తే ప్రయుద్ధా మహావీర్యా హ్యన్యోన్యమభివీక్ష్య వై । సఙ్గ్రామమేవాభిముఖా హ్యభవర్తన్త హృష్టవత్ ।। ౭.౨౭.
ఆ మహాపరాక్రములు ఒకరిని ఒకరు చూచి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, ఆనందంతో ముందుకు సాగారు.
తతో దైవతసైన్యనాం సఙ్క్షోభః సమజాయత । తదక్షయం మహాసైన్యం దృష్ట్వా సమరమూర్ధని ।। ౭.౨౭.
తర్వాత దేవతల సైన్యాల్లో కలవరం మొదలైంది, ఎందుకంటే యుద్ధరంగంలో అపారమైన, అంతం లేని రాక్షస సేనను చూసారు.
తతో యుద్ధం సమభవేద్దేవదానవరక్షసామ్ । ఘోరం తుములనిర్హ్రాదం నానాప్రహరణోద్యతమ్ ।। ౭.౨౭.
తర్వాత దేవతలు, దానవులు, రాక్షసుల మధ్య భయంకరమైన, ఘోరమైన, వివిధ ఆయుధాలతో కూడిన గొప్ప యుద్ధం జరిగింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే శూరా రాక్షసా ఘోరదర్శనాః । యుద్ధార్థం సమవర్తన్త సచివా రావణస్య తే ।। ౭.౨౭.
అంతలో రావణుని మంత్రులు, వీరమైన, భయంకరమైన రూపాలుతో ఉన్న రాక్షసులు యుద్ధానికి సమాయత్తమయ్యారు.
మారీచశ్చ ప్రహస్తశ్చ మహాపార్శ్వమహోదరౌ । అకమ్పనో నికుమ్భశ్చ శుకః సారణ ఏవ చ ।। ౭.౨౭.
వారిలో మారీచుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు, అకంపనుడు, నికుంభుడు, శుకుడు, సారణుడు ఉన్నారు.
సంహ్లాదో ధూమకేతుశ్చ మహాదంష్ట్రో ఘటోదరః । జమ్బుమాలీ మహాహ్రాదో విరూపాక్షశ్చ రాక్షసః ।। ౭.౨౭.
సంహ్లాదుడు, ధూమకేతువు, మహాదంష్ట్రుడు, ఘటోదరుడు, జంబుమాలీ, మహాహ్రాదుడు, విరూపాక్షుడు — వీరందరూ రాక్షసులే.
సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ దుర్ముఖో దూషణః ఖరః । త్రిశిరాః కరవీరాక్షః సూర్యశత్రుశ్చ రాక్షసః ।। ౭.౨౭.
సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు, దుర్ముఖుడు, దూషణుడు, ఖరుడు, త్రిశిరుడు, కరవీరాక్షుడు, సూర్యశత్రువు కూడా రాక్షసులే.
మహాకాయో ఽతికాయశ్చ దేవాన్తకనరాన్తకౌ । ఏతైః సర్వైః పరివృతో మహావీర్యో మహాబలః ।। ౭.౨౭.
మహాకాయుడు, అతికాయుడు, దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు — వీరందరితో చుట్టుముట్టబడి, మహాపరాక్రమి, మహాబలుడు నిలిచాడు.
రావణస్యార్యకః సైన్యం సుమాలీ ప్రవివేశ హ । స దైవతగణాన్సర్వాన్నానాప్రహరణైః శితైః । వ్యధ్వంసయత్సుసఙ్క్రుద్ధో వాయుర్జలధరానివ ।। ౭.౨౭.
రావణుని పూర్వజుడు అయిన సుమాలీ సైన్యంలో ప్రవేశించాడు. అతను కోపంతో, పదునైన ఆయుధాలతో అన్ని దేవతా గణాలను ధ్వంసం చేశాడు, గాలి మేఘాలను చీల్చినట్లు.
తద్దైవతబలం రామ హన్యమానం నిశాచరైః । ప్రణున్నం సర్వతో దిగ్భ్యః సింహనున్నా మృగా ఇవ ।। ౭.౨౭.
రామా, ఆ దేవతల సైన్యం రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుల చేతిలో నలిగిపోయి, అన్ని దిశల నుంచి వెనక్కి త్రిప్పబడింది, సింహాల దాడిలో జంతువులు పారిపోయినట్లు.
