తన్న ఖల్వేష తే సౌమ్య పాత్యో రావణమూర్ధని । నహ్యస్మిన్పతితే కశ్చిన్ముహూర్తమపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, సౌమ్యా, ఈ దండం రావణుడి తలపై పడకూడదు. ఎందుకంటే ఇది పడితే ఒక్క క్షణం కూడా ఎవరూ బ్రతికే అవకాశం ఉండదు.
యది హ్యన్మిన్నిపతితే న మ్రియేతైష రాక్షసః । మ్రియతే వా దశగ్రీవస్తదాప్యుభయతో ఽనృతమ్ ।। ౭.౨౨.
ఈ దండం పడినప్పుడు ఈ రాక్షసుడు చనిపోకపోయినా, లేదా దశముఖుడైన రావణుడు చనిపోయినా, ఏదైనా జరిగితే నా మాట అబద్ధమవుతుంది.
తన్నివర్తయ లఙ్కేశం ద్దణ్డమేతం సముద్యతమ్ । సత్యం చ మాం కురుష్వాద్య లోకాంస్త్వం యద్యవేక్షసే ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, లంకాధిపతిని పైకి ఎత్తిన ఈ దండాన్ని వెనక్కి తీసుకో. నీవు లోకాలను కాపాడాలని భావిస్తే, ఈ రోజు నా మాటను నిజం చేయు.
ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా ప్రత్యువాచ యమస్తదా । ఏష వ్యావర్తితో దణ్డః ప్రభవిష్ణుర్హి నో భవాన్ ।। ౭.౨౨.
అలా అన్న తరువాత ధర్మాత్ముడైన యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ దండాన్ని నేను వెనక్కి తీసుకున్నాను, ఎందుకంటే ప్రభూ, మీరు మమ్మల్ని మించి శక్తివంతుడు."
కిం న్విదానీం మయా శక్యం కర్తుం రణగతేన హి । న మయా యద్యయం శక్యో హన్తుం వరపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఇప్పుడు యుద్ధానికి వచ్చిన నేను还能 ఏమి చేయగలను? ఈ వరం వల్ల ఇతడిని చంపలేకపోతే, నా చేతిలో ఏమీ ఉండదు.
ఏష తస్మాత్ప్రణశ్యామి దర్శనాదస్య రక్షసః । ఇత్యుక్త్వా సరథః సాశ్వస్తత్రైవాన్తరధీయత ।। ౭.౨౨.
అందుకే, ఈ రాక్షసుడికి కనబడకుండా నేను అంతర్ధానమవుతాను అని చెప్పి, యముడు తన రథం, గుర్రాలతో అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు.
దశగ్రీవస్తు తం జిత్వా నామ విశ్రావ్య చాత్మనః । ఆరుహ్య పుష్పకం భూయో నిష్క్రాన్తో యమసాదనాత్ ।। ౭.౨౨.
అయితే, రావణుడు యముడిని ఓడించి తన పేరు ప్రకటించి, పుష్పక విమానంపై ఎక్కి యముని లోకాన్ని మళ్లీ విడిచిపోయాడు.
స తు వైవస్వతో దేవైః సహ బ్రహ్మపురోగమైః । జగామ త్రిదివం హృష్టో నారదశ్చ మహామునిః ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత వైవస్వతుడు బ్రహ్మతో పాటు దేవతలందరితో ఆనందంగా స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహాముని నారదుడూ అలాగే వెళ్లాడు.
తతో జిత్వా దశగ్రీవో యమం త్రిదశపుఙ్గవమ్ । రావణస్తు రణశ్లాఘీ స్వసహాయాన్దదర్శ హ ।। ౭.౨౩.
అలా దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన యముడిని ఓడించిన రావణుడు, యుద్ధంలో తన శౌర్యాన్ని గర్విస్తూ తన సహచరులను చూశాడు.
