స తు దివ్యో మహాభీమః సజ్జ ఏవ మహారథః । ఉపస్థితో మాతలినా వాహ్యమానో మహాజవః ।। ౭.౨౮.
ఆ దివ్యమైన, భయంకరమైన రథం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేది; మాతలి వేగంగా నడిపి అక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.
తతో మేఘా రథే తస్మింస్తడిత్త్వన్తో మహాబలాః । అగ్రతో వాయుచపలా నేదుః పరమనిఃస్వనాః ।। ౭.౨౮.
ఆ రథం ముందు, మెరుపులతో కూడిన భారీ మేఘాలు, గాలి తోడుగా, భయంకరమైన గర్జనతో ముందుకు పోయాయి.
నానావాద్యాని వాద్యన్త గన్ధర్వాశ్చ సమాహితాః । ననృతుశ్చాప్సరఃసఙ్ఘా నిర్యాతే త్రిదశేశ్వరే ।। ౭.౨౮.
వివిధ వాద్యాలు మోగించబడుతున్నాయి, గంధర్వులు శ్రద్ధగా నిలబడి ఉన్నారు, అప్సరసల గుంపులు నాట్యం చేస్తూ దేవేంద్రుడు బయలుదేరాడు.
రుద్రైర్వసుభిరాదిత్యైస్సాధ్యైశ్చ సమరుద్గణైః । వృతో నానాప్రహరణైర్నిర్యయౌ త్రిదశాధిపః ।। ౭.౨౮.
రుద్రులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, సాధ్యులు, మరుత్ గణాలతో, వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకుని, త్రిదశాధిపతి బయలుదేరాడు.
నిర్గచ్ఛతస్తు శక్రస్య పరుషం పవనో వవౌ । భాస్కరో నిష్ప్రభశ్చాసీన్మహోల్కాశ్చ ప్రపేదిరే ।। ౭.౨౮.
శక్రుడు బయలుదేరినప్పుడు, గాలి గట్టిగా వీచింది, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, పెద్ద ఉల్కలు పడిపోయాయి.
ఏతస్మిన్నన్తరే శూరో దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । ఆరురోహ రథం దివ్యం నిర్మితం విశ్వకర్మణా ।। ౭.౨౮.
ఇంతలో, పరాక్రమశాలి, పది తలలవాడు అయిన రావణుడు, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడిన దివ్య రథాన్ని ఎక్కాడు.
పన్నగైః సుమహాకార్యైర్వేష్టితం రోమహర్షణైః । తేషాం నిఃశ్వాసవాతేన ప్రదీప్తమివ సంయుగే ।। ౭.౨౮.
అతని రథం, మహా భయంకరమైన పాములతో చుట్టుముట్టబడి, వాటి ఊపిరితో యుద్ధంలో అగ్ని మండుతున్నట్టు కనిపించింది.
దైత్యైర్నిశాచరైశ్చైవ స రథః పరివారితః । సమరాభిముఖో దైత్యో మహేన్ద్రం సో ఽభ్యవర్తత ।। ౭.౨౮.
ఆ రథం, దైత్యులు మరియు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న దైత్యుడు మహేంద్రుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
పుత్రం తం వారయిత్వా తు స్వయమేవ వ్యవస్థితః । సో ఽపి యుద్ధాద్వినిష్క్రమ్య రావణిః సముపావిశత్ ।। ౭.౨౮.
తన కుమారుణ్ణి ఆపి, రావణి తానే ముందుకు వచ్చి నిలబడ్డాడు; యుద్ధం నుండి బయటకు వచ్చి, రావణుని దగ్గరకు వచ్చి కూర్చున్నాడు.
తతో యుద్ధం ప్రవృత్తం తు సురాణాం రాక్షసైః సహ । శస్త్రాణి వర్షతాం ఘోరం మేఘానామివ సంయుగే ।। ౭.౨౮.
అప్పుడే దేవతలు మరియు రాక్షసుల మధ్య యుద్ధం మొదలైంది; వారు మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్లు భయంకరమైన ఆయుధాలను వర్షించారు.
కుమ్భకర్ణస్తు దుష్టాత్మా నానాప్రహరణోద్యతః । నాజ్ఞాయత తదా యుద్ధే సహ కేనాప్యయుధ్యత ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, చెడ్డ మనసుతో, అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని యుద్ధంలో ఎవరిలోనూ స్పష్టంగా కనిపించలేదు, ఎవరి తోడైనా యుద్ధం చేస్తున్నాడో తెలియలేదు.
