యేన సఙ్క్షిప్యతే సర్వం త్రైలోక్యమిదమవ్యయమ్ । కాలదణ్డస్తు పార్శ్వస్థో మూర్తిమానస్య చాభవత్ । యమప్రహరణం దివ్యం తేజసా జ్వలదగ్నిమత్ ।। ౭.౨౨.
ఈ మూడు లోకాలను నియంత్రించేవాడు, కాలదండం రూపంలో అతని పక్కన అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, యముని దివ్య ఆయుధంగా నిలిచింది.
తస్య పార్శ్వేషు నిచ్ఛిద్రాః కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః ।। ౭.౨౨.
అతని పక్కన లోపం లేని కాలపాశాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
పావకస్పర్శసఙ్కాశః స్థితో మూర్తశ్చ ముద్గరః ।। ౭.౨౨.
అక్కడ గదా అగ్నిస్పర్శలా మెరిసుతూ, దృఢంగా రూపం కలిగి నిలిచింది.
తతో లోకత్రయం క్షుబ్ధమకమ్పన్త దివౌకసః । కాలం దృష్ట్వా తథా క్రుద్ధం సర్వలోకభయావహమ్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మూడు లోకాలు కలవరపడి, దేవతలు భయంతో వణికిపోయారు, ఎందుకంటే కాలుడు అంత కోపంగా, భయంకరంగా కనిపించాడు.
తతః ప్రచోదయన్సూతస్తానశ్వాన్రుచిరప్రభాన్ । ప్రయయౌ భీమసన్నాదో యత్ర రక్షఃపతిః స్థితః ।। ౭.౨౨.
ఆ సారథి అద్భుతమైన వెలుగు వెదజల్లే ఆ గుర్రాలను పురికొల్పి, భయంకరమైన గర్జనతో రాక్షసాధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
ముహూర్తేన యమం తే తు హయా హరిహయోపమాః । ప్రాపయన్మనసస్తుల్యా యత్ర తత్ప్రస్తుతం రణమ్ ।। ౭.౨౨.
ఇంద్రుని గుర్రాల్లా ఉన్న ఆ గుర్రాలు, మనసుకు సమానమైన వేగంతో, యముణ్ణి ఆ యుద్ధం జరుగుతున్న ప్రదేశానికి క్షణంలో తీసుకెళ్లాయి.
దృష్ట్వా తథైవ వికృతం రథం మృత్యుసమన్వితమ్ । సచివా రాక్షసేన్ద్రస్య సహసా విప్రదుద్రువుః ।। ౭.౨౨.
మరణంతో కూడిన ఆ భయంకరమైన రథాన్ని చూసి, రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు ఒక్కసారిగా భయంతో పారిపోయారు.
లఘుసత్త్వతయా తే హి నష్టసఞ్జ్ఞా భయార్దితాః । నేహ యోద్ధుం సమర్థాః స్మ ఇత్యుక్త్వా ప్రయయుర్దిశః ।। ౭.౨౨.
భయానికి లోనై, హృదయం బలహీనమై, చిత్తశుద్ధి కోల్పోయిన వారు, 'మేమిక్కడ యుద్ధం చేయలేము' అని చెప్పి, దిక్కులన్నీ పరుగెత్తారు.
స తు తం తాదృశం దృష్ట్వా రథం లోకభయావహమ్ । నాక్షుభ్యత దశగ్రీవో న చాపి భయమావిశత్ ।। ౭.౨౨.
అంత భయానకంగా లోకాలకు itself భయపెట్టే ఆ రథాన్ని చూసినా, దశగ్రీవుడు కదలలేదు, భయం కూడా అతనిలోకి రాలేదు.
స తు రావణమాసాద్య వ్యసృజచ్ఛక్తితోమరాన్ । యమో మర్మాణి సఙ్క్రుద్ధో రావణస్యోపకృన్తత ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత యముడు కోపంతో రావణుడి దగ్గరకు వచ్చి, శక్తులు, కటారులు విసిరి, రావణుని ప్రాణస్థానాలను గాయపరిచాడు.
రావణస్తు తతః స్వస్థః శరవర్షం ముమోచ హ । తస్మిన్వైవస్వతరథే తోయవర్షమివామ్బుదః ।। ౭.౨౨.
