తాశ్చ సర్వాః సమం దుఃఖాన్ముముచుర్బాష్పజం జలమ్ । తుల్యమగ్న్యర్చిషాం తత్ర శోకాగ్నిభయసమ్భవమ్ ।। ౭.౨౪.
అందరూ కలిసీ, భయం మరియు దుఃఖంతో కలిసిన బాధలో కన్నీరు కార్చారు. ఆ కన్నీరు అగ్నిలోంచి వచ్చిన నీటిలా ఉప్పొంగింది.
తాభిః సర్వానవద్యాభిర్నదీభిరివ సాగరః । ఆపూరితం విమానం తద్భయశోకాశివాశ్రుభిః ।। ౭.౨౪.
ఆ విమానం, నదులు సముద్రాన్ని నింపినట్టు, ఆ నిష్కళంకమైన స్త్రీల భయభరితమైన, దుఃఖభరితమైన కన్నీటితో నిండిపోయింది.
నాగగన్ధర్వకన్యాశ్చ మహర్షితనయాశ్చ యాః । దైత్యదానవకన్యాశ్చ విమానే శతశో ఽరుదన్ ।। ౭.౨౪.
నాగ, గంధర్వ, మహర్షి కుమార్తెలు, దైత్య, దానవ కుమార్తెలు వందల సంఖ్యలో ఆ విమానంలో ఏడ్చారు.
దీర్ఘకేశ్యః సుచార్వఙ్గ్యః పూర్ణచన్ద్రనిభాననాః । పీనస్తన్యస్తథా వజ్రవేదిమధ్యసమప్రభాః ।। ౭.౨౪.
వాళ్లకు పొడవాటి జుట్టు, అందమైన అవయవాలు, పూర్ణచంద్రునిలాంటి ముఖాలు, పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలు, వజ్రవేదిక మధ్యంలా సన్నని నడుము ఉండేది.
రథకూబరసఙ్కాశైః శ్రోణిదేశైర్మనోహరాః । స్త్రియః సురాఙ్గనాప్రఖ్యా నిష్టప్తకనకప్రభాః ।। ౭.౨౪.
వాళ్ల నితంబాలు రథపు చక్రాల నాభిలా, ఆకర్షణీయంగా, నిగనిగలాడే బంగారం వలె ప్రకాశిస్తూ, దేవతా అప్సరసలకు సమానంగా కనిపించేవారు.
శోకదుఃఖభయత్రస్తా విహ్వలాశ్చ సుమధ్యమాః । తాసాం నిశ్వాసవాతేన సర్వతః సమ్ప్రదీపితమ్ ।। ౭.౨౪.
శోక, దుఃఖ, భయాలతో కలవరపడి, సుందర నడుము గల ఆ స్త్రీలు గాఢంగా ఊపిరి తీసి, వారి శ్వాసవాయువుతో చుట్టూ గాలిని కలిపారు.
అగ్నిహోత్రమివాభాతి సన్నిరుద్ధాగ్నిపుష్పకమ్ । దశగ్రీవవశం ప్రాప్తాస్తాస్తు శోకాకులాః స్త్రియః ।। ౭.౨౪.
ఆ పుష్పక విమానం, లోపల అగ్ని ఆమడిగా ఉన్న యజ్ఞవేదికలా కనిపించింది. దశగ్రీవుని అధీనంలోకి వచ్చిన ఆ స్త్రీలు శోకంతో మునిగిపోయారు.
దీనవక్రేక్షణాః శ్యామా మృగ్యః సింహవశా ఇవ । కాచిచ్చిన్తయతీ తత్ర కిం ను మాం భక్షయిష్యతి ।। ౭.౨౪.
తమ కన్నులు క్రిందికి వంచి, వంకరగా చూస్తూ, నల్లగా మెరిసిపోతూ, సింహం చేతిలో చిక్కిన జింకలవలె భయంతో ఉన్న ఆ స్త్రీల్లో ఒకరు, 'ఇవ్వడు నన్ను తినిపోతాడేమో?' అని మనసులో ఆలోచించింది.
కాచిద్దధ్యౌ సుదుఃఖార్తా అపి మాం మారయేదయమ్ । ఇతి మాతృపితఽన్స్మృత్వా భర్తఽన్భ్రాతఽంస్తథైవ చ । దుఃఖశోకసమావిష్టా విలేపుః సహితాః స్త్రియః ।। ౭.౨౪.
మరొకరు తీవ్ర దుఃఖంతో, 'ఇవ్వడు నన్ను చంపేస్తాడేమో?' అని భయపడి, తల్లిదండ్రులు, భర్తలు, అన్నదమ్ములను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ స్త్రీలు బాధతో, శోకంతో కలసి ఏడ్చారు.
