యస్య పార్శ్వేషు నిఖిలా కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః । పావకాశనిసఙ్కాశో ముద్గరో మూర్తిమాన్స్థితః ।। ౭.౨౨.
అతని రెండు వైపులా కాలపాశాలు ఏర్పడి ఉన్నాయి. అగ్నిలా, మెరుపులా ప్రకాశించే గొప్ప ముద్గరాయుధం అక్కడ రూపంతో నిలిచింది.
దర్శనాదేవ యః ప్రాణాన్ప్రాణినామపకర్షతి । కిం పునః స్పృశ్యమానస్య పాత్యమానస్య వా పునః ।। ౭.౨౨.
అతని దర్శనంతోనే ప్రాణులు ప్రాణాలను కోల్పోతారు. మరి అతని స్పర్శకు, దెబ్బకు అయితే ఇంకెంత ప్రమాదమో!
స జ్వాలాపరివారస్తు నిర్దహన్నివ రాక్షసమ్ । తేన స్పృష్టో బలవతా మహాప్రహరణో ఽస్ఫురత్ ।। ౭.౨౨.
అతడు జ్వాలలతో చుట్టబడి, రాక్షసుడిని కాల్చుతున్నట్టు కనిపించాడు. ఆ మహా ఆయుధం తాకినప్పుడు, శత్రువు గట్టిగా కంపించిపోయాడు.
తతో విదుద్రువుః సర్వే తస్మాత్రస్తా రణాజిరే । సురాశ్చ క్షుభితాః సర్వే దృష్ట్వా దణ్డోద్యతం యమమ్ ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యుద్ధరంగంలో ఉన్నవారు అందరూ భయంతో అక్కడి నుంచి పారిపోయారు. యముడు దండాన్ని ఎత్తిన దృశ్యాన్ని చూసి దేవతలందరూ గభీభవించారు.
తస్మిన్ప్రహర్తుకామే తు యమే దణ్డేన రావణమ్ । యమం పితామహః సాక్షాద్దర్శయిత్వేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు యముడు దండంతో రావణుడిని కొట్టబోతుండగా, బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమై యముని ముందుకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
వైవస్వత మహాబాహో న ఖల్వమితవిక్రమ । న హన్తవ్యస్త్వయా తేన దణ్డేనైవ నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వైవస్వతా, మహాబాహువా! నీ వశంలో లేని ఈ నిశాచారుడిని నువ్వు ఆ దండంతో చంపకూడదు.
వరః ఖలు మయైతస్మై దత్తస్త్రిదశపుఙ్గవ । స త్వయా నానృతః కార్యో యన్మయా వ్యాహృతం వచః ।। ౭.౨౨.
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నేను ఇతనికి వరమిచ్చాను. అందువల్ల నేను చెప్పిన మాటను నువ్వు తప్పు చేయకూడదు.
యో హి మామనృతం కుర్యాద్దేవో వా మానుషో ఽపి వా । త్రైలోక్యమనృతం తేన కృతం స్యాన్నాత్ర సంశయః ।। ౭.౨౨.
దేవుడు అయినా, మనిషి అయినా, నా మాటను అబద్ధం చేస్తే, మూడు లోకాలు అబద్ధమవుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
క్రుద్ధేన విప్రముక్తో ఽయం నిర్విశేషం ప్రియాప్రియే । ప్రజాః సంహరతే రౌద్రో లోకత్రయభయావహః ।। ౭.౨౨.
కోపంతో విడిపడిన ఈ దండం, ఎవరు స్నేహితుడో శత్రువో తేడా లేకుండా, ప్రజలను నాశనం చేస్తుంది. ఇది మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అమోఘో హ్యేష సర్వేషాం ప్రాణినామమితప్రభః । కాలదణ్డో మయా సృష్టః పూర్వం మృత్యుపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఈ కాలదండం అన్ని ప్రాణులకు అపరిమితమైన శక్తితో, తప్పకుండా ఫలించే ఆయుధం. దీనిని నేను ముందుగా సృష్టించాను, మృత్యువు ముందుగా ఉండేలా చేశాను.
