క్షీబం స్త్రీవృతం చైవ యోద్ధుముత్సహతే నృపమ్ । స్త్రీసమక్షం కథం యత్తద్యోద్ధుముత్సహసే ఽర్జునమ్ । వాశితామధ్యగం మత్తం శార్దూల ఇవ కుఞ్జరమ్ ।। ౭.౩౨.
ఇలా విని, అర్జునుని మంత్రులు ఇలా అన్నారు: 'స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న రాజుతో ఎవరు యుద్ధం చేయగలరు? గర్జించే ఆడ ఏనుగుల మధ్య మత్తులో ఉన్న ఏనుగును పులి దాడి చేసినట్టు, స్త్రీల మధ్య అర్జునుని మీద యుద్ధం చేయాలని నీవు ఎలా అనుకుంటున్నావు?'
క్షమస్వాద్య దశగ్రీవ చోష్యతాం రజనీ త్వయా । యుద్ధే శ్రద్ధా చ యద్యస్తి శ్వస్తాత సమరే ఽర్జునమ్ ।। ౭.౩౨.
ఇప్పుడు క్షమించు దశముఖా, ఈ రాత్రి ఇక్కడే గడుపు. నీకు యుద్ధంపై నమ్మకం ఉంటే, రేపు అర్జునునితో సమరంలో పోరాడవచ్చు.
యద్యద్యాస్తి మతిర్యోద్ధుం యుద్ధతృష్ణాసమావృతా । నిహత్యాస్మాంస్తతో యుద్ధమర్జునేనోపయాస్యసి ।। ౭.౩౨.
నీకు యుద్ధం చేయాలనే తపన నిజంగా ఉంటే, ముందుగా మమ్మల్ని ఓడించు. ఆ తరువాత అర్జునునితో యుద్ధానికి ముందుకు రా.
తతస్తే రావణామాత్యైరమాత్యాః పార్థివస్య తు । సూదితాశ్చాపి తే యుద్ధే భక్షితాశ్చ బుభుక్షితైః ।। ౭.౩౨.
ఆ తరువాత రావణుని మంత్రులు, రాజు మంత్రులను యుద్ధంలో చంపి, ఆకలితో ఉన్నవారు వారిని తినివేశారు.
తతో హలహలాశబ్దో నర్మదాతీర ఆబభౌ । అర్జునస్యానుయాతఽణాం రావణస్య చ మన్త్రిణామ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడే నర్మదా తీరంలో అర్జునుని అనుచరులు, రావణుని మంత్రులు చేసిన గొప్ప హోరాహోరీ శబ్దం వినిపించింది.
ఇషుభిస్తోమరైః శూలైస్త్రిశూలైర్వజ్రకర్షణైః । సరావణానర్దయన్తః సమన్తాత్సమభిద్రుతాః ।। ౭.౩౨.
బాణాలు, కత్తులు, త్రిశూలాలు, వజ్రాయుధాలతో చుట్టూ ఉన్న రాక్షసులను వారు దాడి చేసి బాధించారు.
హైహయాధిపయోధానాం వేగ ఆసీత్సుదారుణః । సనక్రమీనమకరసముద్రస్యేవ నిఃస్వనః ।। ౭.౩౨.
హైహయ రాజు సైనికుల వేగం చాలా భయంకరంగా ఉండింది. అది మొసళ్ళు, చిలుకలతో నిండిన సముద్రం గర్జనలా వినిపించింది.
రావణస్య తు తే ఽమాత్యాః ప్రహస్తశుకసారణాః । కార్తవీర్యబలం క్రుద్ధా నిర్దహన్తి స్మ తేజసా ।। ౭.౩౨.
రావణుని మంత్రులు అయిన ప్రహస్తుడు, శుకుడు, సారణుడు కోపంతో కార్తవీర్యుని సైన్యాన్ని తమ తేజంతో కాల్చేశారు.