కథం ను ఖలు మే పుత్రో భవిష్యతి మయా వినా । కథం మాతా కథం భ్రాతా నిమగ్నాః శోకసాగరే ।। ౭.౨౪.
నాకు లేకుండా నా కుమారుడు ఎలా ఉండగలడు? నా తల్లి, నా అన్నదమ్ములు, వీరంతా ఈ శోకసముద్రంలో మునిగిపోతారు కదా!
హా కథం ను కరిష్యామి భర్తుస్తస్మాదహం వినా । మృత్యో ప్రసాదయామి త్వాం నయ మాం దుఃఖభాగినీమ్ ।। ౭.౨౪.
హాయ్! నా భర్త నుండి వేరుపడి నేను ఎలా బ్రతకగలను? ఓ మరణదేవతా! నన్ను ఈ బాధలతో కూడిన జీవితంలో నుంచి తీసుకెళ్ళు అని వేడుకుంటున్నాను.
కిన్ను తద్దుష్కృతం కర్మ పురా దేహాన్తరే కృతమ్ ।। ౭.౨౪.
ఇంతటి దుర్గతి నాకు ఎందుకు వచ్చిందో, గత జన్మలో నేను ఏ దుష్కర్మ చేశానో తెలియదు.
ఏవం స్మ దుఃఖితాః సర్వాః పతితాః శోకసాగరే । న ఖల్విదానీం పశ్యామో దుఃఖస్యాస్యాన్తమాత్మనః ।। ౭.౨౪.
ఇలా అందరూ శోకసముద్రంలో మునిగి, దుఃఖంతో విలపిస్తూ, ఇప్పుడు మన బాధలకు ముగింపు కనిపించడం లేదు అని అనుకున్నారు.
అహో ధిఙ్మానుషం లోకం నాస్తి ఖల్వధమః పరః । యద్దుర్బలా బలవతా భర్తారో రావణేన నః ।। ౭.౨౪.
హాయ్! మానవ లోకానికి నింద! మన భర్తలు బలహీనులై, రాక్షసలోకంలో బలమైన రావణుడి చేతిలో పడిపోయారు కదా!
సూర్యేణోదయతా కాలే నక్షత్రాణీవ నాశితాః । అహో సుబలవద్రక్షో వధోపాయేషు యుజ్యతే ।। ౭.౨౪.
సూర్యుడు ఉదయించగానే నక్షత్రాలు కనుమరుగయ్యేలా, మేము కూడా నాశనం అయ్యాం. ఈ బలవంతుడైన రాక్షసుడు హింసకు మార్గాలు బాగా తెలిసినవాడు.
అహో దుర్వృత్తమాస్థాయ నాత్మానం వైజుగుప్సతే । సర్వథా సదృశస్తావద్విక్రమో ఽస్య దురాత్మనః ।। ౭.౨౪.
హాయ్! చెడ్డ మార్గాన్ని ఎంచుకుని, తనను తాను ఎప్పుడూ నిందించుకోడు. ఇంతటి దుర్మార్గుడికి ఇంత ధైర్యం ఉండటం ఆశ్చర్యమే.
ఇదం త్వసదృశం కర్మ పరదారాభిమర్శనమ్ । యస్మాదేష పరక్యాసు రమతే రాక్షసాధమః ।। ౭.౨౪.
ఇతడు చేసిన పనిలో, ఇతరుల భార్యలను తాకడం అసలు తగదు. ఎందుకంటే, ఈ నీచుడైన రాక్షసుడు పరస్త్రీలతో ఆనందపడతాడు.
తస్మాద్వై స్త్రీకృతేనైవ ప్రాప్స్యతే దుర్మతిర్వధమ్ । సతీభిర్వరనారీభిరేవం వాక్యే ఽభ్యుదీరితే ।। ౭.౨౪.
కాబట్టి, ఇతడు చేసిన దుర్మార్గానికి, ఇతడిని బాధించిన ఆ స్త్రీల చేతిలోనే ఇతడికి మరణం తప్పదు. అలా ఆ పతివ్రతలు, ఉత్తమ స్త్రీలు అన్నారు.
నేదుర్దున్దుభయః ఖస్థాః పుష్పవృష్టిః పపాత చ । శప్తః స్త్రీభిః స తు సమం హతౌజా ఇవ నిష్ప్రభః ।। ౭.౨౪.
ఆకాశంలో డుండుభి మేళాలు మోగలేదు, పువ్వుల వర్షం పడలేదు. ఆ స్త్రీలు శపించగా, అతడు బలహీనుడై, కాంతి కోల్పోయినవాడిలా అయ్యాడు.
పతివ్రతాభిః సాధ్వీభిర్బభూవ విమనా ఇవ । ఏవం విలపితం తాసాం శృణ్వన్రాక్షసపుఙ్గవః । ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం పూజ్యమానో నిశాచరైః ।। ౭.౨౪.
