అహమాఖ్యామి తే రాజఞ్ఛ్రూయతాం సర్వమేవ తత్ । యజ్ఞాస్తే సప్త పుత్రేణ ప్రాప్తాస్సుబహువిస్తరాః ।। ౭.౨౫.
"రాజా! నేను నీకు అన్నీ వివరంగా చెబుతాను, విను. నీ కుమారుడు ఏడుసార్లు మహాయజ్ఞాలు, విస్తృతంగా నిర్వహించాడు."
అగ్నిష్టోమో ఽశ్వమేధశ్చ యజ్ఞో బహుసువర్ణకః । రాజసూయస్తథా యజ్ఞో గోమేధో వైష్ణవస్తథా ।। ౭.౨౫.
"అగ్నిష్టోమం, అశ్వమేధం, బహు బంగారం ఉపయోగించిన యజ్ఞం, రాజసూయం, గోమేధం, వైష్ణవ యజ్ఞం కూడా చేశాడు."
మాహేశ్వరే ప్రవృత్తే తు యజ్ఞే పుమ్భిః సుదుర్లభే । వరాంస్తే లబ్ధవాన్పుత్రః సాక్షాత్పశుపతేరిహ ।। ౭.౨౫.
"మహేశ్వరునికి అర్పించిన, మానవులకు చాలా అరుదైన యజ్ఞంలో, నీ కుమారుడు ప్రత్యక్షంగా పశుపతినుంచి వరాలు పొందాడు."
కామగం స్యన్దనం దివ్యమన్తరిక్షచరం ధ్రువమ్ । మాయాం చ తామసీం నామ యయా సమ్పద్యతే తమః ।। ౭.౨౫.
"ఇష్టానుసారంగా ఆకాశంలో సంచరించే దివ్య రథం, చీకటిని కలిగించే 'తామసీ మాయ' అనే శక్తిని కూడా పొందాడు."
ఏతయా కిల సఙ్గ్రామే మాయయా రాక్షసేశ్వర । ప్రయుక్తయా గతిః శక్యా నహి జ్ఞాతుం సురాసురైః ।। ౭.౨౫.
"ఈ మాయను యుద్ధంలో ఉపయోగిస్తే, దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ దాని మార్గాన్ని తెలుసుకోలేరు, రాక్షసాధిపతీ!"
అక్షయావిషుధీ బాణైశ్చాపం చాపి సుదుర్జయమ్ । అస్త్రం చ బలవద్రాజఞ్ఛత్రువిధ్వంసనం రణే ।। ౭.౨౫.
"అక్షయమైన బాణాలతో కూడిన తుప్పు, జయించలేని విల్లు, శత్రువులను యుద్ధంలో నాశనం చేసే బలమైన అస్త్రాన్ని కూడా పొందాడు, రాజా!"
ఏతాన్సర్వాన్వరాంల్లబ్ధ్వా పుత్రస్తే ఽయం దశానన । అద్య యజ్ఞసమాప్తౌ చ త్వాం దిదృక్షుస్స్థితో హ్యహమ్ ।। ౭.౨౫.
"ఈ వరాలన్నీ పొందిన నీ కుమారుడు, దశముఖుడా, యజ్ఞం ముగిసిన తర్వాత నిన్ను చూడాలని ఇక్కడ ఉన్నాడు."
తతో ఽబ్రవీదృశగ్రీవో న శోభనమిదం కృతమ్ । పూజితాః శత్రవో యస్మాద్ద్రవ్యైరిన్ద్రపురోగమాః ।। ౭.౨౫.
అప్పుడు దశగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: "ఇది మంచిది కాదు. ఎందుకంటే ఇంద్రుడు మొదలైన శత్రువులు ధనసామగ్రితో పూజించబడ్డారు."
ఏహీదానీం కృతం విద్ధి సుకృతం తన్న సంశయః । ఆగచ్ఛ సౌమ్య గచ్ఛామః స్వమేవ భవనం ప్రతి ।। ౭.౨౫.
"ఇప్పుడు రా, ఇది మంచి పని అయిందని తెలుసుకో. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. రా ప్రియమా, మన ఇంటికి వెళ్దాం."
తతో గత్వా దశగ్రీవః సపుత్రః సవిభీషణః । స్త్రియో ఽవతారయామాస సర్వాస్తా బాష్పగద్గదాః ।। ౭.౨౫.
అంతటితో దశగ్రీవుడు తన కుమారులతో, విభీషణుడితో కలిసి వెళ్లి, కన్నీటి గొంతుతో ఉన్న ఆ స్త్రీలను అందరినీ కిందికి దింపించాడు.
