తత్ర తే వచనం శూరః కరిష్యతి సదా ఖరః । రక్షసాం కామరూపాణాం ప్రభురేష భవిష్యతి ।। ౭.౨౪.
అక్కడ ధైర్యవంతుడైన ఖరుడు ఎప్పుడూ నీ మాటను పాటిస్తాడు. అతడు స్వేచ్ఛగా రూపాలు మార్చగల రాక్షసులకు ప్రభువవుతాడు.
ఏవముక్త్వా దశగ్రీవః సైన్యమస్యాదిదేశ హ । చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం వీర్యశాలినామ్ ।। ౭.౨౪.
ఇలా చెప్పిన తరువాత, పది తలలవాడు తన సేనకు ఆజ్ఞాపించాడు — పద్నాలుగు వేల బలవంతులైన రాక్షసులకు.
స తైః పరివృతస్సర్వై రాక్షసైర్ఘోరదర్శనైః । ఆగచ్ఛత ఖరః శీఘ్రం దణ్డకానకుతోభయః ।। ౭.౨౪.
అందరు భయంకరమైన రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, ఖరుడు వేగంగా దండకారణ్యంలో అన్ని దిశలకూ బయలుదేరాడు.
స తత్ర కారయామాస రాజ్యం నిహతకణ్టకమ్ । సా చ శూర్పణఖా తత్ర న్యవసద్దణ్డకావనే ।। ౭.౨౪.
అక్కడ ఖరుడు శత్రువులేని రాజ్యం నెలకొల్పాడు. శూర్పణఖ కూడా అక్కడే దండకారణ్యంలో నివసించింది.
స తు దత్త్వా దశగ్రీవో వనం ఘోరం స్వరస్య తత్ । భగినీం చ సమాశ్వాస్య హృష్టః స్వస్థతరో ఽభవత్ ।। ౭.౨౫.
ఆ తరువాత పది తలలవాడు ఆ భయంకరమైన అరణ్యాన్ని తన అక్కకు ఇచ్చి, ఆమెను ఓదార్చి, ఆనందంగా, మనశ్శాంతితో ఉన్నాడు.
తతో నికుమ్భిలా నామ లఙ్కోపవనముత్తమమ్ । తద్రాక్షసేన్ద్రో బలవాన్ప్రవివేశ సహానుగః ।। ౭.౨౫.
ఆ తరువాత బలవంతుడైన రాక్షసాధిపతి తన అనుచరులతో కలిసి లంకలోని ఉత్తమమైన నికుంభిలా వనంలోకి ప్రవేశించాడు.
తతో యూపశతాకీర్ణం సౌమ్యచైత్యోపశోభితమ్ । దదర్శ విష్ఠితం యజ్ఞం శ్రియా సమ్ప్రజ్వలన్నివ ।। ౭.౨౫.
అక్కడ వందలాది యజ్ఞస్తంభాలతో, అందమైన గుడులతో అలంకరించబడిన, కాంతివంతంగా ప్రకాశించే యజ్ఞాన్ని చూశాడు.
తతః కృష్ణాజినధరం కమణ్డలుశిఖాధ్వజమ్ । దదర్శ స్వసుతం తత్ర మేఘనాదం భయావహమ్ ।। ౭.౨౫.
అక్కడే తన కుమారుడు మేఘనాదుడు, భయంకరమైన రూపంతో, నల్ల మృగచర్మం ధరించి, కమండలు, జటా దండం పట్టుకుని ఉన్నాడు.
తం సమాసాద్య లఙ్కేశః పరిష్వజ్వాథ బాహుభిః । అబ్రవీత్కిమిదం వత్స వర్తసే బ్రూహి తత్త్వతః ।। ౭.౨౫.
అతని దగ్గరకు వచ్చి లంకాధిపతి తన చేతులతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, "ఏమైంది నా కుమారా? నీవు ఎలా ఉన్నావో నిజంగా చెప్పు," అని అడిగాడు.
ఉశనా త్వబ్రవీత్తత్ర యజ్ఞసమ్పత్సమృద్ధయే । రావణం రాక్షసశ్రేష్ఠం ద్విజశ్రేష్ఠో మహాతపాః ।। ౭.౨౫.
అప్పుడు ఉశనుడు, గొప్ప తపస్సు కలిగిన ద్విజశ్రేష్ఠుడు, యజ్ఞం విజయవంతం కావడానికి రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రావణుడితో ఇలా అన్నాడు.