తతో రుధిరసిక్తాఙ్గం ప్రహారైర్జర్జరీకృతమ్ । రావణం రాక్షసా దృష్ట్వా హ్యష్టవత్ సముపాగమన్ ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడి శరీరం రక్తంతో తడిసి, గాయాలతో బలహీనమై ఉన్నాడని చూసిన రాక్షసులు, ప్రేమతో అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
జయేన వర్ధయిత్వా చ మారీచప్రముఖాస్తతః । పుష్పకం భేజిరే సర్వే సాన్త్వితా రావణేన తు ।। ౭.౨౩.
విజయాన్ని అభినందించి, మారీచుడు మొదలైన వారు రావణుడి సాంత్వనతో పుష్పక విమానంలో ఎక్కారు.
తతో రసాతలం గచ్ఛన్ ప్రవిష్టః పయసాం నిధిమ్ । దైత్యోరగగణాధ్యుష్టం వరుణేన సురక్షితమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత, రసాతలానికి వెళ్ళి, దైత్యులు, పాములు నివసించే, వరుణుడు కాపాడుతున్న సముద్రంలోకి ప్రవేశించాడు.
స తు భోగవతీం గత్వా పురీం వాసుకిపాలితామ్ । కృత్వా నాగాన్వశే హృష్టో యయౌ మణిమయీం పురీమ్ ।। ౭.౨౩.
వాసుకి పాలించే భోగవతీ నగరానికి వెళ్లి, నాగులను వశపరిచిన ఆనందంతో మణిమయ నగరానికి చేరాడు.
నివాతకవచాస్తత్ర దైత్యా లబ్ధవరా వసన్ । రాక్షసాన్తాన్సమాగమ్య యుద్ధాయ సముపాహ్వయత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ వరప్రాప్తి పొందిన నివాతకవచ దైత్యులు నివసిస్తూ, రాక్షసులను కూడగట్టి యుద్ధానికి పిలిచారు.
తే తు సర్వే సువిక్రాన్తా దైతేయా బలశాలినః । నానాప్రహరణాస్తత్ర ప్రహృష్టా యుద్ధదుర్మదాః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ ఉన్న దైత్యులు అందరూ గొప్ప వీరులు, బలవంతులు, రకరకాల ఆయుధాలతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గర్వంతో ఉన్నారు.
శూలైస్త్రిశూలైః కులిశైః పట్టిశాసిపరశ్వధైః । అన్యోన్యం బిభిదుః క్రుద్ధా రాక్షసా దానవాస్తథా ।। ౭.౨౩.
శూలాలు, త్రిశూలాలు, వజ్రాలు, పటిషాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులతో కోపంతో రాక్షసులు, దానవులు పరస్పరం కొట్టుకున్నారు.
తేషాం తు యుధ్యమానానాం సాగ్రః సంవత్సరో గతః । న చాన్యతరయోస్తత్ర విజయో వా క్షయో ఽపి వా ।। ౭.౨౩.
వారు యుద్ధం చేస్తూ ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. కానీ ఎవరికీ విజయమో, ఓటమో కలగలేదు.
తతః పితామహస్తత్ర త్రైలోక్యగతిరవ్యయః । ఆజగామ ద్రుతం దేవో విమానవరమాస్థితః ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు మూడు లోకాలకూ ఆధారమైన, చరిత్రలో లేని బ్రహ్మదేవుడు, అద్భుతమైన విమానంలో వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
నివాతకవచానాం తు నివార్య రణకర్మ తత్ । వృద్ధః పితామహో వాక్యమువాచ విదితార్థవత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ నివాతకవచుల యుద్ధాన్ని ఆపి, వృద్ధుడైన పితామహుడు అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
నహ్యయం రావణో యుద్ధే శక్యో జేతుం సురాసురైః । న భవన్తః క్షయం నేతుమపి సామరదానవైః ।। ౭.౨౩.
రావణుడిని యుద్ధంలో దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ ఓడించలేరు. అలాగే మీరు కూడా దేవతలు, దానవులు కలిసినా నాశనం చేయలేరు.
రాక్షసస్య సఖిత్వం చ భవద్భిః సహ రోచతే । అవిభక్తాశ్చ సర్వార్థాః సుహృదాం నాత్ర సంశయః ।। ౭.౨౩.
