కార్తవీర్యభుజాసక్తం తజ్జలం ప్రాప్య నిర్మలమ్ । కూలోపహారం కుర్వాణం ప్రతిస్రోతః ప్రధావతి ।। ౭.౩౨.
కార్తవీర్యుని చేతులకు ఆ నీరు అడ్డుకుపోయి, అతను తీరాన్ని నిర్మించుతూ ఉండగా, ఆ స్వచ్ఛమైన జలం ప్రవాహానికి వ్యతిరేకంగా పైకి పోయింది.
సమీననక్రమకరః సపుష్పకుశసంస్తరః । స నర్మదామ్భసో వేగః ప్రావృట్కాల ఇవాబభౌ ।। ౭.౩౨.
ఆ నర్మదా ప్రవాహం, చేపలు, మొసళ్ళు, పుష్పాలు, దర్భలు అలంకరించబడినట్లుగా, వర్షాకాలంలో నది ఉప్పొంగినట్లు ఉప్పొంగింది.
స వేగః కార్తవీర్యేణ సమ్ప్రేషిత ఇవామ్భసః । పుష్పోపహారం సకలం రావణస్య జహార హ ।। ౭.౩౨.
ఆ ప్రవాహం, కార్తవీర్యుని వల్ల వచ్చినట్లుగా, రావణుడు చేసిన అన్ని పుష్పార్పణలను కొట్టుకుపోయింది.
రావణో ఽర్ధసమాప్తం తముత్సృజ్య నియమం తదా । నర్మదాం పశ్యతే కాన్తాం ప్రతికూలాం యథా ప్రియామ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు రావణుడు, తన ఆచారం అర్థాంతరంగా వదిలేసి, ఇప్పుడు తనకు విరోధిగా మారిన ప్రియమైన నర్మదాను చూస్తూ నిలిచాడు.
పశ్చిమేన తు తం దృష్ట్వా సాగరోద్గారసన్నిభమ్ । వర్ధన్తమమ్భసో వేగం పూర్వామాశాం ప్రవిశ్య తు ।। ౭.౩౨.
అతడు పడమర వైపు చూసి, సముద్రపు గర్జనలా ఉప్పొంగుతున్న నదీ ప్రవాహాన్ని, తూర్పు దిశలోకి ప్రవహిస్తూ చూశాడు.
తతో ఽనుభ్రాన్తశకునాం స్వభావోపరమే స్థితామ్ । నిర్వికారాఙ్గనాభాసామపశ్యద్రావణో నదీమ్ ।। ౭.౩౨.
అక్కడ రావణుడు, వెనుక పక్షులు వెంబడిస్తున్న, సహజంగా నిశ్చలంగా ఉన్న, స్థిరమైన మనసున్న స్త్రీలా కనిపించే నదిని చూశాడు.
సవ్యేతరకరాఙ్గుల్యా సశబ్దం చ దశాననః । వేగప్రభావమన్వేష్టుం సో ఽదిశచ్ఛుకసారణౌ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు దశాననుడు, తన ఎడమచేతి వేళ్ళను మడమరాయించి శబ్దం చేస్తూ, ప్రవాహ బలాన్ని తెలుసుకోమని శుక, సారణులకు ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
తౌ తు రావణసన్దిష్టౌ భ్రాతరౌ శుకసారణౌ । వ్యోమాన్తరగతౌ వీరౌ ప్రస్థితౌ పశ్చిమాముఖౌ ।। ౭.౩౨.
రావణుడు చెప్పిన ప్రకారం, వీరుడైన అన్నదమ్ములు శుక, సారణులు, ఆకాశంలో పశ్చిమ దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
అర్ధయోజనమాత్రం తు గత్వా తౌ రజనీచరౌ । పశ్యేతాం పురుషం తోయే క్రీడన్తం సహయోషితమ్ ।। ౭.౩౨.
అర్ధయోజనం దూరం ప్రయాణించి, ఆ ఇద్దరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, నీటిలో స్త్రీలతో ఆనందంగా ఆడుకుంటున్న ఒక పురుషుడిని చూశారు.
బృహత్సాలప్రతీకాశం తోయవ్యాకులమూర్ధజమ్ । మదరక్తాన్తనయనం మదవ్యాకులతేజసమ్ ।। ౭.౩౨.
ఆయన గొప్ప సాల వృక్షంలా పొడవుగా, నీటిలో తడిచిన జుట్టుతో, మద్యం తాగినవాడిలా కన్నులు ఎర్రగా, మద్యం ప్రభావంతో కాంతి మసకబారినట్టు కనిపించాడు.