తన్న ఖల్వేష తే సౌమ్య పాత్యో రావణమూర్ధని । నహ్యస్మిన్పతితే కశ్చిన్ముహూర్తమపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, సౌమ్యా, ఈ దండం రావణుడి తలపై పడకూడదు. ఎందుకంటే ఇది పడితే ఒక్క క్షణం కూడా ఎవరూ బ్రతికే అవకాశం ఉండదు.
యది హ్యన్మిన్నిపతితే న మ్రియేతైష రాక్షసః । మ్రియతే వా దశగ్రీవస్తదాప్యుభయతో ఽనృతమ్ ।। ౭.౨౨.
ఈ దండం పడినప్పుడు ఈ రాక్షసుడు చనిపోకపోయినా, లేదా దశముఖుడైన రావణుడు చనిపోయినా, ఏదైనా జరిగితే నా మాట అబద్ధమవుతుంది.
తన్నివర్తయ లఙ్కేశం ద్దణ్డమేతం సముద్యతమ్ । సత్యం చ మాం కురుష్వాద్య లోకాంస్త్వం యద్యవేక్షసే ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, లంకాధిపతిని పైకి ఎత్తిన ఈ దండాన్ని వెనక్కి తీసుకో. నీవు లోకాలను కాపాడాలని భావిస్తే, ఈ రోజు నా మాటను నిజం చేయు.
ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా ప్రత్యువాచ యమస్తదా । ఏష వ్యావర్తితో దణ్డః ప్రభవిష్ణుర్హి నో భవాన్ ।। ౭.౨౨.
అలా అన్న తరువాత ధర్మాత్ముడైన యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ దండాన్ని నేను వెనక్కి తీసుకున్నాను, ఎందుకంటే ప్రభూ, మీరు మమ్మల్ని మించి శక్తివంతుడు."
కిం న్విదానీం మయా శక్యం కర్తుం రణగతేన హి । న మయా యద్యయం శక్యో హన్తుం వరపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఇప్పుడు యుద్ధానికి వచ్చిన నేను还能 ఏమి చేయగలను? ఈ వరం వల్ల ఇతడిని చంపలేకపోతే, నా చేతిలో ఏమీ ఉండదు.
ఏష తస్మాత్ప్రణశ్యామి దర్శనాదస్య రక్షసః । ఇత్యుక్త్వా సరథః సాశ్వస్తత్రైవాన్తరధీయత ।। ౭.౨౨.
అందుకే, ఈ రాక్షసుడికి కనబడకుండా నేను అంతర్ధానమవుతాను అని చెప్పి, యముడు తన రథం, గుర్రాలతో అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు.
దశగ్రీవస్తు తం జిత్వా నామ విశ్రావ్య చాత్మనః । ఆరుహ్య పుష్పకం భూయో నిష్క్రాన్తో యమసాదనాత్ ।। ౭.౨౨.
అయితే, రావణుడు యముడిని ఓడించి తన పేరు ప్రకటించి, పుష్పక విమానంపై ఎక్కి యముని లోకాన్ని మళ్లీ విడిచిపోయాడు.
స తు వైవస్వతో దేవైః సహ బ్రహ్మపురోగమైః । జగామ త్రిదివం హృష్టో నారదశ్చ మహామునిః ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత వైవస్వతుడు బ్రహ్మతో పాటు దేవతలందరితో ఆనందంగా స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహాముని నారదుడూ అలాగే వెళ్లాడు.
తతో జిత్వా దశగ్రీవో యమం త్రిదశపుఙ్గవమ్ । రావణస్తు రణశ్లాఘీ స్వసహాయాన్దదర్శ హ ।। ౭.౨౩.
అలా దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన యముడిని ఓడించిన రావణుడు, యుద్ధంలో తన శౌర్యాన్ని గర్విస్తూ తన సహచరులను చూశాడు.