అర్జునాయ తు తత్కర్మ రావణస్య సమన్త్రిణః । క్రీడమానాయ కథితం పురుషైర్ద్వారరక్షిభిః ।। ౭.౩౨.
రావణుడు, అతని మంత్రులు చేసిన పని అర్జునునికి, ఆడుకుంటున్న సమయంలో, ద్వారాన్ని కాపాడుతున్న వారు తెలియజేశారు.
శ్రుత్వా న భేతవ్యమితి స్త్రీజనం తం తతో ఽర్జునః । ఉత్తతార జలాత్తస్మాద్గఙ్గాతోయాదివాఞ్జనః ।। ౭.౩౨.
‘భయపడవద్దు’ అని విని, అర్జునుడు గంగా నీటిలోంచి మంజిష్ఠా వర్ణం లాంటి వాడు బయటకు వచ్చాడు.
క్రోధదూషితనేత్రస్తు స తతో ఽర్జునపావకః । ప్రజజ్వాల మహాఘోరో యుగాన్త ఇవ పావకః ।। ౭.౩౨.
కోపంతో కళ్లు ఎర్రబడ్డ అర్జునుడు, యుగాంతంలో అగ్ని ఎలా మండుతుందో అలా భయంకరంగా ప్రకాశించాడు.
స తూర్ణతరమాదాయ వరహేమాఙ్గదో గదామ్ । అభిదుద్రావ రక్షాంసి తమాంసీవ దివాకరః ।। ౭.౩౨.
అతడు తన గొప్ప బంగారు కంకణం ఉన్న గొడుగు పట్టుకుని, రాక్షసుల మీదకు సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్టు దూసుకెళ్లాడు.
బాహువిక్షేపకరణాం సముద్యమ్య మహాగదామ్ । గారుడం వేగమాస్థాయ చాపపాతైవ సో ఽర్జునః ।। ౭.౩౨.
తన బాహువుతో గొప్ప గొడుగును పైకి ఎత్తి, గరుడుడి వేగంతో పక్షి వాలినట్టు అర్జునుడు దూకాడు.
తస్య మార్గం సమారుద్ధ్య విన్ధ్యో ఽర్కస్యేవ పర్వతః । స్థితో విన్ధ్య ఇవాకమ్ప్యః ప్రహస్తో ముసలాయుధః ।। ౭.౩౨.
వింధ్య పర్వతం సూర్యుని మార్గాన్ని అడ్డుకున్నట్టు, ప్రహస్తుడు ముసలాయుధంతో నిలబడి అర్జునుని దారిని అడ్డుకున్నాడు.
తతో ఽస్య ముసలం ఘోరం లోహబద్ధం మహోద్ధతః । ప్రహస్తః ప్రేషయన్క్రుద్ధో రరాస చ యథామ్బుదః ।। ౭.౩౨.
అప్పుడే ప్రహస్తుడు కోపంతో, ఇనుపంతో బలంగా కట్టిన భయంకరమైన గొడుగును విసిరి, మేఘం గర్జించినట్టు అరవాడు.
తస్యాగ్రే ముసలస్యాగ్నిరశోకాపీడసన్నిభః । ప్రహస్తకరముక్తస్య బభూవ ప్రదహన్నివ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు విసిరిన ఆ గొడుగు ముందు, అశోకవృక్షపు పుష్పపు ముద్దులా, అగ్ని మండుతూ అన్నింటినీ కాల్చేలా కనిపించింది.
అథాయాన్తం తు ముసలం కార్తవీర్యస్తదార్జునః । నిపుణం వఞ్చయామాస సగదో ఽగదవిక్రమః ।। ౭.౩౨.
ఆ గొడుగు దూసుకొస్తున్నప్పుడు, కార్తవీర్యుని వంశజుడైన అర్జునుడు తన గొడుగుతో నైపుణ్యంగా దాన్ని తప్పించుకున్నాడు.