దన్తైః భుజాభ్యాం పద్మాం చ శక్తితోమరసాయకైః । యేన కేనైవ సంరబ్ధస్తాడయామాస వై సురాన్ ।। ౭.౨౮.
తన దంతాలు, చేతులు, పద్మాలు, శక్తులు, తోమరాలు, బాణాలు—ఏది దొరికితే దానితో కోపంతో దేవతలను కొట్టాడు.
తతో రుద్రైర్మహాఘోరైః సఙ్గమ్యాథ నిశాచరః । ప్రయుద్ధస్తైశ్చ సఙ్గ్రామే క్షతః శస్త్రైర్నిరన్తరమ్ ।। ౭.౨౮.
ఆ రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు, భయంకరమైన రుద్రులతో యుద్ధం చేసి, వారి ఆయుధాలతో నిరంతరం గాయపడుతూ పోయాడు.
బభౌ శస్త్రాచితతనుః కుమ్భకర్ణః క్షరన్నసృక్ । విద్యుత్స్తనితనిర్ఘోషో ధారవానివ తోయదః ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, ఆయుధాలతో కప్పబడి, రక్తం కారుతూ, మెరుపు, మేఘగర్జనలతో కూడిన భారీ మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
తతస్తద్రాక్షసం సైన్యం ప్రయుద్ధం సమరుద్గణైః । రణే విద్రావితం సర్వం నానాప్రహరణైః శితైః ।। ౭.౨౮.
ఆ రాక్షస సైన్యం, మరుత్ గణాలతో యుద్ధం చేస్తూ,鋒మైన వివిధ ఆయుధాలతో యుద్ధంలో పూర్తిగా ఓడిపోయింది.
కేచిద్వినిహతాః కృత్తాశ్చేష్టన్తి స్మ మహీతలే । వాహనేష్వవసక్తాశ్చ స్థితా ఏవాపరే రణే ।। ౭.౨౮.
కొంతమంది చంపబడి, కోసిపడబడి నేలపై తిప్పుకుంటున్నారు; మరికొంతమంది తమ వాహనాలకు అతుక్కుని యుద్ధంలో నిలబడి ఉన్నారు.
రథాన్నాగాన్ఖరానుష్ట్రాన్పన్నగాంస్తురగాన్ రణే । శింశుమారాన్వరాహాంశ్చ పిశాచవదనాన్తథా ।। ౭.౨౮.
యుద్ధంలో రథాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, పాములు, గుర్రాలు, జలజంతువులు, పందులు, పిశాచ ముఖాలు కలిగినవారు—ఇవన్నీ అక్కడ కనిపించాయి.
తాన్సమాలిఙ్గ్య బాహుభ్యాం విష్టబ్ధాః కేచిదుచ్ఛ్రుతాః । దేవైస్తు శస్త్రసమ్భిన్నా మమ్రిరే చ నిశాచరాః ।। ౭.౨౮.
వారిలో కొందరు ఒకరినొకరు చేతులతో కౌగిలించుకుని నిలబడి ఉండగా, దేవతల ఆయుధాల దెబ్బలకు ఆ నిశాచారులు అక్కడే పడిపోయారు.
చిత్రకర్మ ఇవాభాతి స తేషాం రణసమ్ప్లవః । నిహతానాం ప్రమత్తానాం రాక్షసానాం మహీతలే ।। ౭.౨౮.
భూమిపై పడిపోయిన, మత్తులో ఉన్న రాక్షసుల మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధ కలకలం ఒక చిత్రకళలా కనిపించింది.
శోణితోదకనిష్పన్దకఙ్కగృధ్రసమాకులా । ప్రవృత్తా సంయుగముఖే శస్త్రగ్రాహవతీ నదీ ।। ౭.౨౮.
యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, రక్తం నీటిగా ప్రవహిస్తూ, కాకులు, గద్దలు తోడై, ఆయుధాలు గడ్డి కాండాల్లా తేలుతూ, ఒక నది ప్రవహిస్తున్నట్టు అనిపించింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధో దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । నిరీక్ష్య తద్బలం కృత్స్నం దైవతైర్వినిపాతితమ్ ।। ౭.౨౮.
