కుమ్భకర్ణస్తు దుష్టాత్మా నానాప్రహరణోద్యతః । నాజ్ఞాయత తదా యుద్ధే సహ కేనాప్యయుధ్యత ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, చెడ్డ మనసుతో, అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని యుద్ధంలో ఎవరిలోనూ స్పష్టంగా కనిపించలేదు, ఎవరి తోడైనా యుద్ధం చేస్తున్నాడో తెలియలేదు.
దన్తైః భుజాభ్యాం పద్మాం చ శక్తితోమరసాయకైః । యేన కేనైవ సంరబ్ధస్తాడయామాస వై సురాన్ ।। ౭.౨౮.
తన దంతాలు, చేతులు, పద్మాలు, శక్తులు, తోమరాలు, బాణాలు—ఏది దొరికితే దానితో కోపంతో దేవతలను కొట్టాడు.
తతో రుద్రైర్మహాఘోరైః సఙ్గమ్యాథ నిశాచరః । ప్రయుద్ధస్తైశ్చ సఙ్గ్రామే క్షతః శస్త్రైర్నిరన్తరమ్ ।। ౭.౨౮.
ఆ రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు, భయంకరమైన రుద్రులతో యుద్ధం చేసి, వారి ఆయుధాలతో నిరంతరం గాయపడుతూ పోయాడు.
బభౌ శస్త్రాచితతనుః కుమ్భకర్ణః క్షరన్నసృక్ । విద్యుత్స్తనితనిర్ఘోషో ధారవానివ తోయదః ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, ఆయుధాలతో కప్పబడి, రక్తం కారుతూ, మెరుపు, మేఘగర్జనలతో కూడిన భారీ మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
తతస్తద్రాక్షసం సైన్యం ప్రయుద్ధం సమరుద్గణైః । రణే విద్రావితం సర్వం నానాప్రహరణైః శితైః ।। ౭.౨౮.
ఆ రాక్షస సైన్యం, మరుత్ గణాలతో యుద్ధం చేస్తూ,鋒మైన వివిధ ఆయుధాలతో యుద్ధంలో పూర్తిగా ఓడిపోయింది.
కేచిద్వినిహతాః కృత్తాశ్చేష్టన్తి స్మ మహీతలే । వాహనేష్వవసక్తాశ్చ స్థితా ఏవాపరే రణే ।। ౭.౨౮.
కొంతమంది చంపబడి, కోసిపడబడి నేలపై తిప్పుకుంటున్నారు; మరికొంతమంది తమ వాహనాలకు అతుక్కుని యుద్ధంలో నిలబడి ఉన్నారు.
రథాన్నాగాన్ఖరానుష్ట్రాన్పన్నగాంస్తురగాన్ రణే । శింశుమారాన్వరాహాంశ్చ పిశాచవదనాన్తథా ।। ౭.౨౮.
యుద్ధంలో రథాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, పాములు, గుర్రాలు, జలజంతువులు, పందులు, పిశాచ ముఖాలు కలిగినవారు—ఇవన్నీ అక్కడ కనిపించాయి.
తాన్సమాలిఙ్గ్య బాహుభ్యాం విష్టబ్ధాః కేచిదుచ్ఛ్రుతాః । దేవైస్తు శస్త్రసమ్భిన్నా మమ్రిరే చ నిశాచరాః ।। ౭.౨౮.
వారిలో కొందరు ఒకరినొకరు చేతులతో కౌగిలించుకుని నిలబడి ఉండగా, దేవతల ఆయుధాల దెబ్బలకు ఆ నిశాచారులు అక్కడే పడిపోయారు.
చిత్రకర్మ ఇవాభాతి స తేషాం రణసమ్ప్లవః । నిహతానాం ప్రమత్తానాం రాక్షసానాం మహీతలే ।। ౭.౨౮.
భూమిపై పడిపోయిన, మత్తులో ఉన్న రాక్షసుల మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధ కలకలం ఒక చిత్రకళలా కనిపించింది.
శోణితోదకనిష్పన్దకఙ్కగృధ్రసమాకులా । ప్రవృత్తా సంయుగముఖే శస్త్రగ్రాహవతీ నదీ ।। ౭.౨౮.
యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, రక్తం నీటిగా ప్రవహిస్తూ, కాకులు, గద్దలు తోడై, ఆయుధాలు గడ్డి కాండాల్లా తేలుతూ, ఒక నది ప్రవహిస్తున్నట్టు అనిపించింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధో దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । నిరీక్ష్య తద్బలం కృత్స్నం దైవతైర్వినిపాతితమ్ ।। ౭.౨౮.
