జయేన వర్ధయిత్వా చ మారీచప్రముఖాస్తతః । పుష్పకం భేజిరే సర్వే సాన్త్వితా రావణేన తు ।। ౭.౨౩.
విజయాన్ని అభినందించి, మారీచుడు మొదలైన వారు రావణుడి సాంత్వనతో పుష్పక విమానంలో ఎక్కారు.
తతో రసాతలం గచ్ఛన్ ప్రవిష్టః పయసాం నిధిమ్ । దైత్యోరగగణాధ్యుష్టం వరుణేన సురక్షితమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత, రసాతలానికి వెళ్ళి, దైత్యులు, పాములు నివసించే, వరుణుడు కాపాడుతున్న సముద్రంలోకి ప్రవేశించాడు.
స తు భోగవతీం గత్వా పురీం వాసుకిపాలితామ్ । కృత్వా నాగాన్వశే హృష్టో యయౌ మణిమయీం పురీమ్ ।। ౭.౨౩.
వాసుకి పాలించే భోగవతీ నగరానికి వెళ్లి, నాగులను వశపరిచిన ఆనందంతో మణిమయ నగరానికి చేరాడు.
నివాతకవచాస్తత్ర దైత్యా లబ్ధవరా వసన్ । రాక్షసాన్తాన్సమాగమ్య యుద్ధాయ సముపాహ్వయత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ వరప్రాప్తి పొందిన నివాతకవచ దైత్యులు నివసిస్తూ, రాక్షసులను కూడగట్టి యుద్ధానికి పిలిచారు.
తే తు సర్వే సువిక్రాన్తా దైతేయా బలశాలినః । నానాప్రహరణాస్తత్ర ప్రహృష్టా యుద్ధదుర్మదాః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ ఉన్న దైత్యులు అందరూ గొప్ప వీరులు, బలవంతులు, రకరకాల ఆయుధాలతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గర్వంతో ఉన్నారు.
శూలైస్త్రిశూలైః కులిశైః పట్టిశాసిపరశ్వధైః । అన్యోన్యం బిభిదుః క్రుద్ధా రాక్షసా దానవాస్తథా ।। ౭.౨౩.
శూలాలు, త్రిశూలాలు, వజ్రాలు, పటిషాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులతో కోపంతో రాక్షసులు, దానవులు పరస్పరం కొట్టుకున్నారు.
తేషాం తు యుధ్యమానానాం సాగ్రః సంవత్సరో గతః । న చాన్యతరయోస్తత్ర విజయో వా క్షయో ఽపి వా ।। ౭.౨౩.
వారు యుద్ధం చేస్తూ ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. కానీ ఎవరికీ విజయమో, ఓటమో కలగలేదు.
తతః పితామహస్తత్ర త్రైలోక్యగతిరవ్యయః । ఆజగామ ద్రుతం దేవో విమానవరమాస్థితః ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు మూడు లోకాలకూ ఆధారమైన, చరిత్రలో లేని బ్రహ్మదేవుడు, అద్భుతమైన విమానంలో వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
నివాతకవచానాం తు నివార్య రణకర్మ తత్ । వృద్ధః పితామహో వాక్యమువాచ విదితార్థవత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ నివాతకవచుల యుద్ధాన్ని ఆపి, వృద్ధుడైన పితామహుడు అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
నహ్యయం రావణో యుద్ధే శక్యో జేతుం సురాసురైః । న భవన్తః క్షయం నేతుమపి సామరదానవైః ।। ౭.౨౩.
రావణుడిని యుద్ధంలో దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ ఓడించలేరు. అలాగే మీరు కూడా దేవతలు, దానవులు కలిసినా నాశనం చేయలేరు.
రాక్షసస్య సఖిత్వం చ భవద్భిః సహ రోచతే । అవిభక్తాశ్చ సర్వార్థాః సుహృదాం నాత్ర సంశయః ।। ౭.౨౩.
మీరు రాక్షసునితో స్నేహం చేయడం సమంజసం. స్నేహితుల మధ్య అన్ని విషయాల్లో ఏకత్వమే ఉంటుంది — ఇందులో సందేహమే లేదు.