కానీ రావణుడు ప్రశాంతంగా ఉండి, వైవస్వతుని రథంపై మేఘం వర్షం కురిపించినట్లు బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
తతో మహాశక్తిశరైః పాత్యమానైర్మహోరసి (పాత్యమానో) । నాశక్నోత్ప్రతికర్తుం స రాక్షసః శల్యపీడితః ।। ౭.౨౨.
అంతటి మహాశక్తి గల బాణాలు అతని విస్తారమైన ఛాతీపై పడగా, ఆ రాక్షసుడు గాయాలతో బాధపడి, ప్రతీకారం చేయలేకపోయాడు.
ఏవం నానాప్రహరణైర్యమేనామిత్రకర్షిణా । సప్తరాత్రం కృతః సఙ్ఖ్యే విసఞ్జ్ఞో విముఖో రిపుః ।। ౭.౨౨.
ఇలా శత్రువులను నాశనం చేసే యముడు అనేక ఆయుధాలతో ఏడురాత్రులు యుద్ధంలో రాక్షసుడిని స్పృహ కోల్పోయేలా చేసి, వెనక్కు తిప్పేశాడు.
తదాసీత్తుములం యుద్ధం యమరాక్షసయోర్ద్వయోః । జయమాకాఙ్క్షతోర్వీర సమరేష్వనివర్తినోః ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యముడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ విజయం కోసం తహతహలాడుతూ, యుద్ధంలో వెనుకడుగు వేయని వీరులుగా ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః । ప్రజాపతిం పురస్కృత్య సమేతాస్తద్రణాజిరమ్ ।। ౭.౨౨.
తర్వాత దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ ప్రజాపతిని ముందుగా ఉంచుకుని ఆ యుద్ధభూమికి చేరుకున్నారు.
సంవర్త ఇవ లోకానాం క్రుధ్యతోరభవత్తదా । రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య ప్రేతానామీశ్వరస్య చ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు, లోకాలకు అంతం వచ్చినట్లుగా, రాక్షసుల అధిపతి కూడా, ప్రేతపతియైన యముడు కూడా తీవ్ర కోపంతో ఉప్పొంగిపోయారు.
రాక్షసేన్ద్రో ఽపి విస్ఫార్య చాపమిన్ద్రాశనిప్రభమ్ । నిరన్తరమివాకాశం కుర్వన్బాణాంస్తతో ఽసృజత్ ।। ౭.౨౨.
రాక్షసేంద్రుడు ఇంద్రుని వజ్రంలా మెరిసే ధనుస్సును బలంగా లాగి, ఆకాశాన్ని నిరంతరం బాణాలతో నింపుతూ వదిలాడు.
మృత్యుం చతుర్భిర్విశిఖైః సూతం సప్తభిరార్దయత్ । యమం శతసహస్రేణ శీఘ్రం మర్మస్వతాడయత్ ।। ౭.౨౨.
రావణుడు నాలుగు బాణాలతో మృత్యువును గాయపరిచాడు, ఏడుతో సారథిని గాయపరిచాడు, లక్ష బాణాలతో యముని ప్రాణస్థానాల్లో వేగంగా తాకాడు.
తతః క్రుద్ధస్య వదనాద్యమస్య సమజాయత । జ్వాలామాలీ సనిఃశ్వాసః సధూమః కోపపావకః ।। ౭.౨౨.
తీవ్ర కోపంతో ఉన్న యముని నోటినుంచి, జ్వాలలు, పొగ, ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే శ్వాసలతో కూడిన అగ్ని ఉప్పొంగింది.
తదాశ్చర్యమథో దృష్ట్వా దేవదానవసన్నిధౌ । ప్రహర్షితౌ సుసంరబ్ధౌ మృత్యుకాలౌ బభూవతుః ।। ౭.౨౨.
ఆ అద్భుతాన్ని దేవతలు, దానవులు చూస్తుండగా, మృత్యువు, కాలుడు ఆనందంతో ఉత్సాహంగా, ఉగ్రంగా మారిపోయారు.
