యం సమాశ్రిత్య జీవన్తి ఫేనపాః పరమర్షయః । అమృతం యత్ర చోత్పన్నం స్వధా చ స్వధభోజినామ్ ।। ౭.౨౩.
ఆమెను ఆధారంగా చేసుకొని ఫేనపులు, మహర్షులు జీవిస్తున్నారు. అక్కడే అమృతం, స్వధా అనే పుణ్యాహారం కూడా పుట్టింది.
యాం బ్రువన్తి నరా లోకే సురభిం నామ నామతః । ప్రదక్షిణం తు తాం కృత్వా రావణః పరమాద్భుతామ్ ।। ౭.౨౩.
ప్రపంచంలో మనుషులు ఆమెను సురభి అని పిలుస్తారు. ఆ అద్భుతమైన ఆవును రావణుడు ప్రదక్షిణగా చేసి, అక్కడి నుంచి ముందుకు సాగాడు.
ప్రవివేశ మహాఘోరం గుప్తం బహువిధైర్బలైః । తతో ధారాశతాకీర్ణం శారదాభ్రనిభం తదా । నిత్యప్రహృష్టం దదృశే వరుణస్య గృహోత్తమమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత ఎన్నో రకాల బలగాలు కాపలా ఉన్న భయంకరమైన ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ వందల జలధారలతో కప్పబడిన, శరదృతువులోని మేఘంలా మెరిసే, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉండే వరుణుని శ్రేష్ఠమైన గృహాన్ని చూశాడు.
తతో హత్వా బలాధ్యక్షాన్సమరే తైశ్చ తాడితః । అబ్రవీచ్చ తతో యోధాన్రాజా శీఘ్రం నివేద్యతామ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత యుద్ధంలో బలాధ్యక్షులను చంపి, వారిచేత కొట్టించబడి, యోధులను పిలిచి, 'రాజుకు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వండి' అని చెప్పాడు.
యుద్ధార్థీ రావణః ప్రాప్తస్తస్య యుద్ధం ప్రదీయతామ్ । వద వా న భయం తే ఽస్తి నిర్జితో ఽస్మీతి సాఞ్జలిః ।। ౭.౨౩.
'యుద్ధానికి రావణుడు వచ్చాడు; అతనికి యుద్ధం ఇవ్వండి. లేదా భయం లేకపోతే, చేతులు జోడించి, "నేను ఓడిపోయాను" అని చెప్పండి.'
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధా వరుణస్య మహాత్మనః । పుత్రాః పౌత్రాశ్చ నిష్క్రామన్గౌశ్చ పుష్కర ఏవ చ ।। ౭.౨౩.
అంతలోనే మహాత్ముడైన వరుణుని కుమారులు, మనవులు, ఆవులు, పద్మజుడు కోపంతో బయటకు వచ్చారు.
తే తు వీర్యగుణోపేతా బలైః పరివృతాః స్వకైః । యుఙ్క్త్వా రథాన్కామగమానుద్యద్భాస్వరవర్చసః ।। ౭.౨౩.
వీరత్వం, మంచి లక్షణాలు కలిగి, తమ సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడి, వారు తాము కోరినట్టు నడిచే రథాలను కట్టుకుని, ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతూ బయలుదేరారు.
తతో యుద్ధం సమభవద్దారుణం రోమహర్షణమ్ । సలిలేన్ద్రస్య పుత్రాణాం రావణస్య చ ధీమతః ।। ౭.౨౩.
ఆ తరువాత, జలాధిపతి కుమారులూ, తెలివైన రావణుడి మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
అమాత్యైశ్చ మహావీర్యైర్దశగ్రీవస్య రక్షసః । వారుణం తద్బలం కృత్స్నం క్షణేన వినిపాతితమ్ ।। ౭.౨౩.
పది తలలున్న రాక్షసుడైన రావణుని మహాశక్తివంతమైన మంత్రులతో కలసి, ఆ వారుుణ సైన్యాన్ని క్షణంలోనే పూర్తిగా నాశనం చేశారు.
సమీక్ష్య స్వబలం సఙ్ఖ్యే వరుణస్య సుతాస్తదా । అర్దితాః శరజాలేన నివృత్తా రణకర్మణః ।। ౭.౨౩.
తమ సైన్యం యుద్ధంలో పడిపోయినదాన్ని చూసి, వరుుణుని కుమారులు బాణవర్షంతో బలహీనపడిపోయి, యుద్ధాన్ని వదిలేశారు.