తతో ఽగ్నిసాక్షికం సఖ్యం కృతవాంస్తత్ర రావణః । నివాతకవచైః సార్ధం ప్రీతిమానభవత్తదా ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడు నివాతకవచులతో కలిసి అగ్ని సాక్షిగా స్నేహబంధం కట్టాడు. అందుకు అతడు ఎంతో సంతోషించాడు.
అర్థతస్తైర్యథాన్యాయం సంవత్సరమథోషితః । స్వపురాన్నిర్విశేషం చ ప్రియం ప్రాప్తో దశాననః ।। ౭.౨౩.
అతడు వారితో ఒక సంవత్సరం సరిగ్గా గడిపి, వారి ప్రేమను సంపూర్ణంగా పొందిన తరువాత తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
తతోపధార్య మాయానాం శతమేకం సమాప్తవాన్ । సలిలేన్ద్రపురాన్వేషీ భ్రమతి స్మ రసాతలమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత వందరకాల మాయలను తెలుసుకొని, నీటిపతి నగరాలను వెతుకుతూ పాతాళంలో తిరిగాడు.
తతో ఽశ్మనగరం నామ కాలకేయైరధిష్ఠితమ్ । గత్వా తు కాలకేయాంశ్చ హత్వా తత్ర బలోత్కటాన్ ।। ౭.౨౩.
ఆ తరువాత, కాలకేయులు నివసించే రాయినగరానికి వెళ్లి, అక్కడ బలవంతులైన కాలకేయులను సంహరించాడు.
శూర్పణఖ్యాశ్చ భర్తారమసినా ప్రాచ్ఛినత్తదా । శ్యాలం చ బలవన్తం చ విద్యుజ్జిహ్వం బలోత్కటమ్ । జిహ్వయా సంలిహన్తం చ రాక్షసం సమరే తథా ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు శూర్పణఖకు భర్తను ఖడ్గంతో కొట్టి చంపాడు. అలాగే, బలవంతుడైన తన మరిది విద్యుజ్జిహ్వను కూడా, యుద్ధంలో రాక్షసుని నాలుకతో చప్పరిస్తూ ఉన్నప్పుడు సంహరించాడు.
తం విజిత్య ముహూర్తేన జఘ్నే దైత్యాంశ్చతుఃశతమ్ ।। ౭.౨౩.
అతడిని తక్కువ సమయంలోనే జయించి, నాలుగు వందల దైత్యులను హతమార్చాడు.
తతః పాణ్డురమేఘాభం కైలాసమివ భాస్వరమ్ । వరుణస్యాలయం దివ్యమపశ్యద్రాక్షసాధిపః ।। ౭.౨౩.
తర్వాత రాక్షసాధిపతి, పాండురమైన మేఘంలా మెరిసే, కైలాసపర్వతంలా ప్రకాశించే వరుణుని దివ్యనివాసాన్ని చూశాడు.
క్షరన్తీం చ పయస్తత్ర సురభిం గామవస్థితామ్ । యస్యాః పయోభినిష్యన్దాత్క్షీరోదో నామ సాగరః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ సురభి అనే ఆవును, పాలు కారుస్తూ నిలబడినదిగా చూశాడు. ఆమె నుండి పొంగిపొర్లిన పాలతోనే క్షీరసాగరం ఏర్పడింది.
దదర్శ రావణస్తత్ర గోవృషేన్ద్రవరారణిమ్ । యస్మాచ్చన్ద్రః ప్రభవతి శీతరశ్మిర్నిశాకరః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ రావణుడు, కోతులలో శ్రేష్ఠమైన, ఆశ్చర్యకరమైన ఆవును చూశాడు. ఆమె churn చేయబడినప్పుడు చంద్రమా, చల్లని కిరణాల రాత్రిపాటి, ఆమె నుండే ఉద్భవించాడు.
యం సమాశ్రిత్య జీవన్తి ఫేనపాః పరమర్షయః । అమృతం యత్ర చోత్పన్నం స్వధా చ స్వధభోజినామ్ ।। ౭.౨౩.
ఆమెను ఆధారంగా చేసుకొని ఫేనపులు, మహర్షులు జీవిస్తున్నారు. అక్కడే అమృతం, స్వధా అనే పుణ్యాహారం కూడా పుట్టింది.
