శతఘ్నీముసలప్రాసగదాఖడ్గపరశ్వధాన్ । మహాన్తి గిరిశృఙ్గాణి పాతయామాస రావణిః ।। ౭.౨౮.
అతడు శతఘ్నులు, ముసలులు, కటారులు, గదలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు, పెద్ద పర్వత శిఖరాలు వంటి మహా ఆయుధాలను విసిరాడు.
తతః ప్రవ్యథితా లోకాః సఞ్జజ్ఞే చ తమో ఽభవత్ । తస్య రావణపుత్రస్య శత్రుసైన్యాని నిఘ్నతః ।। ౭.౨౮.
అప్పుడు లోకాలు అంతా భయంతో వణికిపోయాయి. రావణుని కుమారుడు శత్రు సైన్యాలను నాశనం చేస్తుండగా చీకటి వ్యాపించింది.
తతస్తద్దైవతబలం సమన్తాత్తం శచీసుతమ్ । బహుప్రకారమస్వస్థమభవచ్ఛరపీడితమ్ ।। ౭.౨౮.
ఆ తర్వాత ఆ దేవతల సైన్యం చుట్టూ శచీ కుమారుడిని అనేక విధాలుగా బాధించగా, అతడు బాణాల బాధతో చాలా ఇబ్బందిపడ్డాడు.
నాభ్యజానన్త చాన్యోన్యం రక్షో వా దేవతా ఽథవా । తత్ర తత్ర విపర్యస్తం సమన్తాత్పరిధావతి ।। ౭.౨౮.
అక్కడ రాక్షసులు దేవతలను, దేవతలు రాక్షసులను గుర్తించలేకపోయారు. అక్కడక్కడా గందరగోళంగా అందరూ చుట్టూ పరుగెత్తారు.
దేవా దేవాన్నిజఘ్నుస్తే రాక్షసాన్రాక్షసాస్తథా । సమ్మూఢాస్తమసాచ్ఛన్నా వ్యద్రవన్నపరే తథా ।। ౭.౨౮.
దేవతలు దేవతలనే, రాక్షసులు రాక్షసులనే కొట్టారు. మిగతావారు అయోమయంతో, చీకటిలో మునిగిపోయి, దిక్కుతోచని విధంగా పారిపోయారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే వీరః పులోమా నామ వీర్యవాన్ । దైత్యేన్ద్రస్తేన సఙ్గృహ్య శచీపుత్రో ఽపవాహితః ।। ౭.౨౮.
ఇంతలో పులోమ అనే వీరుడు, దైత్యాధిపతి, శక్తిశాలి, శచీ కుమారుడిని పట్టుకొని అక్కడి నుండి తీసుకెళ్లాడు.
సఙ్గృహ్య తం తు దౌహిత్రం ప్రవిష్టః సాగరం తదా । ఆర్యకః స హి తస్యాసీత్పులోమా యేన సా శచీ ।। ౭.౨౮.
తన మనవడిని పట్టుకొని, పులోమ ఆ సమయానికి సముద్రంలోకి ప్రవేశించాడు. ఎందుకంటే శచీని కనిపెట్టినవాడు అతడే, ఆమెకు తాతయ్య.
జ్ఞాత్వా ప్రణాశం తు తదా జయన్తస్యాథ దేవతాః । అప్రహృష్టాస్తతః సర్వా వ్యథితాః సమ్ప్రదుద్రువుః ।। ౭.౨౮.
జయంతుడు నాశనం అయిన సంగతి తెలుసుకున్న దేవతలు, అందరూ నిరుత్సాహంతో, బాధతో అక్కడి నుండి పారిపోయారు.
రావణిస్త్వథ సఙ్క్రుద్ధో బలైః పరివృతః స్వకైః । అభ్యధావత దేవాంస్తాన్ముమోచ చ మహాస్వనమ్ ।। ౭.౨౮.
అప్పుడు రావణి, కోపంతో తన సైన్యంతో కూడి, దేవతలపై గర్జిస్తూ దాడి చేశాడు.
దృష్ట్వా ప్రణాశం పుత్రస్య దైవతేషు చ విద్రుతమ్ । మాతలిం చాహ దేవేశో రథః సముపనీయతామ్ ।। ౭.౨౮.
తన కుమారుడు నశించినదాన్ని, దేవతలు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, దేవేంద్రుడు మాతలిని చూచి, 'రథాన్ని వెంటనే తీసుకురా' అని చెప్పాడు.
