మామాసీనం విదిత్వైవ చన్ద్రాయతి దివాకరః ।। ౭.౩౧.
నేను ఇక్కడ కూర్చున్నానని తెలుసుకుని, సూర్యుడు ఇప్పుడు చంద్రుడిలా మృదువుగా మారిపోయాడు.
నర్మదాజలశీతశ్చ సుగన్ధిః శ్రమనాశనః । మద్భయాదనిలో ఽప్యత్ర వాత్యేష సుసమాహితః ।। ౭.౩౧.
నర్మదా నీటి చల్లదనం, సువాసన, అలసటను పోగొట్టే శక్తి కలిగి ఉంది; నా భయంతో కూడిన గాలి కూడా ఇక్కడ మృదువుగా, నిశ్చలంగా వీచుతోంది.
ఇయం వాపి సరిచ్ఛ్రేష్ఠా నర్మదా నర్మవర్ధినీ । నక్రమీనవిహఙ్గోర్మిః సభయేవాఙ్గనా స్థితా ।। ౭.౩౧.
ఈ నదులలో శ్రేష్ఠమైన నర్మదా, ఆనందాన్ని పెంచుతూ, మొసళ్ళు, పక్షులు, అలలతో కలసి, భయపడే స్త్రీలా నిశ్శబ్దంగా నిలిచింది.
తద్భవన్తః క్షతాః శస్త్రైర్నృపైరిన్ద్రసమైర్యుధి । చన్దనస్య రసేనేవ రుధిరేణ సముక్షితాః ।। ౭.౩౧.
మీరు యుద్ధంలో ఇంద్రునికి సమానమైన రాజుల చేత ఆయుధాలతో గాయపడి, చందనపు సారంలా రక్తంతో తడిసిపోయారు.
తే యూయమవగాహధ్వం నర్మదాం శర్మదాం శుభామ్ । మహాపద్మముఖా మత్తా గఙ్గామివ గహాగజాః । అస్యాం స్నాత్వా మహానద్యాం పాప్మానం విప్రమోక్ష్యథ ।। ౭.౩౧.
ఇప్పుడు మీరు అందరూ ఆనందాన్ని ఇచ్చే పవిత్రమైన నర్మదలో, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు గంగలోకి ప్రవేశించినట్టు, ప్రవేశించండి. ఈ మహానదిలో స్నానం చేసి పాపాలనుండి విముక్తి పొందండి.
అహమప్యద్య పులినే శరదిన్దుసమప్రభే । పుష్పోపహారం శనకైః కరిష్యామి కపర్దినః ।। ౭.౩౧.
ఈ రోజు నేను కూడా శరదృతువు చంద్రునిలా మెరిసే నర్మదా తీరంలో, నెమ్మదిగా జటాధారికి పుష్పార్చన చేస్తాను.
రావణేనైవముక్తాస్తు ప్రహస్తశుకసారణాః । సమహోదరధూమ్రాక్షా నర్మదాం విజగాహిరే ।। ౭.౩౧.
రావణుడు ఇలా చెప్పగానే, ప్రహస్తుడు, శుకుడు, సారణుడు, మహోదరుడు, ధూమ్రాక్షుడు కలిసి నర్మదలోకి ప్రవేశించారు.
రాక్షసేన్ద్రగజైస్తైస్తు క్షోభితా నర్మదా నదీ । వామనాఞ్జనపద్మాద్యైర్గఙ్గా ఇవ మహాగజైః ।। ౭.౩౧.
ఆ రాక్షసాధిపతులంతా ఏనుగుల్లా నదిలోకి దిగడంతో, నర్మదా గంగా నదిలో వామన, అంజన, పద్మ వంటి మహా ఏనుగులు దిగినట్టు కలకలమైంది.
తతస్తే రాక్షసాః స్నాత్వా నర్మదాయాం మహాబలాః । ఉత్తీర్య పుష్పాణ్యాజహ్రుర్బల్యర్థం రావణస్య తు ।। ౭.౩౧.
తర్వాత ఆ మహాబలశాలులు నర్మదలో స్నానం చేసి, అవతలికి దిగి రావణుని బలికోసం పుష్పాలు సేకరించారు.
నర్మదాపులినే హృద్యే శుభ్రాభ్రసదృశప్రభే । రాక్షసైస్తు ముహూర్తేన కృతః పుష్పమయో గిరిః ।। ౭.౩౧.
నర్మదా తీరంలో, తెల్ల మేఘంలా మెరిసే అందమైన ప్రదేశంలో, రాక్షసులు ఒక్క క్షణంలో పుష్పాలతో ఒక పర్వతాన్ని నిర్మించారు.