అంతలో, కోపంతో ఉప్పొంగిన, పరాక్రమశాలి దశముఖి రావణుడు తన సైన్యం అంతటిని దేవతలు సంహరించడాన్ని చూశాడు.
స తం ప్రతి విగాహ్యాశు ప్రవృద్ధం సైన్యసాగరమ్ । త్రిదశాన్సమరే నిఘ్నఞ్ఛక్రమేవాభ్యవర్తత ।। ౭.౨౮.
ఆయన వెంటనే ఆ విస్తారమైన సైన్య సముద్రంలోకి దూకి, యుద్ధంలో దేవతలను ఒక్కొక్కరిని సంహరిస్తూ ముందుకు సాగాడు.
ఆగాచ్ఛక్రో మహచ్చాపం విస్ఫార్య సుమహాస్వనమ్ । యస్య విస్ఫారఘోషేణ స్తనన్తి స్మ దిశో దశ ।। ౭.౨౮.
అప్పుడు ఇంద్రుడు గొప్ప ధ్వనితో తన మహా విల్లు ఎక్కుపట్టి వచ్చాడు. ఆ విల్లు తెనిగిన శబ్దంతో పది దిక్కులూ మారుమోగాయి.
తద్వికృష్య మహచ్చాపమిన్ద్రో రావణమూర్ధని । నిపాతయామాస శరాన్పావకాదిత్యవర్చసః ।। ౭.౨౮.
ఇంద్రుడు తన మహా విల్లు బలంగా లాగి, అగ్ని, సూర్యుల్లా ప్రకాశించే బాణాలను రావణుని తలలపై వర్షంలా కురిపించాడు.
తథైవ చ మహాబాహుర్దశగ్రీవో వ్యవస్థితః । శక్రం కార్ముకవిభ్రష్టైః శరవర్షైరవాకిరత్ ।। ౭.౨౮.
అదే విధంగా, బలవంతుడు అయిన దశముఖి రావణుడు నిలబడి, బాణ వర్షాలతో ఇంద్రుడి విల్లు తన్నిపడేసి, అతనిపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
ప్రయుధ్యతోరథ తయోర్బాణవర్షైః సమన్తతః । న జ్ఞాయతే తదా కిఞ్చిత్సర్వం హి తమసా వృతమ్ ।। ౭.౨౮.
వారు ఇద్దరూ చుట్టూ బాణ వర్షాలతో యుద్ధం చేస్తుండగా, చుట్టూ అంతా చీకటితో కమ్ముకుని, ఏమీ కనిపించలేదు.
తతస్తమసి సఞ్జాతే సర్వే తే దేవరాక్షసాః । అయుద్ధ్యన్త బలోన్మత్తాః సూదయన్తః పరస్పరమ్ ।। ౭.౨౯.
ఆ సమయంలో చీకటి కమ్ముకున్నప్పుడు, ఆ దేవతలు, రాక్షసులు యుద్ధ మత్తులో ఉండి, యుద్ధం ఆపేసి, ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
తతస్తు దేవసైన్యేన రాక్షసానాం బృహద్బలమ్ । దశాంశం స్థాపితం యుద్ధే శేషం నీతం యమక్షయమ్ ।। ౭.౨౯.
అప్పుడా యుద్ధంలో దేవతల సైన్యం రాక్షసుల గొప్ప బలాన్ని పది వంతులకు తగ్గించి, మిగతావారిని యమలోకానికి పంపింది.
తస్మింస్తు తామసే యుద్ధే సర్వే తే దేవరాక్షసాః । అన్యోన్యం నాభ్యజానన్త యుధ్యమానాః పరస్పరమ్ ।। ౭.౨౯.
ఆ చీకటి యుద్ధంలో, ఆ దేవతలు, రాక్షసులు పరస్పరం యుద్ధం చేస్తూ, ఎవరు ఎవరో గుర్తించలేకపోయారు.
ఇన్ద్రశ్చ రావణశ్చైవ రావణిశ్చ మహాబలః । తస్మింస్తమోజాలవృతే మోహమీయుర్న తే త్రయః ।। ౭.౨౯.
ఆ చీకటి ముసుగులో, ఇంద్రుడు, రావణుడు, రావణుని బలవంతుడు కుమారుడు ముగ్గురూ మోహంలో పడి పోయారు.