మహీతలగతాస్తే తు రావణం దృశ్య పుష్పకే । ఆకాశమాశు వివిశుః స్యన్దనైః శీఘ్రగామిభిః ।। ౭.౨౩.
భూమిపై పడిపోయిన వారు, పుష్పకంలో ఉన్న రావణుణ్ణి చూసి, తమ వేగంగా పోయే రథాలలో ఆకాశంలోకి త్వరగా ప్రవేశించారు.
మహాదాసీత్తతస్తేషాం తుల్యం స్థానమవాప్య తత్ । ఆకాశయుద్ధం తుములం దేవదానవయోరివ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ, సమాన స్థాయిలో చేరిన వారు, దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగేలా, ఘోరమైన ఆకాశయుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
తతస్తే రావణం యుద్ధే శరైః పావకసన్నిభైః । విముఖీకృత్య సన్తుష్టా వినేదుర్వివిధాన్రవాన్ ।। ౭.౨౩.
ఆ సమయంలో, వారు యుద్ధంలో అగ్నిలా మండే బాణాలతో రావణుణ్ణి వెనక్కు తిప్పారు. సంతృప్తితో వివిధ రకాల గర్జనలు చేశారు.
తతో మహోదరః క్రుద్ధో రాజానం దృశ్య ధర్షితమ్ । త్యక్త్వా మృత్యుభయం వీరో యుద్ధకాఙ్క్షీ వ్యలోకయత్ ।। ౭.౨౩.
ఆపుడు మహోదరుడు, రాజు అవమానించబడినదాన్ని చూసి, మరణభయాన్ని వదిలేసి, యుద్ధానికి తహతహలాడుతూ ధైర్యంగా చూశాడు.
తేన తే దారుణా యుద్ధే కామగాః పవనోపమాః । మహోదరేణ గదయా హతా వై ప్రయయుః క్షితిమ్ ।। ౭.౨౩.
మహోదరుడు తన గదతో, ఆ భయంకరమైన, తాము కోరినట్టు పోయే, గాలిలా వేగంగా ఉన్న రథాలను యుద్ధంలో కొట్టి భూమిపై పడేసాడు.
తేషాం వరుణపుత్రాణాం హత్వా యోధాన్హయాఞ్ఛతాన్ । ముమోచాశు మహానాదం విరథాన్ప్రేక్ష్య తాన్స్థితాన్ ।। ౭.౨౩.
వరుుణుని కుమారులలో వందలాది యోధులు, గుర్రాలు, రథసారథులను చంపి, వారు రథాలు లేక నిలబడి ఉన్నదాన్ని చూసి, మహోదరుడు పెద్ద గర్జన చేశాడు.
తే తు తేషాం రథాః సాశ్వాః సహ సారథిభిర్హతైః । మహోదరేణ నిహతాః పతితాః పృథివీతలే ।। ౭.౨౩.
వారి రథాలు, గుర్రాలు, సారథులతో కలసి, మహోదరుడు చంపడంతో, భూమిపై పడిపోయాయి.
తే తు త్యక్త్వా రథాన్పుత్రా వరుణస్య మహాత్మనః । ఆకాశే విష్ఠితాః శూరాః స్వప్రభావాన్న వివ్యథుః ।। ౭.౨౩.
అయితే, వరుుణ మహాత్ముని కుమారులు తమ రథాలను వదిలేసి, ఆకాశంలో నిలబడి, ధైర్యంగా, తమ శక్తిపై నమ్మకంతో వెనక్కి తగ్గలేదు.
ధనూంషి కృత్వా సజ్జాని వినిర్భిద్య మహోదరమ్ । రావణం సమరే క్రుద్ధాః సహితాః సమభిద్రవన్ ।। ౭.౨౩.
తమ విల్లు సిద్ధం చేసుకుని, మహోదరుని ఛాతిని గాయపరిచి, కోపంతో కూడిన యోధులు కలిసి రావణుణ్ణి యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నారు.
సాయకైశ్చాపవిభ్రష్టైర్వజ్రకల్పైః సుదారుణైః । దారయన్తి స్మ సఙ్క్రుద్ధా మేఘా ఇవ మహాగిరిమ్ ।। ౭.౨౩.
వారు కోపంతో, తమ విల్లుల నుంచి విడిచిన వజ్రంలాంటి భయంకరమైన బాణాలతో, మేఘాలు పెద్ద కొండను చీల్చినట్టు రావణుణ్ణి గాయపరిచారు.