పుష్పేషూపహృతేష్వేవం రావణో రాక్షసేశ్వరః । అవతీర్ణో నదీం స్నాతుం గఙ్గామివ మహాగజః ।। ౭.౩౧.
పుష్పాలు తీసుకొచ్చిన తర్వాత, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, ఒక పెద్ద ఏనుగు గంగలోకి దిగినట్లు, నదిలో స్నానం చేయడానికి దిగాడు.
తత్ర స్నాత్వా చ విధివజ్జప్త్వా జప్యమనుత్తమమ్ । నర్మదాసలిలాత్తస్మాదుత్తతార స రావణః ।। ౭.౩౧.
అక్కడ, విధిగా స్నానం చేసి, శ్రేష్ఠమైన మంత్రాన్ని జపించి, రావణుడు నర్మదా నదీ జలాల నుండి బయటకు వచ్చాడు.
తతః క్లిన్నామ్బరం త్యక్త్వా శుక్లవస్త్రసమావృతమ్ । రావణం ప్రాఞ్జలిం యాన్తమన్వయుః సర్వరాక్షసాః ।। ౭.౩౧.
తర్వాత, తడిసిన వస్త్రాన్ని వదిలి, తెల్లని పవిత్ర వస్త్రం ధరించి, చేతులు జోడించి ముందుకు వెళ్తున్న రావణుని వెనుక అన్ని రాక్షసులు అనుసరించారు.
తద్గతీవశమాపన్నా మూర్తిమన్త ఇవాచలాః । యత్ర యత్ర చ యాతి స్మ రావణో రాక్షసేశ్వరః । జామ్బూనదమయం లిఙ్గం తత్ర తత్ర స్మ నీయతే ।। ౭.౩౧.
రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఎక్కడికి పోయినా, అతని ఆజ్ఞకు లోబడి, కొండలు రూపం దాల్చినట్లు, అక్కడికి అక్కడ బంగారు లింగాన్ని కూడా తీసుకెళ్లేవారు.
వాలుకావేదిమధ్యే తు తల్లిఙ్గం స్థాప్య రావణః । అర్చయామాస గన్ధైశ్చ పుష్పైశ్చామృతగన్ధిభిః ।। ౭.౩౧.
వాళ్ళు వాడిన ఇసుక వేదిక మధ్యలో ఆ లింగాన్ని పెట్టి, రావణుడు అమృత సువాసన కలిగిన పుష్పాలు, పరిమళాలతో భక్తిగా పూజించాడు.
తతః సతామార్తిహరం పరం వరం వరప్రదం చన్ద్రమయూఖభూషణమ్ । సమర్చయిత్వా స నిశాచరో జగౌ ప్రసార్య హస్తాన్ప్రణనర్త చాగ్రతః ।। ౭.౩౧.
తర్వాత, సద్గుణులకు బాధను తొలగించే, వరాలిచ్చే, చంద్రకాంతులతో అలంకరించబడిన పరమేశ్వరుని పూజించి, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రావణుడు చేతులు చాచి పాడుతూ, ముందర నాట్యం చేశాడు.
నర్మదాపులినే యత్ర రాక్షసేన్ద్రః సుదారుణః । పుష్పోపహారం కురుతే తస్మాద్దేశాదదూరతః ।। ౭.౩౨.
నర్మదా తీరంలో, భయంకరుడైన రాక్షసాధిపతి పుష్పార్చన చేస్తుండగా, ఆ ప్రదేశానికి దగ్గరగా—
అర్జునో జయతాం శ్రేష్ఠో మాహిష్మత్యాః పతిః ప్రభుః । క్రీడతే సహ నారీభిర్నర్మదాతోయమాశ్రితః ।। ౭.౩౨.
విజయుల్లో శ్రేష్ఠుడైన మహిష్మతీ రాజు అర్జునుడు, స్త్రీలతో కలిసి నర్మదా జలాల్లో ఆడుకుంటూ ఆనందించేవాడు.
తాసాం మధ్యగతో రాజా రరాజ చ తదార్జునః । కరేణూనాం సహస్రస్య మధ్యస్థ ఇవ కుఞ్జరః ।। ౭.౩౨.
ఆ స్త్రీల మధ్యలో రాజు అర్జునుడు, వెయ్యి ఆడఏనుగుల మధ్యలో ఉన్న ఏనుగు లా ప్రకాశించాడు.
జిజ్ఞాసుః స తు బాహూనాం సహస్రస్యోత్తమం బలమ్ । రురోధ నర్మదావేగం బాహుభిర్బహుభిర్వృతః ।। ౭.౩౨.
తన వెయ్యి భుజాల గొప్ప బలాన్ని పరీక్షించాలనుకుని, అనేక మంది తోడుగా ఉండగా, అర్జునుడు తన చేతులతో నర్మదా ప్రవాహాన్ని అడ్డగించాడు.
