తతో మృత్యుః క్రుద్ధతరో వైవస్వతమభాషత । ముఞ్చ మాం సమరే యావద్ధన్మీమం పాపరాక్షసమ్ । నైషా రక్షో భవేదద్య మర్యాదా హి నిసర్గతః ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మృత్యువు మరింత కోపంతో వైవస్వతునితో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో నన్ను విడిపించు. ఈ పాపరాక్షసుడిని నేను సంహరిస్తాను. ఈ రాక్షసుడు ఇక బతకడని, అతని కాలం పూర్తయిందని సహజంగా నిర్ణయమైంది.'
హిరణ్యకశిపుః శ్రీమాన్నముచిః శమ్బరస్తథా । విసన్ధిర్ధూమకేతుశ్చ బలిర్వైరోచనో ఽపి చ ।। ౭.౨౨.
హిరణ్యకశిపుడు, మహిమ కలిగిన నముచి, శంబరుడు, విశంధి, ధూమకేతువు, అలాగే వైరోచనుడైన బలిచక్రవర్తి
దమ్భుర్దైత్యమహారాజో వృత్రో బాణస్తథైవ చ । రాజర్షయః శాస్త్రవిదో గన్ధర్వాః సమహోరగాః ।। ౭.౨౨.
దంభు అనే మహా దైత్యరాజు, వృత్రుడు, బాణుడు, అలాగే శాస్త్రజ్ఞులైన రాజర్షులు, గంధర్వులు, మహా బలమైన పాములతో కూడినవారు — వీరందరూ...
ఋషయః పన్నగా దైత్యా యక్షాశ్చాప్యప్సరోగణాః । యుగాన్తపరివర్తే చ పృథివీ సమహార్ణవా ।। ౭.౨౨.
మహర్షులు, పాములు, దైత్యులు, యక్షులు, అప్సరసల సమూహాలు, యుగాంత సమయంలో సముద్రాలతో కూడిన భూమి కూడా...
క్షయం నీతా మహారాజ సపర్వతసరిద్ద్రుమా । ఏతే చాన్యే చ బహవో బలవన్తో దురాసదాః ।। ౭.౨౨.
పర్వతాలు, నదులు, చెట్లు సహా వీరందరినీ నాశనం చేశారు మహారాజా. వీరితో పాటు మరెన్నో బలవంతులు, భయంకరులు కూడా ఉన్నారు.
వినిపన్నా మయా దృష్టాః కిముతాయం నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వీరు అంతా ఎలా పతించారో నేను చూశాను. మరి ఈ నిశాచారుడి సంగతి ఏమిటి?
ముఞ్చం మాం సాధు ధర్మజ్ఞ యావదేనం నిహన్మ్యహమ్ । నహి కశ్చిన్మయా దృష్టో బలవానపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ధర్మజ్ఞుడా, నన్ను విడిచిపెట్టు. నేను వాడిని సంహరిస్తాను. నేను చూసినవారిలో ఎంత బలవంతుడైనా ఎవ్వరూ బ్రతికినట్టు లేదు.
బలం మమ న ఖల్వేతన్మర్యాదైషా నిసర్గతః । స దృష్టో న మయా కాలం ముహుర్తమాపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ఇది నా స్వంత బలం కాదు, ఇది సహజమైన నియమం. నేను ఎవరినైనా చూశాను అంటే వారు క్షణమూ బ్రతకరు.
తస్యైవం వచనం శ్రుత్వా ధర్మరాజః ప్రతాపవాన్ । అబ్రవీత్తత్ర తం ముత్యుం త్వం తిష్ఠైనం నిహన్మ్యహమ్ ।। ౭.౨౨.
అతని మాటలు విని, ధర్మరాజు అక్కడ ఉన్న మృత్యువుతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఆగు, నేనే వాడిని సంహరిస్తాను."
తతః సంరక్తనయనః క్రుద్ధో వైవస్వతః ప్రభుః । కాలదణ్డమమోఘం తు తోలయామాస పాణినా ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు వైవస్వతుడు, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, తన చేతితో అపరాజితమైన కాలదండాన్ని పైకి ఎత్తాడు.