తతో రుధిరసిక్తాఙ్గం ప్రహారైర్జర్జరీకృతమ్ । రావణం రాక్షసా దృష్ట్వా హ్యష్టవత్ సముపాగమన్ ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడి శరీరం రక్తంతో తడిసి, గాయాలతో బలహీనమై ఉన్నాడని చూసిన రాక్షసులు, ప్రేమతో అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
జయేన వర్ధయిత్వా చ మారీచప్రముఖాస్తతః । పుష్పకం భేజిరే సర్వే సాన్త్వితా రావణేన తు ।। ౭.౨౩.
విజయాన్ని అభినందించి, మారీచుడు మొదలైన వారు రావణుడి సాంత్వనతో పుష్పక విమానంలో ఎక్కారు.
తతో రసాతలం గచ్ఛన్ ప్రవిష్టః పయసాం నిధిమ్ । దైత్యోరగగణాధ్యుష్టం వరుణేన సురక్షితమ్ ।। ౭.౨౩.
తర్వాత, రసాతలానికి వెళ్ళి, దైత్యులు, పాములు నివసించే, వరుణుడు కాపాడుతున్న సముద్రంలోకి ప్రవేశించాడు.
స తు భోగవతీం గత్వా పురీం వాసుకిపాలితామ్ । కృత్వా నాగాన్వశే హృష్టో యయౌ మణిమయీం పురీమ్ ।। ౭.౨౩.
వాసుకి పాలించే భోగవతీ నగరానికి వెళ్లి, నాగులను వశపరిచిన ఆనందంతో మణిమయ నగరానికి చేరాడు.
నివాతకవచాస్తత్ర దైత్యా లబ్ధవరా వసన్ । రాక్షసాన్తాన్సమాగమ్య యుద్ధాయ సముపాహ్వయత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ వరప్రాప్తి పొందిన నివాతకవచ దైత్యులు నివసిస్తూ, రాక్షసులను కూడగట్టి యుద్ధానికి పిలిచారు.
తే తు సర్వే సువిక్రాన్తా దైతేయా బలశాలినః । నానాప్రహరణాస్తత్ర ప్రహృష్టా యుద్ధదుర్మదాః ।। ౭.౨౩.
అక్కడ ఉన్న దైత్యులు అందరూ గొప్ప వీరులు, బలవంతులు, రకరకాల ఆయుధాలతో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, గర్వంతో ఉన్నారు.
శూలైస్త్రిశూలైః కులిశైః పట్టిశాసిపరశ్వధైః । అన్యోన్యం బిభిదుః క్రుద్ధా రాక్షసా దానవాస్తథా ।। ౭.౨౩.
శూలాలు, త్రిశూలాలు, వజ్రాలు, పటిషాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులతో కోపంతో రాక్షసులు, దానవులు పరస్పరం కొట్టుకున్నారు.
తేషాం తు యుధ్యమానానాం సాగ్రః సంవత్సరో గతః । న చాన్యతరయోస్తత్ర విజయో వా క్షయో ఽపి వా ।। ౭.౨౩.
వారు యుద్ధం చేస్తూ ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. కానీ ఎవరికీ విజయమో, ఓటమో కలగలేదు.
తతః పితామహస్తత్ర త్రైలోక్యగతిరవ్యయః । ఆజగామ ద్రుతం దేవో విమానవరమాస్థితః ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు మూడు లోకాలకూ ఆధారమైన, చరిత్రలో లేని బ్రహ్మదేవుడు, అద్భుతమైన విమానంలో వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు.
నివాతకవచానాం తు నివార్య రణకర్మ తత్ । వృద్ధః పితామహో వాక్యమువాచ విదితార్థవత్ ।। ౭.౨౩.
అక్కడ నివాతకవచుల యుద్ధాన్ని ఆపి, వృద్ధుడైన పితామహుడు అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
నహ్యయం రావణో యుద్ధే శక్యో జేతుం సురాసురైః । న భవన్తః క్షయం నేతుమపి సామరదానవైః ।। ౭.౨౩.
రావణుడిని యుద్ధంలో దేవతలు గానీ, అసురులు గానీ ఓడించలేరు. అలాగే మీరు కూడా దేవతలు, దానవులు కలిసినా నాశనం చేయలేరు.