ఆ పతివ్రత సతీస్త్రీల మాటలకు బాధపడి, మనసు దిగులుగా మారింది. వారి విలాపన విని, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రావణుడు, నిశాచరుల చేత గౌరవింపబడుతూ లంక నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే ఘోరా రాక్షసీ కామరూపిణీ । సహసా పతితా భూమౌ భగినీ రావణస్య సా ।। ౭.౨౪.
అంతలో, భయంకరమైన, కావలసిన రూపం ధరించగలిగే ఒక రాక్షసి, అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయింది. ఆమె రావణుని సోదరి.
తాం స్వసారం సముత్థాప్య రావణః పరిసాన్త్వయన్ । అబ్రవీత్కిమిదం భద్రే వక్తుకామా ఽసి మే ద్రుతమ్ ।। ౭.౨౪.
ఆమెను లేపి, ఓదార్చుతూ రావణుడు, 'ఏమైంది సోదరి? నీవు చెప్పదలచుకున్నది త్వరగా చెప్పు' అని అడిగాడు.
సా బాష్పపరిరుద్ధాక్షీ రక్తాక్షీ వాక్యమబ్రవీత్ । కృతా ఽస్మి విధవా రాజంస్త్వయా బలవతా బలాత్ ।। ౭.౨౪.
కన్నీళ్లతో కళ్లు ముంచుకుని, ఎర్రగా మారిన కళ్లతో ఆమె, 'నీ బలవంతంతో నేను విధవగా మారాను రాజా!' అని చెప్పింది.
ఏతే రాజంస్త్వయా వీరా దైత్యా వినిహతా రణే । కాలకేయా ఇతి ఖ్యాతాః సహస్రాణి చతుర్దశ ।। ౭.౨౪.
'రాజా! నీవు యుద్ధంలో చంపిన వీరులు, కాలకేయులు అని ప్రసిద్ధి చెందిన దైత్యులు, పద్నాలుగు వేల మంది.'
ప్రాణేభ్యో ఽపి గరీయాన్మే తత్ర భర్తా మహాబలః ।। ౭.౨౪.
'వారిలో నా భర్త మహాబలుడు, నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడు.'
సో ఽపి త్వయా హతస్తాత రిపుణా భ్రాతృగృధ్నునా । త్వయా ఽస్మి నిహతా రాజన్స్వయమేవ హి బన్ధునా ।। ౭.౨౪.
తండ్రి, నీవు నా శత్రువుగా, అన్నల పట్ల లోభిగా ఉండి, అతనిని చంపావు. రాజా, నీవే నా బంధువుగా నన్ను నాశనం చేసావు.
రాజన్వైధవ్యశబ్దం చ భోక్ష్యామి త్వత్కృతే హ్యహమ్ । నను నామ త్వయా రక్ష్యో జామాతా సమరేష్వపి । స త్వయా నిహతో యుద్ధే స్వయమేవ న లజ్జసే ।। ౭.౨౪.
రాజా, నీ వల్లనే నేను ఇప్పుడు వితంతువుగా పిలవబడతాను. యుద్ధంలో కూడా జామాతను నీవు కాపాడాలి కదా. కానీ నీవే యుద్ధంలో అతన్ని చంపావు, నీకు ఏమాత్రం సిగ్గు లేదు.
ఏవముక్తో దశగ్రీవో భగిన్యా క్రోశమానయా । అబ్రవీత్సాన్త్వయిత్వా తాం సామపూర్వమిదం వచః ।। ౭.౨౪.
అలా తన అక్క ఏడుస్తూ చెప్పిన మాటలు విని, పది తలలవాడు ఆమెను ఓదార్చి, మృదువుగా ఇలా అన్నాడు.
అలం వత్సే రుదిత్వా తే న భేతవ్యం చ సర్వశః । దానమానప్రసాదైస్త్వాం తోషయిష్యామి యత్నతః ।। ౭.౨౪.
పిల్లా, ఇక ఏడుపు చాలును. నీకు ఏమీ భయం అవసరం లేదు. బహుమతులు, గౌరవం, ప్రేమతో నిన్ను సంతృప్తిపరచేందుకు నేను ప్రయత్నిస్తాను.
యుద్ధప్రమత్తో వ్యాక్షిప్తో జయాకాఙ్క్షీ క్షిపఞ్ఛరాన్ । నావగచ్ఛామి యుద్ధేషు స్వాన్పరాన్వాప్యహం శుభే ।। ౭.౨౪.
యుద్ధంలో విజయం కోరి, బాణాలు సంధిస్తూ, ఎవరు మనవాళ్లు ఎవరు శత్రువులు అన్నదీ నాకు తెలియలేదు, సుందరి.