యస్య పార్శ్వేషు నిఖిలా కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః । పావకాశనిసఙ్కాశో ముద్గరో మూర్తిమాన్స్థితః ।। ౭.౨౨.
అతని రెండు వైపులా కాలపాశాలు ఏర్పడి ఉన్నాయి. అగ్నిలా, మెరుపులా ప్రకాశించే గొప్ప ముద్గరాయుధం అక్కడ రూపంతో నిలిచింది.
దర్శనాదేవ యః ప్రాణాన్ప్రాణినామపకర్షతి । కిం పునః స్పృశ్యమానస్య పాత్యమానస్య వా పునః ।। ౭.౨౨.
అతని దర్శనంతోనే ప్రాణులు ప్రాణాలను కోల్పోతారు. మరి అతని స్పర్శకు, దెబ్బకు అయితే ఇంకెంత ప్రమాదమో!
స జ్వాలాపరివారస్తు నిర్దహన్నివ రాక్షసమ్ । తేన స్పృష్టో బలవతా మహాప్రహరణో ఽస్ఫురత్ ।। ౭.౨౨.
అతడు జ్వాలలతో చుట్టబడి, రాక్షసుడిని కాల్చుతున్నట్టు కనిపించాడు. ఆ మహా ఆయుధం తాకినప్పుడు, శత్రువు గట్టిగా కంపించిపోయాడు.
తతో విదుద్రువుః సర్వే తస్మాత్రస్తా రణాజిరే । సురాశ్చ క్షుభితాః సర్వే దృష్ట్వా దణ్డోద్యతం యమమ్ ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యుద్ధరంగంలో ఉన్నవారు అందరూ భయంతో అక్కడి నుంచి పారిపోయారు. యముడు దండాన్ని ఎత్తిన దృశ్యాన్ని చూసి దేవతలందరూ గభీభవించారు.
తస్మిన్ప్రహర్తుకామే తు యమే దణ్డేన రావణమ్ । యమం పితామహః సాక్షాద్దర్శయిత్వేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు యముడు దండంతో రావణుడిని కొట్టబోతుండగా, బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమై యముని ముందుకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
వైవస్వత మహాబాహో న ఖల్వమితవిక్రమ । న హన్తవ్యస్త్వయా తేన దణ్డేనైవ నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వైవస్వతా, మహాబాహువా! నీ వశంలో లేని ఈ నిశాచారుడిని నువ్వు ఆ దండంతో చంపకూడదు.
వరః ఖలు మయైతస్మై దత్తస్త్రిదశపుఙ్గవ । స త్వయా నానృతః కార్యో యన్మయా వ్యాహృతం వచః ।। ౭.౨౨.
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నేను ఇతనికి వరమిచ్చాను. అందువల్ల నేను చెప్పిన మాటను నువ్వు తప్పు చేయకూడదు.
యో హి మామనృతం కుర్యాద్దేవో వా మానుషో ఽపి వా । త్రైలోక్యమనృతం తేన కృతం స్యాన్నాత్ర సంశయః ।। ౭.౨౨.
దేవుడు అయినా, మనిషి అయినా, నా మాటను అబద్ధం చేస్తే, మూడు లోకాలు అబద్ధమవుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
క్రుద్ధేన విప్రముక్తో ఽయం నిర్విశేషం ప్రియాప్రియే । ప్రజాః సంహరతే రౌద్రో లోకత్రయభయావహః ।। ౭.౨౨.
కోపంతో విడిపడిన ఈ దండం, ఎవరు స్నేహితుడో శత్రువో తేడా లేకుండా, ప్రజలను నాశనం చేస్తుంది. ఇది మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అమోఘో హ్యేష సర్వేషాం ప్రాణినామమితప్రభః । కాలదణ్డో మయా సృష్టః పూర్వం మృత్యుపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఈ కాలదండం అన్ని ప్రాణులకు అపరిమితమైన శక్తితో, తప్పకుండా ఫలించే ఆయుధం. దీనిని నేను ముందుగా సృష్టించాను, మృత్యువు ముందుగా ఉండేలా చేశాను.