ఏతస్మిన్నన్తరే శూరో వసూనామష్టమో వసుః । సావిత్ర ఇతి విఖ్యాతః ప్రవివేశ రణాజిరమ్ ।। ౭.౨౭.
అంతలో వసువుల్లో ఎనిమిదవ వసువు అయిన సావిత్రుడు, ప్రసిద్ధుడైన వాడు, యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించాడు.
తథా ఽ ఽదిత్యౌ మహావీర్యౌ త్వష్టా పూషా చ దంశితౌ । నింర్భయౌ సహ సైన్యేన తదా ప్రావిశతాం రణే ।। ౭.౨౭.
అలాగే, ఇద్దరు ఆదిత్యులు, త్వష్టా, పూషా — వీరందరూ భయమేమీ లేకుండా తమ సైన్యాలతో కలిసి యుద్ధంలోకి ప్రవేశించారు.
తతో యుద్ధం సమభవత్సురాణాం సహ రాక్షసైః । క్రుద్ధానాం రక్షసాం కీర్తిం సమరేష్వనివర్తినామ్ ।। ౭.౨౭.
అప్పుడూ దేవతలు, రాక్షసులు — యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని, ప్రతాపంతో పేరొందిన రాక్షసులతో — ఘోరమైన యుద్ధం మొదలైంది.
తతస్తే రాక్షసాః సర్వే విబుధాన్సమరే స్థితాన్ । నానాప్రహరణైర్ఘోరైర్జఘ్నుః శతసహస్రశః ।। ౭.౨౭.
ఆ రాక్షసులు అందరూ, యుద్ధరంగంలో నిలబడి ఉన్న దేవతలపై, భయంకరమైన అనేక ఆయుధాలతో వందల కొద్దీ, వేల కొద్దీ దాడి చేసి చంపారు.
దేవాశ్చ రాక్షసాన్ఘోరాన్మహాబలపరాక్రమాన్ । సమరే విమలైః శస్త్రైరుపనిన్యుర్యమక్షయమ్ ।। ౭.౨౭.
దేవతలు కూడా, మహాబలశాలులైన భయంకరమైన రాక్షసులను, పవిత్రమైన ఆయుధాలతో యుద్ధంలో యమలోకానికి పంపారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే రామ సుమాలీ నామ రాక్షసః । నానాప్రహరణైః క్రుద్ధస్తత్సైన్యం సో ఽభ్యవర్తత ।। ౭.౨౭.
అంతలో, రామా! సుమాళి అనే రాక్షసుడు, కోపంతో నిండిపోయి, అనేక ఆయుధాలతో ఆ సైన్యంపై దాడికి ముందుకు వచ్చాడు.
స దైవతబలం సర్వం నానాప్రహణైః శితైః । వ్యధ్వంసయత సఙ్క్రుద్ధో వాయుర్జలధరం యథా ।। ౭.౨౭.
అతడు, ఆగ్రహంతో, పదునైన ఆయుధాలతో ఆ దేవతల సైన్యాన్ని మొత్తం, గాలి మేఘాన్ని చెదరగొట్టినట్టు, నాశనం చేశాడు.
తే మహాబాణవర్షైశ్చ శూలప్రాసైః సుదారుణైః । హన్యమానాః సురాః సర్వే న వ్యతిష్ఠన్త సంహతాః ।। ౭.౨౭.
బలమైన బాణవర్షాలు, భయంకరమైన శూలాలు, ప్రాసలతో దాడి చేయబడిన దేవతలు అందరూ, ఒకచోట చేరి ఉన్నా, ఆ దెబ్బలను తట్టుకోలేకపోయారు.
తతో విద్రావ్యమాణేషు దైవతేషు సుమాలినా । వసూనామష్టమః క్రుద్ధః సావిత్రో వై వ్యవస్థితః ।। ౭.౨౭.
అప్పుడు, సుమాళి చేత దేవతలు పారిపోతుండగా, ఎనిమిదవ వసువు అయిన సావిత్రుడు, కోపంతో నిలబడ్డాడు.
సంవృతః స్వైరథానీకైః ప్రహరన్తం నిశాచరమ్ । విక్రమేణ మహాతేజా వారయామాస సంయుగే ।। ౭.౨౭.
తన స్వంత రథదళాలతో చుట్టుముట్టబడి, సావిత్రుడు, పరాక్రమంతో, యుద్ధంలో దాడి చేస్తున్న ఆ రాత్రివాసిని అడ్డగించాడు.