మీరు రాక్షసునితో స్నేహం చేయడం సమంజసం. స్నేహితుల మధ్య అన్ని విషయాల్లో ఏకత్వమే ఉంటుంది — ఇందులో సందేహమే లేదు.
తతో ఽగ్నిసాక్షికం సఖ్యం కృతవాంస్తత్ర రావణః । నివాతకవచైః సార్ధం ప్రీతిమానభవత్తదా ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడు నివాతకవచులతో కలిసి అగ్ని సాక్షిగా స్నేహబంధం కట్టాడు. అందుకు అతడు ఎంతో సంతోషించాడు.
అర్థతస్తైర్యథాన్యాయం సంవత్సరమథోషితః । స్వపురాన్నిర్విశేషం చ ప్రియం ప్రాప్తో దశాననః ।। ౭.౨౩.
అతడు వారితో ఒక సంవత్సరం సరిగ్గా గడిపి, వారి ప్రేమను సంపూర్ణంగా పొందిన తరువాత తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
తతోపధార్య మాయానాం శతమేకం సమాప్తవాన్ । సలిలేన్ద్రపురాన్వేషీ భ్రమతి స్మ రసాతలమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత వందరకాల మాయలను తెలుసుకొని, నీటిపతి నగరాలను వెతుకుతూ పాతాళంలో తిరిగాడు.
తతో ఽశ్మనగరం నామ కాలకేయైరధిష్ఠితమ్ । గత్వా తు కాలకేయాంశ్చ హత్వా తత్ర బలోత్కటాన్ ।। ౭.౨౩.
ఆ తరువాత, కాలకేయులు నివసించే రాయినగరానికి వెళ్లి, అక్కడ బలవంతులైన కాలకేయులను సంహరించాడు.
శూర్పణఖ్యాశ్చ భర్తారమసినా ప్రాచ్ఛినత్తదా । శ్యాలం చ బలవన్తం చ విద్యుజ్జిహ్వం బలోత్కటమ్ । జిహ్వయా సంలిహన్తం చ రాక్షసం సమరే తథా ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు శూర్పణఖకు భర్తను ఖడ్గంతో కొట్టి చంపాడు. అలాగే, బలవంతుడైన తన మరిది విద్యుజ్జిహ్వను కూడా, యుద్ధంలో రాక్షసుని నాలుకతో చప్పరిస్తూ ఉన్నప్పుడు సంహరించాడు.
తం విజిత్య ముహూర్తేన జఘ్నే దైత్యాంశ్చతుఃశతమ్ ।। ౭.౨౩.
అతడిని తక్కువ సమయంలోనే జయించి, నాలుగు వందల దైత్యులను హతమార్చాడు.
తతః పాణ్డురమేఘాభం కైలాసమివ భాస్వరమ్ । వరుణస్యాలయం దివ్యమపశ్యద్రాక్షసాధిపః ।। ౭.౨౩.
తర్వాత రాక్షసాధిపతి, పాండురమైన మేఘంలా మెరిసే, కైలాసపర్వతంలా ప్రకాశించే వరుణుని దివ్యనివాసాన్ని చూశాడు.
క్షరన్తీం చ పయస్తత్ర సురభిం గామవస్థితామ్ । యస్యాః పయోభినిష్యన్దాత్క్షీరోదో నామ సాగరః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ సురభి అనే ఆవును, పాలు కారుస్తూ నిలబడినదిగా చూశాడు. ఆమె నుండి పొంగిపొర్లిన పాలతోనే క్షీరసాగరం ఏర్పడింది.
దదర్శ రావణస్తత్ర గోవృషేన్ద్రవరారణిమ్ । యస్మాచ్చన్ద్రః ప్రభవతి శీతరశ్మిర్నిశాకరః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ రావణుడు, కోతులలో శ్రేష్ఠమైన, ఆశ్చర్యకరమైన ఆవును చూశాడు. ఆమె churn చేయబడినప్పుడు చంద్రమా, చల్లని కిరణాల రాత్రిపాటి, ఆమె నుండే ఉద్భవించాడు.