రావణస్తు తతః స్వస్థః శరవర్షం ముమోచ హ । తస్మిన్వైవస్వతరథే తోయవర్షమివామ్బుదః ।। ౭.౨౨.
కానీ రావణుడు ప్రశాంతంగా ఉండి, వైవస్వతుని రథంపై మేఘం వర్షం కురిపించినట్లు బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
తతో మహాశక్తిశరైః పాత్యమానైర్మహోరసి (పాత్యమానో) । నాశక్నోత్ప్రతికర్తుం స రాక్షసః శల్యపీడితః ।। ౭.౨౨.
అంతటి మహాశక్తి గల బాణాలు అతని విస్తారమైన ఛాతీపై పడగా, ఆ రాక్షసుడు గాయాలతో బాధపడి, ప్రతీకారం చేయలేకపోయాడు.
ఏవం నానాప్రహరణైర్యమేనామిత్రకర్షిణా । సప్తరాత్రం కృతః సఙ్ఖ్యే విసఞ్జ్ఞో విముఖో రిపుః ।। ౭.౨౨.
ఇలా శత్రువులను నాశనం చేసే యముడు అనేక ఆయుధాలతో ఏడురాత్రులు యుద్ధంలో రాక్షసుడిని స్పృహ కోల్పోయేలా చేసి, వెనక్కు తిప్పేశాడు.
తదాసీత్తుములం యుద్ధం యమరాక్షసయోర్ద్వయోః । జయమాకాఙ్క్షతోర్వీర సమరేష్వనివర్తినోః ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యముడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ విజయం కోసం తహతహలాడుతూ, యుద్ధంలో వెనుకడుగు వేయని వీరులుగా ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః । ప్రజాపతిం పురస్కృత్య సమేతాస్తద్రణాజిరమ్ ।। ౭.౨౨.
తర్వాత దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ ప్రజాపతిని ముందుగా ఉంచుకుని ఆ యుద్ధభూమికి చేరుకున్నారు.
సంవర్త ఇవ లోకానాం క్రుధ్యతోరభవత్తదా । రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య ప్రేతానామీశ్వరస్య చ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు, లోకాలకు అంతం వచ్చినట్లుగా, రాక్షసుల అధిపతి కూడా, ప్రేతపతియైన యముడు కూడా తీవ్ర కోపంతో ఉప్పొంగిపోయారు.
రాక్షసేన్ద్రో ఽపి విస్ఫార్య చాపమిన్ద్రాశనిప్రభమ్ । నిరన్తరమివాకాశం కుర్వన్బాణాంస్తతో ఽసృజత్ ।। ౭.౨౨.
రాక్షసేంద్రుడు ఇంద్రుని వజ్రంలా మెరిసే ధనుస్సును బలంగా లాగి, ఆకాశాన్ని నిరంతరం బాణాలతో నింపుతూ వదిలాడు.
మృత్యుం చతుర్భిర్విశిఖైః సూతం సప్తభిరార్దయత్ । యమం శతసహస్రేణ శీఘ్రం మర్మస్వతాడయత్ ।। ౭.౨౨.
రావణుడు నాలుగు బాణాలతో మృత్యువును గాయపరిచాడు, ఏడుతో సారథిని గాయపరిచాడు, లక్ష బాణాలతో యముని ప్రాణస్థానాల్లో వేగంగా తాకాడు.
తతః క్రుద్ధస్య వదనాద్యమస్య సమజాయత । జ్వాలామాలీ సనిఃశ్వాసః సధూమః కోపపావకః ।। ౭.౨౨.
తీవ్ర కోపంతో ఉన్న యముని నోటినుంచి, జ్వాలలు, పొగ, ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే శ్వాసలతో కూడిన అగ్ని ఉప్పొంగింది.
తదాశ్చర్యమథో దృష్ట్వా దేవదానవసన్నిధౌ । ప్రహర్షితౌ సుసంరబ్ధౌ మృత్యుకాలౌ బభూవతుః ।। ౭.౨౨.
ఆ అద్భుతాన్ని దేవతలు, దానవులు చూస్తుండగా, మృత్యువు, కాలుడు ఆనందంతో ఉత్సాహంగా, ఉగ్రంగా మారిపోయారు.