తతస్తయోర్మహాయుద్ధమభవద్రోమహర్షణమ్ ।। ౭.౨౭.
అప్పుడూ, వారిద్దరి మధ్య, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
సుమాలినో వసోశ్చైవ సమరేష్వనివర్తినోః । తతస్తస్య మహాబాణైర్వసునా సుమహాత్మనా । నిహతః పన్నగరథః క్షణేన వినిపాతితః ।। ౭.౨౭.
సుమాళి, వసువు ఇద్దరూ యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వారు. అప్పుడు, మహాత్ముడైన వసువు, మహాబాణాలతో, పాముపై ఉన్న రథాన్ని ఒక్క క్షణంలో నేలకూల్చేశాడు.
హత్వా తు సంయుగే తస్య రథం బాణశతైశ్చితమ్ । గదాం తస్య వధార్థాయ వసుర్జగ్రాహ పాణినా ।। ౭.౨౭.
యుద్ధంలో వందలాది బాణాలతో ఆ రథాన్ని ధ్వంసం చేసిన వసువు, అతన్ని చంపేందుకు తన చేతితో గొడ్డలిని పట్టుకున్నాడు.
తతః ప్రగృహ్య దీప్తాగ్రాం కాలదణ్డోపమాం గదామ్ । తాం మూర్ధ్ని పాతయామాస సావిత్రో వై సుమాలినః ।। ౭.౨౭.
తర్వాత, అగ్ని వంటి అంచుతో మెరిసే, కాలదండానికి సమానమైన గొడ్డలిని పట్టుకుని, సావిత్రుడు దాన్ని సుమాళి తలపై పడేశాడు.
సా తస్యోపరి చోల్కాభా పతన్తీవ బభౌ గదా । ఇన్ద్రప్రముక్తా గర్జన్తీ గిరావివ మహాశనిః ।। ౭.౨౭.
ఆ గొడ్డలి, అతని మీద పడుతూ, ఉల్కలా మెరిసింది. ఇంద్రుడు వదిలిన మెరుపు పర్వతాన్ని తాకినట్టు, గర్జిస్తూ పడింది.
తస్య నైవాస్థి న శిరో న మాంసం దదృశే తదా । గదయా భస్మతాం నీతం నిహతస్య రణాజిరే ।। ౭.౨౭.
ఆ సమయంలో, యుద్ధరంగంలో పడిపోయిన అతని ఎముక, తల, మాంసం ఏదీ కనిపించలేదు; ఆ గొడ్డలితో అన్నీ బూడిదైపోయాయి.
తం దృష్ట్వా నిహతం సఙ్ఖ్యే రాక్షసాస్తే సమన్తతః । వ్యద్రవన్సహితాః సర్వే క్రోశమానాః పరస్పరమ్ । విద్రావ్యమాణా వసునా రాక్షసా నావతస్థిరే ।। ౭.౨౭.
యుద్ధంలో అతడు చనిపోయినదాన్ని చూసి, రాక్షసులు అందరూ ఒక్కటిగా, పరస్పరం అరుస్తూ, వసువుల చేతిలో తరిమిపొడవబడి, చుట్టూ చుట్టూ పారిపోయారు.
సుమాలినం హతం దృష్ట్వా వసునా భస్మసాత్కృతమ్ । స్వసైన్యం విద్రుతం చాపి లక్షయిత్వా ఽర్దితం సురైః ।। ౭.౨౮.
వసువు చేత సుమాళి బూడిదైపోయినదాన్ని, తమ సైన్యం దేవతల చేతిలో పరాభవమై పారిపోతున్నదాన్ని చూసి,
తతః స బలవాన్క్రుద్ధో రావణస్య సుతస్తదా । నివర్త్య రాక్షసాన్సర్వాన్మేఘనాదో వ్యవస్థితః ।। ౭.౨౮.
అప్పుడు, బలవంతుడైన రావణుని కుమారుడు మేఘనాదుడు, కోపంతో రాక్షసులను ఆపి, ధైర్యంగా నిలబడ్డాడు.
సురథేనాగ్నివర్ణేన కామగేన మహారథః । అభిదుద్రావ సేనాం తాం వనాన్యగ్నిరివ జ్వలన్ ।। ౭.౨౮.
అగ్నివర్ణమైన, తనకు ఇష్టమైన సురథ అనే మహారథంపై ఎక్కి, మేఘనాదుడు అరణ్యంలో అగ్ని వ్యాపించినట్టు ఆ సైన్యంపై దూసుకెళ్లాడు.