లక్షిణ్యో రత్నభూతాశ్చ దేవదానవరక్షసామ్ । తస్య తాసు మతిం జ్ఞాత్వా ధర్మత్మా వాక్యమబ్రవీత్ ।। ౭.౨౫.
ఆ స్త్రీలు దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులకు చెందినవారు, అందంగా, రత్నాలవంటి వారు. వారిలో అతని మనసు ఏదో తెలుసుకుని, ధర్మాత్ముడు ఇలా అన్నాడు.
ఈదృశైస్త్వం సమాచారైర్యశోర్థకులనాశనైః । ధర్షణం జ్ఞాతినాం జ్ఞాత్వా స్వమతేన విచేష్టసే ।। ౭.౨౫.
"ఇలాంటి ప్రవర్తనతో, నీవు పేరు, వంశాన్ని నాశనం చేసే పనులు చేస్తూ, బంధువులను అవమానపరిచినట్టు తెలుసుకుని, నీ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నావు."
జ్ఞాతీంస్తాన్ధర్షయిత్వేమాస్త్వయా ఽ ఽనీతా వరాఙ్గనాః । త్వామతిక్రమ్య మధునా రాజన్కుమ్భీనసీ హృతా ।। ౭.౨౫.
"బంధువులను అవమానపరిచి, ఈ ఉత్తమ స్త్రీలను నీవు తీసుకొచ్చావు. అయినా రాజా, మధు అనే వాడు నిన్ను మించి, కుంభీనసిని తీసుకుపోయాడు."
రావణస్త్వబ్రవీద్వాక్యం నావగచ్ఛామి కిం త్విదమ్ । కో ఽయం యస్తు త్వయా ఽ ఽఖ్యాతో మధురిత్యేవ నామతః ।। ౭.౨౫.
రావణుడు ఇలా అన్నాడు: "నాకు అర్థం కావడం లేదు — ఇది ఏమిటి? నీవు మధు అని పేరుతో చెప్పిన వాడు ఎవడు?"
విభీషణస్తు సఙ్క్రుద్ధో భ్రాతరం వాక్యమబ్రవీత్ । శ్రూయతామస్య పాపస్య కర్మణః ఫలమాగతమ్ ।। ౭.౨౫.
విభీషణుడు కోపంతో తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు: "ఈ పాపకర్మ ఫలితాన్ని వినిపించు."
మాతామహస్య యో భ్రాతా జ్యేష్ఠో భ్రాతా సుమాలినః । మాల్యవానితి విఖ్యాతో వృద్ధః ప్రాజ్ఞో నిశాచరః ।। ౭.౨౫.
"మన మామగారి అన్నయ్య, సుమాలికి పెద్ద అన్నయ్య, మాల్యవాన్ అని ప్రసిద్ధి చెందిన వృద్ధుడు, జ్ఞానవంతుడైన నిశాచరుడు."
పితా జ్యేష్ఠో జనన్యా నో హ్యస్మాకం చార్యకో ఽభవత్ । తస్య కుమ్భీనసీ నామ దుహితుర్దుహితా ఽభవత్ ।। ౭.౨౫.
మన తల్లి అన్నయ్యల్లో అతను పెద్దవాడు, మనకు గురువుగా కూడా ఉన్నాడు. అతని కుమార్తె పేరు కుంభీనసీ.
మాతృష్వసురథాస్మాకం సా చ కన్యా ఽనలోద్భవా । భవత్యస్మాకమేవైషా భ్రాతృణాం ధర్మతః స్వసా ।। ౭.౨౫.
ఆమె మన మామగారి భార్య. ఆ అమ్మాయి అగ్నిలో పుట్టింది. ధర్మరీత్యా, ఆమె మన అన్నదమ్ములందరికీ సోదరి.
సా హృతా, మధునా రాజన్రాక్షసేన బలీయసా । యజ్ఞప్రవృత్తే పుత్రే తు మయి చాన్తర్జలోషితే ।। ౭.౨౫.
ఓ రాజా! ఆమెను బలమైన రాక్షసుడు మధు అపహరించాడు. అప్పటికి ఆమె కుమారుడు యజ్ఞంలో ఉండగా, నేను నీటిలో మునిగి ఉన్నాను.
కుమ్భకర్ణే మహారాజ నిద్రామనుభవత్యథ । నిహత్య రాక్షసశ్రేష్ఠానమాత్యానిహ సమ్మతాన్ ।। ౭.౨౫.
ఓ మహారాజా! కుంభకర్ణుడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, మధు ఇక్కడ ఉన్న ముఖ్యమైన రాక్షసులను, మంత్రులను చంపేశాడు.
ధర్షయిత్వా హృతా సా తు సుప్తాప్యన్తఃపురే తవ । శ్రుత్వా ఽపి తన్మహారాజ క్షాన్తమేవ హతో న సః ।। ౭.౨౫.