తతో మృత్యుః క్రుద్ధతరో వైవస్వతమభాషత । ముఞ్చ మాం సమరే యావద్ధన్మీమం పాపరాక్షసమ్ । నైషా రక్షో భవేదద్య మర్యాదా హి నిసర్గతః ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మృత్యువు మరింత కోపంతో వైవస్వతునితో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో నన్ను విడిపించు. ఈ పాపరాక్షసుడిని నేను సంహరిస్తాను. ఈ రాక్షసుడు ఇక బతకడని, అతని కాలం పూర్తయిందని సహజంగా నిర్ణయమైంది.'
హిరణ్యకశిపుః శ్రీమాన్నముచిః శమ్బరస్తథా । విసన్ధిర్ధూమకేతుశ్చ బలిర్వైరోచనో ఽపి చ ।। ౭.౨౨.
హిరణ్యకశిపుడు, మహిమ కలిగిన నముచి, శంబరుడు, విశంధి, ధూమకేతువు, అలాగే వైరోచనుడైన బలిచక్రవర్తి
దమ్భుర్దైత్యమహారాజో వృత్రో బాణస్తథైవ చ । రాజర్షయః శాస్త్రవిదో గన్ధర్వాః సమహోరగాః ।। ౭.౨౨.
దంభు అనే మహా దైత్యరాజు, వృత్రుడు, బాణుడు, అలాగే శాస్త్రజ్ఞులైన రాజర్షులు, గంధర్వులు, మహా బలమైన పాములతో కూడినవారు — వీరందరూ...
ఋషయః పన్నగా దైత్యా యక్షాశ్చాప్యప్సరోగణాః । యుగాన్తపరివర్తే చ పృథివీ సమహార్ణవా ।। ౭.౨౨.
మహర్షులు, పాములు, దైత్యులు, యక్షులు, అప్సరసల సమూహాలు, యుగాంత సమయంలో సముద్రాలతో కూడిన భూమి కూడా...
క్షయం నీతా మహారాజ సపర్వతసరిద్ద్రుమా । ఏతే చాన్యే చ బహవో బలవన్తో దురాసదాః ।। ౭.౨౨.
పర్వతాలు, నదులు, చెట్లు సహా వీరందరినీ నాశనం చేశారు మహారాజా. వీరితో పాటు మరెన్నో బలవంతులు, భయంకరులు కూడా ఉన్నారు.
వినిపన్నా మయా దృష్టాః కిముతాయం నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వీరు అంతా ఎలా పతించారో నేను చూశాను. మరి ఈ నిశాచారుడి సంగతి ఏమిటి?
ముఞ్చం మాం సాధు ధర్మజ్ఞ యావదేనం నిహన్మ్యహమ్ । నహి కశ్చిన్మయా దృష్టో బలవానపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ధర్మజ్ఞుడా, నన్ను విడిచిపెట్టు. నేను వాడిని సంహరిస్తాను. నేను చూసినవారిలో ఎంత బలవంతుడైనా ఎవ్వరూ బ్రతికినట్టు లేదు.
బలం మమ న ఖల్వేతన్మర్యాదైషా నిసర్గతః । స దృష్టో న మయా కాలం ముహుర్తమాపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ఇది నా స్వంత బలం కాదు, ఇది సహజమైన నియమం. నేను ఎవరినైనా చూశాను అంటే వారు క్షణమూ బ్రతకరు.
తస్యైవం వచనం శ్రుత్వా ధర్మరాజః ప్రతాపవాన్ । అబ్రవీత్తత్ర తం ముత్యుం త్వం తిష్ఠైనం నిహన్మ్యహమ్ ।। ౭.౨౨.
అతని మాటలు విని, ధర్మరాజు అక్కడ ఉన్న మృత్యువుతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఆగు, నేనే వాడిని సంహరిస్తాను."
తతః సంరక్తనయనః క్రుద్ధో వైవస్వతః ప్రభుః । కాలదణ్డమమోఘం తు తోలయామాస పాణినా ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు వైవస్వతుడు, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, తన చేతితో అపరాజితమైన కాలదండాన్ని పైకి ఎత్తాడు.