నదీం బాహుసహస్రేణ రున్ధన్తమరిమర్దనమ్ । గిరిం పాదసహస్రేణ రున్ధన్తమివ మేదినీమ్ ।। ౭.౩౨.
వెయ్యి చేతులతో నదిని ఆపి, శత్రువులను జయించినవాడిగా, వెయ్యి కాళ్లతో భూమిని కొండలా నిలిపినట్టు కనిపించాడు.
బాలానాం వరనారీణాం సహస్రేణ సమావృతమ్ । సమదానాం కరేణూనాం సహస్రేణేవ కుఞ్జరమ్ ।। ౭.౩౨.
అతన్ని వెయ్యి అందమైన యువతులు చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. మత్తులో ఉన్న వెయ్యి ఆడ ఏనుగులతో చుట్టుముట్టబడిన ఏనుగు లాగా అతను కనిపించాడు.
తమద్భుతతమం దృష్ట్వా రాక్షసౌ శుకసారణౌ । సన్నివృత్తావుపాగమ్య రావణం తమథోచతుః ।। ౭.౩౨.
ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూసి, శుకుడు, సారణుడు అనే రాక్షసులు వెనక్కి తిరిగి రావణుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతనితో మాట్లాడారు.
బృహత్సాలప్రతీకాశః కో ఽప్యసౌ రాక్షసేశ్వర । నర్మదాం రోధవద్రుద్ధ్వా క్రీడాపయతి యోషితః ।। ౭.౩౨.
రాక్షసుల రాజా, అక్కడ గొప్ప సాల వృక్షంలా ఉన్న ఒకడు నర్మదా నదిని అడ్డగించి, స్త్రీలతో ఆనందంగా ఆడుకుంటున్నాడు.
తేన బాహుసహస్రేణ సన్నిరుద్ధజలా నదీ । సాగరోద్గారసఙ్కాశానుద్గారాన్సృజతే ముహుః ।। ౭.౩౨.
అతని వెయ్యి చేతులతో నదిలోని నీరు ఆగిపోయింది. సముద్రపు అలలవంటి పెద్ద అలలు మళ్లీ మళ్లీ బయటకు వస్తున్నాయి.
ఇత్యేవం భాషమాణౌ తౌ నిశామ్య శుకసారణౌ । రావణో ఽర్జున ఇత్యుక్త్వా ప్రయయౌ యుద్ధలాలసః ।। ౭.౩౨.
శుకుడు, సారణుడు ఇలా చెప్పడాన్ని విని, రావణుడు 'అతడు అర్జునుడు' అని చెప్పి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా బయలుదేరాడు.
అర్జునాభిముఖే తస్మిన్రావణే రాక్షసాధిపే । చణ్డః ప్రవాతి పవనః సనాదః సురజాస్తథా ।। ౭.౩౨.
రాక్షసాధిపతి రావణుడు అర్జునుని వైపు పోతుండగా, భయంకరమైన గాలి గట్టిగా వీసింది. దేవతలు కూడా భయంతో వణికిపోయారు.
సకృదేవ కృతో రావః సరక్తః ప్రేషితో ఘనైః । మహోదరమహాపార్శ్వధూమ్రాక్షశుకసారణైః ।। ౭.౩౨.
మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు, ధూమ్రాక్షుడు, శుకుడు, సారణుడు పంపిన ఎర్రటి మేఘం రావణుని చుట్టూ ఒక్కసారిగా కమ్ముకుంది.
సంవృతో రాక్షసేన్ద్రస్తు తత్రాగాద్యత్ర చార్జునః । అదీర్ఘేణైవ కాలేన స తదా రాక్షసో బలీ । తం నర్మదాహ్రదం భీమమాజగామాఞ్జనప్రభః ।। ౭.౩౨.
అలా రాక్షసేంద్రుడు చుట్టుముట్టబడి, అర్జునుడు ఉన్న చోటికి వచ్చాడు. కొంతసేపటికే, ఆ బలవంతుడు, అంజనపు రంగు కలిగిన రాక్షసుడు, భయంకరమైన నర్మదా హ్రదాన్ని చేరాడు.
స తత్ర స్త్రీపరివృతం వాశితాభిరివ ద్విపమ్ । నరేన్ద్రం పశ్యతే రాజా రాక్షసానాం తదార్జునమ్ ।। ౭.౩౨.
అక్కడ, రాక్షసుల రాజు, స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న రాజును, గర్జించే ఆడ ఏనుగుల మధ్యలో ఉన్న ఏనుగును చూసినట్టు చూశాడు.