స తు దృష్ట్వా బలం సర్వం రావణో నిహతం క్షణాత్ । క్రోధమభ్యగమత్తీవ్రం మహానాదం చ ముక్తవాన్ ।। ౭.౨౯.
కానీ రావణుడు తన సైన్యం అంతా క్షణంలో నాశనం అయినదాన్ని చూసి, తీవ్రమైన కోపంతో గర్జించాడు.
క్రోధాత్సూతం చ దుర్ధర్షః స్యన్దనస్థమువాచ హ । పరసైన్యస్య మధ్యేన యావదన్తో నయస్వ మామ్ ।। ౭.౨౯.
కోపంతో ఉప్పొంగిన రావణుడు తన రథసారధిని పిలిచి, 'విపక్ష సైన్యంలో ముందుకు నన్ను తీసుకెళ్ళు' అని ఆదేశించాడు.
అద్యైతాన్ త్రిదశాన్సర్వాన్విక్రమైః సమరే స్వయమ్ । నానాశస్త్రైర్మహాఘోరైర్నయామి యమసాదనమ్ ।। ౭.౨౯.
'ఈ రోజు నా పరాక్రమంతో, యుద్ధంలో వివిధ భయంకర ఆయుధాలతో ఈ దేవతలందరినీ యమలోకానికి పంపిస్తాను.'
అహమిన్ద్రం వధిష్యామి ధనదం వరుణం యమమ్ । త్రిదశాన్వినిహత్యాథ స్వయం స్థాస్యామ్యథోపరి । విషాదో న చ కర్తవ్యః శీఘ్రం వాహయ మే రథమ్ ।। ౭.౨౯.
'నేను ఇంద్రుణ్ని, కుబేరుణ్ని, వరుణుణ్ని, యముణ్ని చంపుతాను. దేవతల్ని సంహరించి, నేను అందరిపై నిలుస్తాను. మనసు దిగులుపడకూడదు—నా రథాన్ని త్వరగా నడుపు!'
ద్విః ఖలు త్వాం బ్రవీమ్యద్య యావదన్తో నయస్వ మామ్ ।। ౭.౨౯.
నేను మళ్లీ చెబుతున్నాను, వెంటనే నన్ను యుద్ధభూమికి తీసుకెళ్ళు.
అయం స నన్దనోద్దేశో యత్ర వర్తామహే వయమ్ । నయ మామద్య తత్ర త్వముదయో యత్ర పర్వతః ।। ౭.౨౯.
ఇది నందనవనం ప్రాంతం, మనం ఇప్పుడు ఇక్కడే ఉన్నాం. నన్ను అక్కడికి తీసుకెళ్ళు, ఉదయపర్వతం ఎక్కడ ఉన్నదో అక్కడికి.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా తురగాన్స మనోజవాన్ । ఆదిదేశాథ శత్రణాం మధ్యేనైవ చ సారథిః ।। ౭.౨౯.
ఆయన మాటలు విన్న వెంటనే, సారథి వేగంగా పరిగెత్తే గుర్రాలను ఆజ్ఞాపించి, శత్రువుల మధ్యలో నేరుగా రథాన్ని నడిపించాడు.
తస్య తం నిశ్చయం జ్ఞాత్వా శక్రో దేవేశ్వరస్తదా । రథస్థః సమరస్థస్తాన్దేవాన్వాక్యమథాబ్రవీత్ ।। ౭.౨౯.
ఆయన సంకల్పాన్ని తెలుసుకున్న ఇంద్రుడు, దేవతల అధిపతి, యుద్ధరంగంలో తన రథంపై నిలబడి దేవతలకు ఇలా అన్నాడు.
సురాః శృణుత మద్వాక్యం యత్తావన్మమ రోచతే । జీవన్నేవ దశగ్రీవః సాధు రక్షో నిగృహ్యతామ్ ।। ౭.౨౯.
దేవతలారా, నా మాట వినండి, ఇది నాకు ఇష్టం. రావణుడు ఇంకా బతికే ఉన్నప్పుడు, ఆ రాక్షసుడిని అదుపులో పెట్టండి.
ఏష హ్యతిబలః సైన్యై రథేన పవనౌజసా । గమిష్యతి ప్రవృద్ధోర్మిః సముద్ర ఇవ పర్వణి ।। ౭.౨౯.
అతడు అపారమైన బలంతో, తన సైన్యం, గాలి వేగంతో పరిగెత్తే రథంతో, పూర్ణచంద్రుని సమయాన పెరిగే సముద్రంలా ముందుకు దూసుకెళ్తాడు.