యస్య పార్శ్వేషు నిఖిలా కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః । పావకాశనిసఙ్కాశో ముద్గరో మూర్తిమాన్స్థితః ।। ౭.౨౨.
అతని రెండు వైపులా కాలపాశాలు ఏర్పడి ఉన్నాయి. అగ్నిలా, మెరుపులా ప్రకాశించే గొప్ప ముద్గరాయుధం అక్కడ రూపంతో నిలిచింది.
దర్శనాదేవ యః ప్రాణాన్ప్రాణినామపకర్షతి । కిం పునః స్పృశ్యమానస్య పాత్యమానస్య వా పునః ।। ౭.౨౨.
అతని దర్శనంతోనే ప్రాణులు ప్రాణాలను కోల్పోతారు. మరి అతని స్పర్శకు, దెబ్బకు అయితే ఇంకెంత ప్రమాదమో!
స జ్వాలాపరివారస్తు నిర్దహన్నివ రాక్షసమ్ । తేన స్పృష్టో బలవతా మహాప్రహరణో ఽస్ఫురత్ ।। ౭.౨౨.
అతడు జ్వాలలతో చుట్టబడి, రాక్షసుడిని కాల్చుతున్నట్టు కనిపించాడు. ఆ మహా ఆయుధం తాకినప్పుడు, శత్రువు గట్టిగా కంపించిపోయాడు.
తతో విదుద్రువుః సర్వే తస్మాత్రస్తా రణాజిరే । సురాశ్చ క్షుభితాః సర్వే దృష్ట్వా దణ్డోద్యతం యమమ్ ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యుద్ధరంగంలో ఉన్నవారు అందరూ భయంతో అక్కడి నుంచి పారిపోయారు. యముడు దండాన్ని ఎత్తిన దృశ్యాన్ని చూసి దేవతలందరూ గభీభవించారు.
తస్మిన్ప్రహర్తుకామే తు యమే దణ్డేన రావణమ్ । యమం పితామహః సాక్షాద్దర్శయిత్వేదమబ్రవీత్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు యముడు దండంతో రావణుడిని కొట్టబోతుండగా, బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యక్షమై యముని ముందుకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
వైవస్వత మహాబాహో న ఖల్వమితవిక్రమ । న హన్తవ్యస్త్వయా తేన దణ్డేనైవ నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వైవస్వతా, మహాబాహువా! నీ వశంలో లేని ఈ నిశాచారుడిని నువ్వు ఆ దండంతో చంపకూడదు.
వరః ఖలు మయైతస్మై దత్తస్త్రిదశపుఙ్గవ । స త్వయా నానృతః కార్యో యన్మయా వ్యాహృతం వచః ।। ౭.౨౨.
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నేను ఇతనికి వరమిచ్చాను. అందువల్ల నేను చెప్పిన మాటను నువ్వు తప్పు చేయకూడదు.
యో హి మామనృతం కుర్యాద్దేవో వా మానుషో ఽపి వా । త్రైలోక్యమనృతం తేన కృతం స్యాన్నాత్ర సంశయః ।। ౭.౨౨.
దేవుడు అయినా, మనిషి అయినా, నా మాటను అబద్ధం చేస్తే, మూడు లోకాలు అబద్ధమవుతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
క్రుద్ధేన విప్రముక్తో ఽయం నిర్విశేషం ప్రియాప్రియే । ప్రజాః సంహరతే రౌద్రో లోకత్రయభయావహః ।। ౭.౨౨.
కోపంతో విడిపడిన ఈ దండం, ఎవరు స్నేహితుడో శత్రువో తేడా లేకుండా, ప్రజలను నాశనం చేస్తుంది. ఇది మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
అమోఘో హ్యేష సర్వేషాం ప్రాణినామమితప్రభః । కాలదణ్డో మయా సృష్టః పూర్వం మృత్యుపురస్కృతః ।। ౭.౨౨.
ఈ కాలదండం అన్ని ప్రాణులకు అపరిమితమైన శక్తితో, తప్పకుండా ఫలించే ఆయుధం. దీనిని నేను ముందుగా సృష్టించాను, మృత్యువు ముందుగా ఉండేలా చేశాను.