కార్తవీర్యభుజాసక్తం తజ్జలం ప్రాప్య నిర్మలమ్ । కూలోపహారం కుర్వాణం ప్రతిస్రోతః ప్రధావతి ।। ౭.౩౨.
కార్తవీర్యుని చేతులకు ఆ నీరు అడ్డుకుపోయి, అతను తీరాన్ని నిర్మించుతూ ఉండగా, ఆ స్వచ్ఛమైన జలం ప్రవాహానికి వ్యతిరేకంగా పైకి పోయింది.
సమీననక్రమకరః సపుష్పకుశసంస్తరః । స నర్మదామ్భసో వేగః ప్రావృట్కాల ఇవాబభౌ ।। ౭.౩౨.
ఆ నర్మదా ప్రవాహం, చేపలు, మొసళ్ళు, పుష్పాలు, దర్భలు అలంకరించబడినట్లుగా, వర్షాకాలంలో నది ఉప్పొంగినట్లు ఉప్పొంగింది.
స వేగః కార్తవీర్యేణ సమ్ప్రేషిత ఇవామ్భసః । పుష్పోపహారం సకలం రావణస్య జహార హ ।। ౭.౩౨.
ఆ ప్రవాహం, కార్తవీర్యుని వల్ల వచ్చినట్లుగా, రావణుడు చేసిన అన్ని పుష్పార్పణలను కొట్టుకుపోయింది.
రావణో ఽర్ధసమాప్తం తముత్సృజ్య నియమం తదా । నర్మదాం పశ్యతే కాన్తాం ప్రతికూలాం యథా ప్రియామ్ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు రావణుడు, తన ఆచారం అర్థాంతరంగా వదిలేసి, ఇప్పుడు తనకు విరోధిగా మారిన ప్రియమైన నర్మదాను చూస్తూ నిలిచాడు.
పశ్చిమేన తు తం దృష్ట్వా సాగరోద్గారసన్నిభమ్ । వర్ధన్తమమ్భసో వేగం పూర్వామాశాం ప్రవిశ్య తు ।। ౭.౩౨.
అతడు పడమర వైపు చూసి, సముద్రపు గర్జనలా ఉప్పొంగుతున్న నదీ ప్రవాహాన్ని, తూర్పు దిశలోకి ప్రవహిస్తూ చూశాడు.
తతో ఽనుభ్రాన్తశకునాం స్వభావోపరమే స్థితామ్ । నిర్వికారాఙ్గనాభాసామపశ్యద్రావణో నదీమ్ ।। ౭.౩౨.
అక్కడ రావణుడు, వెనుక పక్షులు వెంబడిస్తున్న, సహజంగా నిశ్చలంగా ఉన్న, స్థిరమైన మనసున్న స్త్రీలా కనిపించే నదిని చూశాడు.
సవ్యేతరకరాఙ్గుల్యా సశబ్దం చ దశాననః । వేగప్రభావమన్వేష్టుం సో ఽదిశచ్ఛుకసారణౌ ।। ౭.౩౨.
అప్పుడు దశాననుడు, తన ఎడమచేతి వేళ్ళను మడమరాయించి శబ్దం చేస్తూ, ప్రవాహ బలాన్ని తెలుసుకోమని శుక, సారణులకు ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
తౌ తు రావణసన్దిష్టౌ భ్రాతరౌ శుకసారణౌ । వ్యోమాన్తరగతౌ వీరౌ ప్రస్థితౌ పశ్చిమాముఖౌ ।। ౭.౩౨.
రావణుడు చెప్పిన ప్రకారం, వీరుడైన అన్నదమ్ములు శుక, సారణులు, ఆకాశంలో పశ్చిమ దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
అర్ధయోజనమాత్రం తు గత్వా తౌ రజనీచరౌ । పశ్యేతాం పురుషం తోయే క్రీడన్తం సహయోషితమ్ ।। ౭.౩౨.
అర్ధయోజనం దూరం ప్రయాణించి, ఆ ఇద్దరు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, నీటిలో స్త్రీలతో ఆనందంగా ఆడుకుంటున్న ఒక పురుషుడిని చూశారు.
బృహత్సాలప్రతీకాశం తోయవ్యాకులమూర్ధజమ్ । మదరక్తాన్తనయనం మదవ్యాకులతేజసమ్ ।। ౭.౩౨.
ఆయన గొప్ప సాల వృక్షంలా పొడవుగా, నీటిలో తడిచిన జుట్టుతో, మద్యం తాగినవాడిలా కన్నులు ఎర్రగా, మద్యం ప్రభావంతో కాంతి మసకబారినట్టు కనిపించాడు.