యాం బ్రువన్తి నరా లోకే సురభిం నామ నామతః । ప్రదక్షిణం తు తాం కృత్వా రావణః పరమాద్భుతామ్ ।। ౭.౨౩.
ప్రపంచంలో మనుషులు ఆమెను సురభి అని పిలుస్తారు. ఆ అద్భుతమైన ఆవును రావణుడు ప్రదక్షిణగా చేసి, అక్కడి నుంచి ముందుకు సాగాడు.
ప్రవివేశ మహాఘోరం గుప్తం బహువిధైర్బలైః । తతో ధారాశతాకీర్ణం శారదాభ్రనిభం తదా । నిత్యప్రహృష్టం దదృశే వరుణస్య గృహోత్తమమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత ఎన్నో రకాల బలగాలు కాపలా ఉన్న భయంకరమైన ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ వందల జలధారలతో కప్పబడిన, శరదృతువులోని మేఘంలా మెరిసే, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉండే వరుణుని శ్రేష్ఠమైన గృహాన్ని చూశాడు.
తతో హత్వా బలాధ్యక్షాన్సమరే తైశ్చ తాడితః । అబ్రవీచ్చ తతో యోధాన్రాజా శీఘ్రం నివేద్యతామ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత యుద్ధంలో బలాధ్యక్షులను చంపి, వారిచేత కొట్టించబడి, యోధులను పిలిచి, 'రాజుకు వెంటనే సమాచారం ఇవ్వండి' అని చెప్పాడు.
యుద్ధార్థీ రావణః ప్రాప్తస్తస్య యుద్ధం ప్రదీయతామ్ । వద వా న భయం తే ఽస్తి నిర్జితో ఽస్మీతి సాఞ్జలిః ।। ౭.౨౩.
'యుద్ధానికి రావణుడు వచ్చాడు; అతనికి యుద్ధం ఇవ్వండి. లేదా భయం లేకపోతే, చేతులు జోడించి, "నేను ఓడిపోయాను" అని చెప్పండి.'
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధా వరుణస్య మహాత్మనః । పుత్రాః పౌత్రాశ్చ నిష్క్రామన్గౌశ్చ పుష్కర ఏవ చ ।। ౭.౨౩.
అంతలోనే మహాత్ముడైన వరుణుని కుమారులు, మనవులు, ఆవులు, పద్మజుడు కోపంతో బయటకు వచ్చారు.
తే తు వీర్యగుణోపేతా బలైః పరివృతాః స్వకైః । యుఙ్క్త్వా రథాన్కామగమానుద్యద్భాస్వరవర్చసః ।। ౭.౨౩.
వీరత్వం, మంచి లక్షణాలు కలిగి, తమ సైన్యాలతో చుట్టుముట్టబడి, వారు తాము కోరినట్టు నడిచే రథాలను కట్టుకుని, ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతూ బయలుదేరారు.
తతో యుద్ధం సమభవద్దారుణం రోమహర్షణమ్ । సలిలేన్ద్రస్య పుత్రాణాం రావణస్య చ ధీమతః ।। ౭.౨౩.
ఆ తరువాత, జలాధిపతి కుమారులూ, తెలివైన రావణుడి మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
అమాత్యైశ్చ మహావీర్యైర్దశగ్రీవస్య రక్షసః । వారుణం తద్బలం కృత్స్నం క్షణేన వినిపాతితమ్ ।। ౭.౨౩.
పది తలలున్న రాక్షసుడైన రావణుని మహాశక్తివంతమైన మంత్రులతో కలసి, ఆ వారుుణ సైన్యాన్ని క్షణంలోనే పూర్తిగా నాశనం చేశారు.
సమీక్ష్య స్వబలం సఙ్ఖ్యే వరుణస్య సుతాస్తదా । అర్దితాః శరజాలేన నివృత్తా రణకర్మణః ।। ౭.౨౩.
తమ సైన్యం యుద్ధంలో పడిపోయినదాన్ని చూసి, వరుుణుని కుమారులు బాణవర్షంతో బలహీనపడిపోయి, యుద్ధాన్ని వదిలేశారు.