తన్న ఖల్వేష తే సౌమ్య పాత్యో రావణమూర్ధని । నహ్యస్మిన్పతితే కశ్చిన్ముహూర్తమపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, సౌమ్యా, ఈ దండం రావణుడి తలపై పడకూడదు. ఎందుకంటే ఇది పడితే ఒక్క క్షణం కూడా ఎవరూ బ్రతికే అవకాశం ఉండదు.
యది హ్యన్మిన్నిపతితే న మ్రియేతైష రాక్షసః । మ్రియతే వా దశగ్రీవస్తదాప్యుభయతో ఽనృతమ్ ।। ౭.౨౨.
ఈ దండం పడినప్పుడు ఈ రాక్షసుడు చనిపోకపోయినా, లేదా దశముఖుడైన రావణుడు చనిపోయినా, ఏదైనా జరిగితే నా మాట అబద్ధమవుతుంది.
తన్నివర్తయ లఙ్కేశం ద్దణ్డమేతం సముద్యతమ్ । సత్యం చ మాం కురుష్వాద్య లోకాంస్త్వం యద్యవేక్షసే ।। ౭.౨౨.
కాబట్టి, లంకాధిపతిని పైకి ఎత్తిన ఈ దండాన్ని వెనక్కి తీసుకో. నీవు లోకాలను కాపాడాలని భావిస్తే, ఈ రోజు నా మాటను నిజం చేయు.
ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా ప్రత్యువాచ యమస్తదా । ఏష వ్యావర్తితో దణ్డః ప్రభవిష్ణుర్హి నో భవాన్ ।। ౭.౨౨.
అలా అన్న తరువాత ధర్మాత్ముడైన యముడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ దండాన్ని నేను వెనక్కి తీసుకున్నాను, ఎందుకంటే ప్రభూ, మీరు మమ్మల్ని మించి శక్తివంతుడు."
కిం న్విదానీం మయా శక్యం కర్తుం రణగతేన హి । న మయా యద్యయం శక్యో హన్తుం వరపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఇప్పుడు యుద్ధానికి వచ్చిన నేను还能 ఏమి చేయగలను? ఈ వరం వల్ల ఇతడిని చంపలేకపోతే, నా చేతిలో ఏమీ ఉండదు.
ఏష తస్మాత్ప్రణశ్యామి దర్శనాదస్య రక్షసః । ఇత్యుక్త్వా సరథః సాశ్వస్తత్రైవాన్తరధీయత ।। ౭.౨౨.
అందుకే, ఈ రాక్షసుడికి కనబడకుండా నేను అంతర్ధానమవుతాను అని చెప్పి, యముడు తన రథం, గుర్రాలతో అక్కడే కనిపించకుండా పోయాడు.
దశగ్రీవస్తు తం జిత్వా నామ విశ్రావ్య చాత్మనః । ఆరుహ్య పుష్పకం భూయో నిష్క్రాన్తో యమసాదనాత్ ।। ౭.౨౨.
అయితే, రావణుడు యముడిని ఓడించి తన పేరు ప్రకటించి, పుష్పక విమానంపై ఎక్కి యముని లోకాన్ని మళ్లీ విడిచిపోయాడు.
స తు వైవస్వతో దేవైః సహ బ్రహ్మపురోగమైః । జగామ త్రిదివం హృష్టో నారదశ్చ మహామునిః ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత వైవస్వతుడు బ్రహ్మతో పాటు దేవతలందరితో ఆనందంగా స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహాముని నారదుడూ అలాగే వెళ్లాడు.
తతో జిత్వా దశగ్రీవో యమం త్రిదశపుఙ్గవమ్ । రావణస్తు రణశ్లాఘీ స్వసహాయాన్దదర్శ హ ।। ౭.౨౩.
అలా దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన యముడిని ఓడించిన రావణుడు, యుద్ధంలో తన శౌర్యాన్ని గర్విస్తూ తన సహచరులను చూశాడు.
తతో రుధిరసిక్తాఙ్గం ప్రహారైర్జర్జరీకృతమ్ । రావణం రాక్షసా దృష్ట్వా హ్యష్టవత్ సముపాగమన్ ।। ౭.౨౩.
అప్పుడు రావణుడి శరీరం రక్తంతో తడిసి, గాయాలతో బలహీనమై ఉన్నాడని చూసిన రాక్షసులు, ప్రేమతో అతని దగ్గరకు వచ్చారు.