తతో మృత్యుః క్రుద్ధతరో వైవస్వతమభాషత । ముఞ్చ మాం సమరే యావద్ధన్మీమం పాపరాక్షసమ్ । నైషా రక్షో భవేదద్య మర్యాదా హి నిసర్గతః ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మృత్యువు మరింత కోపంతో వైవస్వతునితో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో నన్ను విడిపించు. ఈ పాపరాక్షసుడిని నేను సంహరిస్తాను. ఈ రాక్షసుడు ఇక బతకడని, అతని కాలం పూర్తయిందని సహజంగా నిర్ణయమైంది.'
హిరణ్యకశిపుః శ్రీమాన్నముచిః శమ్బరస్తథా । విసన్ధిర్ధూమకేతుశ్చ బలిర్వైరోచనో ఽపి చ ।। ౭.౨౨.
హిరణ్యకశిపుడు, మహిమ కలిగిన నముచి, శంబరుడు, విశంధి, ధూమకేతువు, అలాగే వైరోచనుడైన బలిచక్రవర్తి
దమ్భుర్దైత్యమహారాజో వృత్రో బాణస్తథైవ చ । రాజర్షయః శాస్త్రవిదో గన్ధర్వాః సమహోరగాః ।। ౭.౨౨.
దంభు అనే మహా దైత్యరాజు, వృత్రుడు, బాణుడు, అలాగే శాస్త్రజ్ఞులైన రాజర్షులు, గంధర్వులు, మహా బలమైన పాములతో కూడినవారు — వీరందరూ...
ఋషయః పన్నగా దైత్యా యక్షాశ్చాప్యప్సరోగణాః । యుగాన్తపరివర్తే చ పృథివీ సమహార్ణవా ।। ౭.౨౨.
మహర్షులు, పాములు, దైత్యులు, యక్షులు, అప్సరసల సమూహాలు, యుగాంత సమయంలో సముద్రాలతో కూడిన భూమి కూడా...
క్షయం నీతా మహారాజ సపర్వతసరిద్ద్రుమా । ఏతే చాన్యే చ బహవో బలవన్తో దురాసదాః ।। ౭.౨౨.
పర్వతాలు, నదులు, చెట్లు సహా వీరందరినీ నాశనం చేశారు మహారాజా. వీరితో పాటు మరెన్నో బలవంతులు, భయంకరులు కూడా ఉన్నారు.
వినిపన్నా మయా దృష్టాః కిముతాయం నిశాచరః ।। ౭.౨౨.
వీరు అంతా ఎలా పతించారో నేను చూశాను. మరి ఈ నిశాచారుడి సంగతి ఏమిటి?
ముఞ్చం మాం సాధు ధర్మజ్ఞ యావదేనం నిహన్మ్యహమ్ । నహి కశ్చిన్మయా దృష్టో బలవానపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ధర్మజ్ఞుడా, నన్ను విడిచిపెట్టు. నేను వాడిని సంహరిస్తాను. నేను చూసినవారిలో ఎంత బలవంతుడైనా ఎవ్వరూ బ్రతికినట్టు లేదు.
బలం మమ న ఖల్వేతన్మర్యాదైషా నిసర్గతః । స దృష్టో న మయా కాలం ముహుర్తమాపి జీవతి ।। ౭.౨౨.
ఇది నా స్వంత బలం కాదు, ఇది సహజమైన నియమం. నేను ఎవరినైనా చూశాను అంటే వారు క్షణమూ బ్రతకరు.
తస్యైవం వచనం శ్రుత్వా ధర్మరాజః ప్రతాపవాన్ । అబ్రవీత్తత్ర తం ముత్యుం త్వం తిష్ఠైనం నిహన్మ్యహమ్ ।। ౭.౨౨.
అతని మాటలు విని, ధర్మరాజు అక్కడ ఉన్న మృత్యువుతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఆగు, నేనే వాడిని సంహరిస్తాను."
తతః సంరక్తనయనః క్రుద్ధో వైవస్వతః ప్రభుః । కాలదణ్డమమోఘం తు తోలయామాస పాణినా ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు వైవస్వతుడు, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, తన చేతితో అపరాజితమైన కాలదండాన్ని పైకి ఎత్తాడు.