అహమాఖ్యామి తే రాజఞ్ఛ్రూయతాం సర్వమేవ తత్ । యజ్ఞాస్తే సప్త పుత్రేణ ప్రాప్తాస్సుబహువిస్తరాః ।। ౭.౨౫.
"రాజా! నేను నీకు అన్నీ వివరంగా చెబుతాను, విను. నీ కుమారుడు ఏడుసార్లు మహాయజ్ఞాలు, విస్తృతంగా నిర్వహించాడు."
అగ్నిష్టోమో ఽశ్వమేధశ్చ యజ్ఞో బహుసువర్ణకః । రాజసూయస్తథా యజ్ఞో గోమేధో వైష్ణవస్తథా ।। ౭.౨౫.
"అగ్నిష్టోమం, అశ్వమేధం, బహు బంగారం ఉపయోగించిన యజ్ఞం, రాజసూయం, గోమేధం, వైష్ణవ యజ్ఞం కూడా చేశాడు."
మాహేశ్వరే ప్రవృత్తే తు యజ్ఞే పుమ్భిః సుదుర్లభే । వరాంస్తే లబ్ధవాన్పుత్రః సాక్షాత్పశుపతేరిహ ।। ౭.౨౫.
"మహేశ్వరునికి అర్పించిన, మానవులకు చాలా అరుదైన యజ్ఞంలో, నీ కుమారుడు ప్రత్యక్షంగా పశుపతినుంచి వరాలు పొందాడు."
కామగం స్యన్దనం దివ్యమన్తరిక్షచరం ధ్రువమ్ । మాయాం చ తామసీం నామ యయా సమ్పద్యతే తమః ।। ౭.౨౫.
"ఇష్టానుసారంగా ఆకాశంలో సంచరించే దివ్య రథం, చీకటిని కలిగించే 'తామసీ మాయ' అనే శక్తిని కూడా పొందాడు."
ఏతయా కిల సఙ్గ్రామే మాయయా రాక్షసేశ్వర । ప్రయుక్తయా గతిః శక్యా నహి జ్ఞాతుం సురాసురైః ।। ౭.౨౫.
"ఈ మాయను యుద్ధంలో ఉపయోగిస్తే, దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ దాని మార్గాన్ని తెలుసుకోలేరు, రాక్షసాధిపతీ!"
అక్షయావిషుధీ బాణైశ్చాపం చాపి సుదుర్జయమ్ । అస్త్రం చ బలవద్రాజఞ్ఛత్రువిధ్వంసనం రణే ।। ౭.౨౫.
"అక్షయమైన బాణాలతో కూడిన తుప్పు, జయించలేని విల్లు, శత్రువులను యుద్ధంలో నాశనం చేసే బలమైన అస్త్రాన్ని కూడా పొందాడు, రాజా!"
ఏతాన్సర్వాన్వరాంల్లబ్ధ్వా పుత్రస్తే ఽయం దశానన । అద్య యజ్ఞసమాప్తౌ చ త్వాం దిదృక్షుస్స్థితో హ్యహమ్ ।। ౭.౨౫.
"ఈ వరాలన్నీ పొందిన నీ కుమారుడు, దశముఖుడా, యజ్ఞం ముగిసిన తర్వాత నిన్ను చూడాలని ఇక్కడ ఉన్నాడు."
తతో ఽబ్రవీదృశగ్రీవో న శోభనమిదం కృతమ్ । పూజితాః శత్రవో యస్మాద్ద్రవ్యైరిన్ద్రపురోగమాః ।। ౭.౨౫.
అప్పుడు దశగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: "ఇది మంచిది కాదు. ఎందుకంటే ఇంద్రుడు మొదలైన శత్రువులు ధనసామగ్రితో పూజించబడ్డారు."
ఏహీదానీం కృతం విద్ధి సుకృతం తన్న సంశయః । ఆగచ్ఛ సౌమ్య గచ్ఛామః స్వమేవ భవనం ప్రతి ।। ౭.౨౫.
"ఇప్పుడు రా, ఇది మంచి పని అయిందని తెలుసుకో. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. రా ప్రియమా, మన ఇంటికి వెళ్దాం."
తతో గత్వా దశగ్రీవః సపుత్రః సవిభీషణః । స్త్రియో ఽవతారయామాస సర్వాస్తా బాష్పగద్గదాః ।। ౭.౨౫.
అంతటితో దశగ్రీవుడు తన కుమారులతో, విభీషణుడితో కలిసి వెళ్లి, కన్నీటి గొంతుతో ఉన్న ఆ స్త్రీలను అందరినీ కిందికి దింపించాడు.