అంతలో, కోపంతో ఉప్పొంగిన, పరాక్రమశాలి దశముఖి రావణుడు తన సైన్యం అంతటిని దేవతలు సంహరించడాన్ని చూశాడు.
స తం ప్రతి విగాహ్యాశు ప్రవృద్ధం సైన్యసాగరమ్ । త్రిదశాన్సమరే నిఘ్నఞ్ఛక్రమేవాభ్యవర్తత ।। ౭.౨౮.
ఆయన వెంటనే ఆ విస్తారమైన సైన్య సముద్రంలోకి దూకి, యుద్ధంలో దేవతలను ఒక్కొక్కరిని సంహరిస్తూ ముందుకు సాగాడు.
ఆగాచ్ఛక్రో మహచ్చాపం విస్ఫార్య సుమహాస్వనమ్ । యస్య విస్ఫారఘోషేణ స్తనన్తి స్మ దిశో దశ ।। ౭.౨౮.
అప్పుడు ఇంద్రుడు గొప్ప ధ్వనితో తన మహా విల్లు ఎక్కుపట్టి వచ్చాడు. ఆ విల్లు తెనిగిన శబ్దంతో పది దిక్కులూ మారుమోగాయి.
తద్వికృష్య మహచ్చాపమిన్ద్రో రావణమూర్ధని । నిపాతయామాస శరాన్పావకాదిత్యవర్చసః ।। ౭.౨౮.
ఇంద్రుడు తన మహా విల్లు బలంగా లాగి, అగ్ని, సూర్యుల్లా ప్రకాశించే బాణాలను రావణుని తలలపై వర్షంలా కురిపించాడు.
తథైవ చ మహాబాహుర్దశగ్రీవో వ్యవస్థితః । శక్రం కార్ముకవిభ్రష్టైః శరవర్షైరవాకిరత్ ।। ౭.౨౮.
అదే విధంగా, బలవంతుడు అయిన దశముఖి రావణుడు నిలబడి, బాణ వర్షాలతో ఇంద్రుడి విల్లు తన్నిపడేసి, అతనిపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
ప్రయుధ్యతోరథ తయోర్బాణవర్షైః సమన్తతః । న జ్ఞాయతే తదా కిఞ్చిత్సర్వం హి తమసా వృతమ్ ।। ౭.౨౮.
వారు ఇద్దరూ చుట్టూ బాణ వర్షాలతో యుద్ధం చేస్తుండగా, చుట్టూ అంతా చీకటితో కమ్ముకుని, ఏమీ కనిపించలేదు.
తతస్తమసి సఞ్జాతే సర్వే తే దేవరాక్షసాః । అయుద్ధ్యన్త బలోన్మత్తాః సూదయన్తః పరస్పరమ్ ।। ౭.౨౯.
ఆ సమయంలో చీకటి కమ్ముకున్నప్పుడు, ఆ దేవతలు, రాక్షసులు యుద్ధ మత్తులో ఉండి, యుద్ధం ఆపేసి, ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
తతస్తు దేవసైన్యేన రాక్షసానాం బృహద్బలమ్ । దశాంశం స్థాపితం యుద్ధే శేషం నీతం యమక్షయమ్ ।। ౭.౨౯.
అప్పుడా యుద్ధంలో దేవతల సైన్యం రాక్షసుల గొప్ప బలాన్ని పది వంతులకు తగ్గించి, మిగతావారిని యమలోకానికి పంపింది.
తస్మింస్తు తామసే యుద్ధే సర్వే తే దేవరాక్షసాః । అన్యోన్యం నాభ్యజానన్త యుధ్యమానాః పరస్పరమ్ ।। ౭.౨౯.
ఆ చీకటి యుద్ధంలో, ఆ దేవతలు, రాక్షసులు పరస్పరం యుద్ధం చేస్తూ, ఎవరు ఎవరో గుర్తించలేకపోయారు.
ఇన్ద్రశ్చ రావణశ్చైవ రావణిశ్చ మహాబలః । తస్మింస్తమోజాలవృతే మోహమీయుర్న తే త్రయః ।। ౭.౨౯.
ఆ చీకటి ముసుగులో, ఇంద్రుడు, రావణుడు, రావణుని బలవంతుడు కుమారుడు ముగ్గురూ మోహంలో పడి పోయారు.