ఆమె నీ అంతఃపురంలో నిద్రిస్తున్నప్పుడే అతడు బలవంతంగా తీసుకెళ్లాడు. ఓ మహారాజా! ఆ విషయం విన్నప్పటికీ, నువ్వు క్షమించావు; అతన్ని చంపలేదు.
యస్మాదవశ్యం దాతవ్యా కన్యా భర్త్రే హి భ్రాతృభిః । తదేతత్కర్మణో హ్యస్య ఫలం పాపస్య దుర్మతే ।। ౭.౨౫.
అన్నదమ్ములు కుమార్తెను తప్పకుండా భర్తకు ఇచ్చాలి. దుష్టబుద్ధి కలిగిన వాడా! ఇది అతని పాపమైన పనికి వచ్చిన ఫలితం.
అస్మిన్నేవాభిసమ్ప్రాప్తం లోకే విదితమస్తు తే । విభీషణవచః శ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రః స రావణః । దౌరాత్మ్యేనాత్మనోద్ధూతస్తప్తామ్భ ఇవ సాగరః ।। ౭.౨౫.
ఇది ఇప్పుడు ఈ లోకంలో జరిగిందని నీకు తెలిసి ఉండాలి. విభీషణుని మాటలు విన్న రాక్షసేంద్రుడు రావణుడు, తన దుర్మార్గత వల్ల, అగ్నిలో వేడెక్కిన సముద్రంలా కలవరపడ్డాడు.
తతో ఽబ్రవీదృశగ్రీవః క్రుద్ధః సంరక్తలోచనః । కల్ప్యతాం మే రథః శీఘ్రం శూరాః సజ్జీభవన్తు నః ।। ౭.౨౫.
అప్పుడూ పది తలలున్న రావణుడు కోపంతో, కన్నులు ఎర్రగా మారి, 'నా రథాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయండి. వీరులు అందరూ సిద్ధంగా ఉండాలి,' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
భ్రాతా మే కుమ్భకర్ణశ్చ యే చ ముఖ్యా నిశాచరాః । వాహనాన్యధిరోహన్తు నానాప్రహరణాయుధాః ।। ౭.౨౫.
నా అన్నయ్య కుంభకర్ణుడు, ఇంకా ముఖ్యమైన నిశాచారులు, వివిధ ఆయుధాలతో తమ వాహనాలపై ఎక్కాలి.
అద్య తం సమరే హత్వా మధుం రావణనిర్భయమ్ । సురలోకం గమిష్యామి యుద్ధకాఙ్క్షీ సుహృద్వృతః ।। ౭.౨౫.
ఈ రోజు యుద్ధంలో మధును చంపి, భయమేమీ లేకుండా, నా మిత్రులతో కలిసి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా దేవతల లోకానికి వెళ్తాను.
అక్షౌహిణీసహస్రాణి చత్వార్యగ్ర్యాణి రక్షసామ్ । నానాప్రహరణాన్యాశు నిర్యయుర్యుద్ధకాఙ్క్షిణామ్ ।। ౭.౨౫.
నానా ఆయుధాలతో సজ্জమై, నాలుగు వేల అగ్రశ్రేణి రాక్షస సేనలు యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా వేగంగా బయలుదేరాయి.
ఇన్ద్రజిత్త్వగ్రతః (అగ్రతః) సైన్యాత్సైనికాన్పరిగృహ్య చ । జగామ రావణో మధ్యే కుమ్భకర్ణశ్చ పృష్ఠతః ।। ౭.౨౫.
ఇంద్రజిత్ ముందుగా సైన్యాన్ని నడిపిస్తూ, సైనికులను కూడగట్టాడు. రావణుడు మధ్యలో, కుంభకర్ణుడు వెనుకన సాగారు.
విభీషణశ్చ ధర్మాత్మా లఙ్కాయాం ధర్మామాచరత్ । శోషాః సర్వే మహాభాగా యయుర్మధుపురం ప్రతి ।। ౭.౨౫.
ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు లంకలో ధర్మాన్ని ఆచరించాడు. మహాభాగులైన శోషులు అందరూ మధుపురికి బయలుదేరారు.
ఖరైరుష్ట్రైర్హయైర్దీప్తైః శింశుమారైర్మహోరగైః । రాక్షసాః ప్రయయుః సర్వే కృత్వా ఽ ఽకాశం నిరన్తరమ్ ।। ౭.౨౫.
పొడవాటి గాడిదలు, ఒంటెలు, గుర్రాలు, మొసళ్ళు, పెద్ద పాములతో రాక్షసులు అందరూ ఆకాశాన్ని పూర్తిగా నింపుతూ ముందుకు సాగారు.