లక్షిణ్యో రత్నభూతాశ్చ దేవదానవరక్షసామ్ । తస్య తాసు మతిం జ్ఞాత్వా ధర్మత్మా వాక్యమబ్రవీత్ ।। ౭.౨౫.
ఆ స్త్రీలు దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులకు చెందినవారు, అందంగా, రత్నాలవంటి వారు. వారిలో అతని మనసు ఏదో తెలుసుకుని, ధర్మాత్ముడు ఇలా అన్నాడు.
ఈదృశైస్త్వం సమాచారైర్యశోర్థకులనాశనైః । ధర్షణం జ్ఞాతినాం జ్ఞాత్వా స్వమతేన విచేష్టసే ।। ౭.౨౫.
"ఇలాంటి ప్రవర్తనతో, నీవు పేరు, వంశాన్ని నాశనం చేసే పనులు చేస్తూ, బంధువులను అవమానపరిచినట్టు తెలుసుకుని, నీ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నావు."
జ్ఞాతీంస్తాన్ధర్షయిత్వేమాస్త్వయా ఽ ఽనీతా వరాఙ్గనాః । త్వామతిక్రమ్య మధునా రాజన్కుమ్భీనసీ హృతా ।। ౭.౨౫.
"బంధువులను అవమానపరిచి, ఈ ఉత్తమ స్త్రీలను నీవు తీసుకొచ్చావు. అయినా రాజా, మధు అనే వాడు నిన్ను మించి, కుంభీనసిని తీసుకుపోయాడు."
రావణస్త్వబ్రవీద్వాక్యం నావగచ్ఛామి కిం త్విదమ్ । కో ఽయం యస్తు త్వయా ఽ ఽఖ్యాతో మధురిత్యేవ నామతః ।। ౭.౨౫.
రావణుడు ఇలా అన్నాడు: "నాకు అర్థం కావడం లేదు — ఇది ఏమిటి? నీవు మధు అని పేరుతో చెప్పిన వాడు ఎవడు?"
విభీషణస్తు సఙ్క్రుద్ధో భ్రాతరం వాక్యమబ్రవీత్ । శ్రూయతామస్య పాపస్య కర్మణః ఫలమాగతమ్ ।। ౭.౨౫.
విభీషణుడు కోపంతో తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు: "ఈ పాపకర్మ ఫలితాన్ని వినిపించు."
మాతామహస్య యో భ్రాతా జ్యేష్ఠో భ్రాతా సుమాలినః । మాల్యవానితి విఖ్యాతో వృద్ధః ప్రాజ్ఞో నిశాచరః ।। ౭.౨౫.
"మన మామగారి అన్నయ్య, సుమాలికి పెద్ద అన్నయ్య, మాల్యవాన్ అని ప్రసిద్ధి చెందిన వృద్ధుడు, జ్ఞానవంతుడైన నిశాచరుడు."
పితా జ్యేష్ఠో జనన్యా నో హ్యస్మాకం చార్యకో ఽభవత్ । తస్య కుమ్భీనసీ నామ దుహితుర్దుహితా ఽభవత్ ।। ౭.౨౫.
మన తల్లి అన్నయ్యల్లో అతను పెద్దవాడు, మనకు గురువుగా కూడా ఉన్నాడు. అతని కుమార్తె పేరు కుంభీనసీ.
మాతృష్వసురథాస్మాకం సా చ కన్యా ఽనలోద్భవా । భవత్యస్మాకమేవైషా భ్రాతృణాం ధర్మతః స్వసా ।। ౭.౨౫.
ఆమె మన మామగారి భార్య. ఆ అమ్మాయి అగ్నిలో పుట్టింది. ధర్మరీత్యా, ఆమె మన అన్నదమ్ములందరికీ సోదరి.
సా హృతా, మధునా రాజన్రాక్షసేన బలీయసా । యజ్ఞప్రవృత్తే పుత్రే తు మయి చాన్తర్జలోషితే ।। ౭.౨౫.
ఓ రాజా! ఆమెను బలమైన రాక్షసుడు మధు అపహరించాడు. అప్పటికి ఆమె కుమారుడు యజ్ఞంలో ఉండగా, నేను నీటిలో మునిగి ఉన్నాను.
కుమ్భకర్ణే మహారాజ నిద్రామనుభవత్యథ । నిహత్య రాక్షసశ్రేష్ఠానమాత్యానిహ సమ్మతాన్ ।। ౭.౨౫.
ఓ మహారాజా! కుంభకర్ణుడు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, మధు ఇక్కడ ఉన్న ముఖ్యమైన రాక్షసులను, మంత్రులను చంపేశాడు.