తతః క్రుద్ధో దశగ్రీవః కాలాగ్నిరివ నిర్గతః । శరవర్షైర్మహాఘోరైస్తేషాం మర్మస్వతాడయత్ ।। ౭.౨౩.
అప్పుడే పది తలలున్న రావణుడు, కాలాగ్నిలా కోపంతో, భయంకరమైన బాణవర్షంతో వారి ప్రాణస్థానాలను గట్టిగా కొట్టాడు.
తతస్తేనైవ సహసా సీదన్తి స్మ పదాతయః । ముసలాని విచిత్రాణి తతో భల్లశతాని చ ।। ౭.౨౩.
ఆ అకస్మాత్తుగా జరిగిన దాడి వల్ల, అక్కడ పాదసేన కూలిపోతుండగా, అనేక రకాల ముసల్లు, వందలాది బాణాలు కనిపించాయి.
పట్టిశాంశ్చైవ శక్తీశ్చ శతఘ్నీస్తోమరాంస్తథా । పాతయామాస దుర్ధర్షస్తేషాముపరి విష్ఠితః ।। ౭.౨౩.
వారి మీద నిలబడి, ఆ భయంకరుడు పటిషాలు, శక్తులు, శతఘ్నులు, తోమరాలు వంటి ఆయుధాలను వర్షంలా కురిపించాడు.
అపవిద్ధాస్తు తే వీరా వినిష్పేతుః పదాతయః । మహాపఙ్కమివాసాద్య కుఞ్జరాష్షష్టిహాయనాః ।। ౭.౨౩.
కొట్టబడి, ఆ వీర పాదసేనికులు, మట్టిలోకి దిగిపోయిన అరవై ఏళ్ళ ఏనుగులు పడిపోవడంలా నేలపై కూలిపోయారు.
సీదమానాన్సుతాన్దృష్ట్వా విహ్వలాన్సుమహౌజసః । ననాద రావణో హర్షాన్మహానమ్బుధరో యథా ।। ౭.౨౩.
తన బలమైన కుమారులు క్షీణించి బాధపడుతూ ఉన్నారు అని చూసి, రావణుడు ఆనందంతో మేఘం మోగినట్టు గట్టిగా అరవాడు.
తతో రక్షో మహానాదాన్ముక్త్వా హన్తి స్మ వారుణాన్ । నానాప్రహరణోపేతైర్ధారాపాతైరివామ్బుదః ।। ౭.౨౩.
ఆ రాక్షసుడు ఆ తరువాత గర్జిస్తూ,色色 ఆయుధాలతో ఉన్న వారుణులను వర్షపు మేఘం జలధారలు కురిపించినట్టు సంహరించసాగాడు.
తతస్తే విముఖాః సర్వే పతితా ధరణీతలే । రణాత్స్వపురుషైః శీఘ్రం గృహాణ్యేవ ప్రవేశితాః ।। ౭.౨౩.
అందరూ యుద్ధంలో ఓడిపోయి భూమిపై పడిపోయారు. వెంటనే వారి సొంతవారు వారిని ఇంటికి తీసుకెళ్లారు.
తానబ్రవీత్తతో రక్షో వరుణాయ నివేద్యతామ్ ।। ౭.౨౩.
ఆ రాక్షసుడు వారితో, 'ఇది వరుణునికి తెలియజేయండి' అని చెప్పాడు.
రావణం త్వబ్రవీన్మన్త్రీ ప్రహస్తో (ప్రహసో) నామ వారుణః । గతః ఖలు మహారాజో బ్రహ్మలోకం జలేశ్వరః ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడికి అతని మంత్రి అయిన ప్రహస్తుడు, ఒక వారుణుడు, ఇలా చెప్పాడు: 'నీరు పాలకుడైన మహారాజు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.'
గాన్ధర్వం వరుణః శ్రోతుం యం త్వమాహ్వయసే యుధి । తత్కిం తవ వృథా వీర పరిశ్రమ్య గతే నృపే । యే తు సన్నిహితా వీరాః కుమారాస్తే పరాజితాః ।। ౭.౨౩.
'యుద్ధానికి పిలుస్తున్న గంధర్వుడు అయిన వరుణుడు ఇక్కడ లేడు. రాజు లేని సమయంలో వృథాగా శ్రమపడడం ఎందుకు, వీరా? ఇక్కడ ఉన్న కుమారులు మాత్రం ఓడిపోయారు.'