తతస్తమభిదుద్రావ ప్రహస్తం హైహయాధిపః । భ్రామయానో గదాం గుర్వీం పఞ్చబాహుశతోచ్ఛ్రయామ్ ।। ౭.౩౨.
తర్వాత హైహయాధిపతి, వంద చేతులతో ఉన్న భారీ గొడుగును తిప్పుతూ, ప్రహస్తుని మీద దూసుకెళ్లాడు.
తథా హతో ఽతివేగేన ప్రహస్తో గదయా తదా । నిపపాత స్థితః శైలో వజ్రివజ్రహతో యథా ।। ౭.౩౨.
అలా ప్రహస్తుడు, గొప్ప వేగంతో అర్జునుని గొడుగుతో తగిలి, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టిన పర్వతంలా నేలపై పడిపోయాడు.
ప్రహస్తం పతితం దృష్ట్వా మారీచశుకసారణాః । సమహోదరధూమ్రాక్షా హ్యపసృష్టా రణాజిరాత్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయిన దాన్ని చూసి, మారీచుడు, శుకుడు, సారణుడు, మహోదరుడు, ధూమ్రాక్షుడు యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు.
అపక్రాన్తేష్వమాత్యేషు ప్రహస్తే వై నిపాతితే । రావణో ఽభ్యద్రవత్తూర్ణమర్జునం నృపసత్తమమ్ ।। ౭.౩౨.
ప్రహస్తుడు పడిపోయి, మంత్రులు వెనక్కు తగ్గిన తరువాత, రావణుడు వెంటనే రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుని మీద దూకాడు.
సహస్రబాహోస్తద్యుద్ధం వింశద్బాహోశ్చ దారుణమ్ । నృపరాక్షసయోస్తత్ర చారబ్ధం రోమహర్షణమ్ ।। ౭.౩౨.
వెయ్యి చేతులున్న రావణుడు, ఇరవై చేతులున్న అర్జునుడు – ఆ ఇద్దరి మధ్య జరిగిన యుద్ధం భయంకరంగా, చూస్తున్నవారికి రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా సాగింది.
సాగరావివ సంరబ్ధౌ చలన్మూలావివాచలౌ । తేజోయుక్తావివాదిత్యౌ ప్రదహన్తావివానలౌ ।। ౭.౩౨.
వారు ఇద్దరూ కోపంతో ఉప్పొంగిన సముద్రాల్లా, కదిలిపోని వేర్లను ఊపినట్టు, రెండు ప్రకాశవంతమైన సూర్యుల్లా, రెండు మండుతున్న అగ్నుల్లా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొన్నారు.
బలోద్ధతౌ యథా నాగౌ వాశితార్థే యథా వృషౌ । మేఘావివ వినర్దన్తౌ సింహావివ బలోత్కటౌ ।। ౭.౩౨.
బలంగా ఉన్న రెండు ఏనుగుల్లా, ఆధిపత్యం కోసం పోరాడే రెండు ఎద్దుల్లా, గర్జించే మేఘాల్లా, శక్తివంతమైన రెండు సింహాల్లా వారు పరస్పరం ఘర్షణపడ్డారు.
రుద్రకాలావివ క్రుద్ధౌ తదా తౌ రాక్షసార్జునౌ । పరస్పరం గదాభ్యాం తౌ తాడయామాసతుర్భృశమ్ ।। ౭.౩౨.
ఆ అర్జునుడు, రావణుడు ఇద్దరూ కోపంతో రుద్రుడు, కాలుడు లాగా, ఒకరినొకరు గదలతో తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు.
వజ్రప్రహారానచలా యథా ఘోరాన్విషేహిరే । గదాప్రహారాంస్తౌ తత్ర సేహాతే నరరాక్షసౌ ।। ౭.౩౨.
పర్వతాలు వజ్రపు ముద్దులను తట్టుకుని నిలబడినట్టే, ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ ఒకరినొకరు గదలతో కొట్టుకున్నా తట్టుకున్నారు.