స రోషాద్రక్తనయనో రాక్షసేన్ద్రో బలోద్ధతః ।। ౭.౩౨.
రాక్షసేంద్రుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా, బలంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
ఇత్యేవమర్జునామాత్యనాహ గమ్భీరయా గిరా । అమాత్యాః క్షిప్రమాఖ్యాత హైహయస్య నృపస్య వై ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు అర్జునుని మంత్రి, గంభీరమైన స్వరంతో, 'హైహయ రాజునికి వెంటనే తెలియజేయండి' అని చెప్పాడు.
యుద్ధార్థీ సమనుప్రాప్తో రావణో నామ రాక్షసః । రావణస్య వచః శ్రుత్వా మన్త్రిణో ఽథార్జునస్య తే । ఉత్తస్థుః సాయుధాస్త్రాశ్చ రావణం వాక్యమబ్రువన్ ।। ౭.౩౨.
యుద్ధం కోసం రావణుడు వచ్చాడని విని, అర్జునుని మంత్రులు ఆయుధాలతో లేచి, రావణుని ఎదుట నిలబడి ఇలా అన్నారు.
యుద్ధస్య కాలో విజ్ఞేయః సాధు భోః సాధు రావణ ।। ౭.౩౨.
యుద్ధానికి సమయం నిర్ణయించాలి. బాగా చేశావు రావణా, బాగా చేశావు.
చః శ్రుత్వా మన్త్రిణో ఽథార్జునస్య తే । యః క్షీబం స్త్రీవృతం చైవ యోద్ధుముత్సహతే నృపమ్ । స్త్రీసమక్షం కథం యత్తద్యోద్ధుముత్సహసే ఽర్జునమ్ । వాశితామధ్యగం మత్తం శార్దూల ఇవ కుఞ్జరమ్ ।। ౭.౩౨.
ఇలా విని, అర్జునుని మంత్రులు ఇలా అన్నారు: 'స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న రాజుతో ఎవరు యుద్ధం చేయగలరు? గర్జించే ఆడ ఏనుగుల మధ్య మత్తులో ఉన్న ఏనుగును పులి దాడి చేసినట్టు, స్త్రీల మధ్య అర్జునుని మీద యుద్ధం చేయాలని నీవు ఎలా అనుకుంటున్నావు?'
క్షమస్వాద్య దశగ్రీవ చోష్యతాం రజనీ త్వయా । యుద్ధే శ్రద్ధా చ యద్యస్తి శ్వస్తాత సమరే ఽర్జునమ్ ।। ౭.౩౨.
ఇప్పుడు క్షమించు దశముఖా, ఈ రాత్రి ఇక్కడే గడుపు. నీకు యుద్ధంపై నమ్మకం ఉంటే, రేపు అర్జునునితో సమరంలో పోరాడవచ్చు.
యద్యద్యాస్తి మతిర్యోద్ధుం యుద్ధతృష్ణాసమావృతా । నిహత్యాస్మాంస్తతో యుద్ధమర్జునేనోపయాస్యసి ।। ౭.౩౨.
నీకు యుద్ధం చేయాలనే తపన నిజంగా ఉంటే, ముందుగా మమ్మల్ని ఓడించు. ఆ తరువాత అర్జునునితో యుద్ధానికి ముందుకు రా.
తతస్తే రావణామాత్యైరమాత్యాః పార్థివస్య తు । సూదితాశ్చాపి తే యుద్ధే భక్షితాశ్చ బుభుక్షితైః ।। ౭.౩౨.
ఆ తరువాత రావణుని మంత్రులు, రాజు మంత్రులను యుద్ధంలో చంపి, ఆకలితో ఉన్నవారు వారిని తినివేశారు.
తతో హలహలాశబ్దో నర్మదాతీర ఆబభౌ । అర్జునస్యానుయాతఽణాం రావణస్య చ మన్త్రిణామ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడే నర్మదా తీరంలో అర్జునుని అనుచరులు, రావణుని మంత్రులు చేసిన గొప్ప హోరాహోరీ శబ్దం వినిపించింది.
ఇషుభిస్తోమరైః శూలైస్త్రిశూలైర్వజ్రకర్షణైః । సరావణానర్దయన్తః సమన్తాత్సమభిద్రుతాః ।। ౭.౩౨.
బాణాలు, కత్తులు, త్రిశూలాలు, వజ్రాయుధాలతో చుట్టూ ఉన్న రాక్షసులను వారు దాడి చేసి బాధించారు.