స తు దివ్యో మహాభీమః సజ్జ ఏవ మహారథః । ఉపస్థితో మాతలినా వాహ్యమానో మహాజవః ।। ౭.౨౮.
ఆ దివ్యమైన, భయంకరమైన రథం ఎప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండేది; మాతలి వేగంగా నడిపి అక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.
తతో మేఘా రథే తస్మింస్తడిత్త్వన్తో మహాబలాః । అగ్రతో వాయుచపలా నేదుః పరమనిఃస్వనాః ।। ౭.౨౮.
ఆ రథం ముందు, మెరుపులతో కూడిన భారీ మేఘాలు, గాలి తోడుగా, భయంకరమైన గర్జనతో ముందుకు పోయాయి.
నానావాద్యాని వాద్యన్త గన్ధర్వాశ్చ సమాహితాః । ననృతుశ్చాప్సరఃసఙ్ఘా నిర్యాతే త్రిదశేశ్వరే ।। ౭.౨౮.
వివిధ వాద్యాలు మోగించబడుతున్నాయి, గంధర్వులు శ్రద్ధగా నిలబడి ఉన్నారు, అప్సరసల గుంపులు నాట్యం చేస్తూ దేవేంద్రుడు బయలుదేరాడు.
రుద్రైర్వసుభిరాదిత్యైస్సాధ్యైశ్చ సమరుద్గణైః । వృతో నానాప్రహరణైర్నిర్యయౌ త్రిదశాధిపః ।। ౭.౨౮.
రుద్రులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, సాధ్యులు, మరుత్ గణాలతో, వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకుని, త్రిదశాధిపతి బయలుదేరాడు.
నిర్గచ్ఛతస్తు శక్రస్య పరుషం పవనో వవౌ । భాస్కరో నిష్ప్రభశ్చాసీన్మహోల్కాశ్చ ప్రపేదిరే ।। ౭.౨౮.
శక్రుడు బయలుదేరినప్పుడు, గాలి గట్టిగా వీచింది, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, పెద్ద ఉల్కలు పడిపోయాయి.
ఏతస్మిన్నన్తరే శూరో దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్ । ఆరురోహ రథం దివ్యం నిర్మితం విశ్వకర్మణా ।। ౭.౨౮.
ఇంతలో, పరాక్రమశాలి, పది తలలవాడు అయిన రావణుడు, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడిన దివ్య రథాన్ని ఎక్కాడు.
పన్నగైః సుమహాకార్యైర్వేష్టితం రోమహర్షణైః । తేషాం నిఃశ్వాసవాతేన ప్రదీప్తమివ సంయుగే ।। ౭.౨౮.
అతని రథం, మహా భయంకరమైన పాములతో చుట్టుముట్టబడి, వాటి ఊపిరితో యుద్ధంలో అగ్ని మండుతున్నట్టు కనిపించింది.
దైత్యైర్నిశాచరైశ్చైవ స రథః పరివారితః । సమరాభిముఖో దైత్యో మహేన్ద్రం సో ఽభ్యవర్తత ।। ౭.౨౮.
ఆ రథం, దైత్యులు మరియు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న దైత్యుడు మహేంద్రుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
పుత్రం తం వారయిత్వా తు స్వయమేవ వ్యవస్థితః । సో ఽపి యుద్ధాద్వినిష్క్రమ్య రావణిః సముపావిశత్ ।। ౭.౨౮.
తన కుమారుణ్ణి ఆపి, రావణి తానే ముందుకు వచ్చి నిలబడ్డాడు; యుద్ధం నుండి బయటకు వచ్చి, రావణుని దగ్గరకు వచ్చి కూర్చున్నాడు.
తతో యుద్ధం ప్రవృత్తం తు సురాణాం రాక్షసైః సహ । శస్త్రాణి వర్షతాం ఘోరం మేఘానామివ సంయుగే ।। ౭.౨౮.
అప్పుడే దేవతలు మరియు రాక్షసుల మధ్య యుద్ధం మొదలైంది; వారు మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్లు భయంకరమైన ఆయుధాలను వర్షించారు.
కుమ్భకర్ణస్తు దుష్టాత్మా నానాప్రహరణోద్యతః । నాజ్ఞాయత తదా యుద్ధే సహ కేనాప్యయుధ్యత ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, చెడ్డ మనసుతో, అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని యుద్ధంలో ఎవరిలోనూ స్పష్టంగా కనిపించలేదు, ఎవరి తోడైనా యుద్ధం చేస్తున్నాడో తెలియలేదు.
దన్తైః భుజాభ్యాం పద్మాం చ శక్తితోమరసాయకైః । యేన కేనైవ సంరబ్ధస్తాడయామాస వై సురాన్ ।। ౭.౨౮.
తన దంతాలు, చేతులు, పద్మాలు, శక్తులు, తోమరాలు, బాణాలు—ఏది దొరికితే దానితో కోపంతో దేవతలను కొట్టాడు.
తతో రుద్రైర్మహాఘోరైః సఙ్గమ్యాథ నిశాచరః । ప్రయుద్ధస్తైశ్చ సఙ్గ్రామే క్షతః శస్త్రైర్నిరన్తరమ్ ।। ౭.౨౮.
ఆ రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు, భయంకరమైన రుద్రులతో యుద్ధం చేసి, వారి ఆయుధాలతో నిరంతరం గాయపడుతూ పోయాడు.
బభౌ శస్త్రాచితతనుః కుమ్భకర్ణః క్షరన్నసృక్ । విద్యుత్స్తనితనిర్ఘోషో ధారవానివ తోయదః ।। ౭.౨౮.
కుంభకర్ణుడు, ఆయుధాలతో కప్పబడి, రక్తం కారుతూ, మెరుపు, మేఘగర్జనలతో కూడిన భారీ మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
తతస్తద్రాక్షసం సైన్యం ప్రయుద్ధం సమరుద్గణైః । రణే విద్రావితం సర్వం నానాప్రహరణైః శితైః ।। ౭.౨౮.
ఆ రాక్షస సైన్యం, మరుత్ గణాలతో యుద్ధం చేస్తూ,鋒మైన వివిధ ఆయుధాలతో యుద్ధంలో పూర్తిగా ఓడిపోయింది.
కేచిద్వినిహతాః కృత్తాశ్చేష్టన్తి స్మ మహీతలే । వాహనేష్వవసక్తాశ్చ స్థితా ఏవాపరే రణే ।। ౭.౨౮.
కొంతమంది చంపబడి, కోసిపడబడి నేలపై తిప్పుకుంటున్నారు; మరికొంతమంది తమ వాహనాలకు అతుక్కుని యుద్ధంలో నిలబడి ఉన్నారు.
రథాన్నాగాన్ఖరానుష్ట్రాన్పన్నగాంస్తురగాన్ రణే । శింశుమారాన్వరాహాంశ్చ పిశాచవదనాన్తథా ।। ౭.౨౮.
యుద్ధంలో రథాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, పాములు, గుర్రాలు, జలజంతువులు, పందులు, పిశాచ ముఖాలు కలిగినవారు—ఇవన్నీ అక్కడ కనిపించాయి.
తాన్సమాలిఙ్గ్య బాహుభ్యాం విష్టబ్ధాః కేచిదుచ్ఛ్రుతాః । దేవైస్తు శస్త్రసమ్భిన్నా మమ్రిరే చ నిశాచరాః ।। ౭.౨౮.
వారిలో కొందరు ఒకరినొకరు చేతులతో కౌగిలించుకుని నిలబడి ఉండగా, దేవతల ఆయుధాల దెబ్బలకు ఆ నిశాచారులు అక్కడే పడిపోయారు.
చిత్రకర్మ ఇవాభాతి స తేషాం రణసమ్ప్లవః । నిహతానాం ప్రమత్తానాం రాక్షసానాం మహీతలే ।। ౭.౨౮.
భూమిపై పడిపోయిన, మత్తులో ఉన్న రాక్షసుల మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధ కలకలం ఒక చిత్రకళలా కనిపించింది.
శోణితోదకనిష్పన్దకఙ్కగృధ్రసమాకులా । ప్రవృత్తా సంయుగముఖే శస్త్రగ్రాహవతీ నదీ ।। ౭.౨౮.
యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, రక్తం నీటిగా ప్రవహిస్తూ, కాకులు, గద్దలు తోడై, ఆయుధాలు గడ్డి కాండాల్లా తేలుతూ, ఒక నది ప్రవహిస్తున్నట్టు అనిపించింది.