తతః స కార్ముకీ వాణీ సమరే చాభివర్తత । లబ్ధసఞ్జ్ఞో ముహూర్తేన క్రుద్ధస్తస్థౌ యథాన్తకః ।। ౭.౨౧.
తన విల్లు, బాణాలతో యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చి, క్షణంలోనే జ్ఞానం పొందినట్టు, కోపంతో మరణదేవుడిలా నిలబడ్డాడు.
తతః పాశుపతం దివ్యమస్త్రం సన్ధాయ కార్ముకే । తిష్ఠ తిష్ఠేతి తానుక్త్వా తచ్చాపం విచకర్ష స ।। ౭.౨౧.
ఆ తర్వాత అతడు దివ్యమైన పాశుపతాస్త్రాన్ని విల్లులో పెట్టి, 'నిలువు, నిలువు' అని పిలిచి, ఆ విల్లును బలంగా లాగాడు.
ఆకర్ణాత్స వికృష్యాథ చాపమిన్ద్రారిరాహవే । ముమోచ తం శరం క్రుద్ధస్త్రిపురే శఙ్కరో యథా ।। ౭.౨౧.
విల్లు చెవివరకు లాగి, ఇంద్రుని శత్రువు యుద్ధంలో కోపంతో ఆ బాణాన్ని విడిచాడు, శివుడు త్రిపురాసురుడిపై వేసినట్టు.
తస్య రూపం శరస్యాసీత్విధూమజ్వాలమణ్డలమ్ । వనం దహిష్యతో ఘర్మే దావాగ్నేరివ మూర్చ్ఛతః ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం పొగలేని అగ్నిజ్వాలల వలయంలా, వేసవిలో అడవిని కాల్చే అగ్నిలా కనిపించింది.
జ్వాలామాలీ స తు శరః క్రవ్యాదానుగతో రణే । ముక్తో గుల్మాన్ద్రుమాంశ్చాపి భస్మ కృత్వా ప్రధావతి ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం అగ్నిజ్వాలలతో చుట్టబడి, మాంసభక్షక భూతాలతో కలిసి, యుద్ధంలో గుంపులూ, చెట్లనూ బూడిద చేసుకుంటూ పరిగెత్తింది.
తే తస్య తేజసా దగ్ధాః సైన్యా వైవస్వతస్య తు । రణే తస్మిన్నిపతితా దావదగ్ధా నగా ఇవ ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం తేజంతో కాలిపోయి, వైవస్వతుని సైనికులు యుద్ధంలో అడవి అగ్నిలో కాలిపోయిన చెట్లలా పడిపోయారు.
తతస్తు సిచవైః సార్ధం రాక్షసో భీమవిక్రమః । ననాద సుమహానాదం కమ్పయన్నివ మేదినీమ్ ।। ౭.౨౧.
తర్వాత భయంకరమైన వీరత్వం గల రాక్షసుడు తన మంత్రులతో కలిసి భూమిని కంపించేలా గొప్ప అరుపు అరవాడు.
స తస్య తు మహానాదం శ్రుత్వా వైవస్వతః ప్రభుః । శత్రుం విజయినం మేనే స్వబలస్య చ సఙ్క్షయమ్ ।। ౭.౨౨.
ఆ గొప్ప అరుపు విని, వైవస్వతుడు తన శత్రువు గెలిచాడని, తన సైన్యం నాశనమైందని భావించాడు.
స హి యోధాన్హతాన్మత్వా క్రోధసంరక్తలోచనః । అబ్రవీత్త్వరితం సూతం రథో ఽయముపనీయతామ్ ।। ౭.౨౨.
తన యోధులు చనిపోయారని అనుకుని, కోపంతో కళ్లూ ఎర్రగా, వెంటనే తన రథాన్ని తీసుకురమ్మని సారథిని ఆజ్ఞాపించాడు.
తస్య సూతస్తదా దివ్యముపస్థాప్య మహారథమ్ । స్థితః స చ మహాతేజా హ్యధ్యారోహత తం రథమ్ । ప్రాశముద్గరహస్తశ్చ మృత్యుస్తస్యాగ్రతః స్థితః ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో సారథి దివ్యమైన గొప్ప రథాన్ని తీసుకువచ్చాడు. ఆ మహాతేజస్వి ఆ రథంపై ఎక్కాడు. ముందుగా మృత్యుదేవుడు గదను చేతబట్టి నిలబడ్డాడు.
యేన సఙ్క్షిప్యతే సర్వం త్రైలోక్యమిదమవ్యయమ్ । కాలదణ్డస్తు పార్శ్వస్థో మూర్తిమానస్య చాభవత్ । యమప్రహరణం దివ్యం తేజసా జ్వలదగ్నిమత్ ।। ౭.౨౨.
ఈ మూడు లోకాలను నియంత్రించేవాడు, కాలదండం రూపంలో అతని పక్కన అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, యముని దివ్య ఆయుధంగా నిలిచింది.
తస్య పార్శ్వేషు నిచ్ఛిద్రాః కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః ।। ౭.౨౨.
అతని పక్కన లోపం లేని కాలపాశాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
పావకస్పర్శసఙ్కాశః స్థితో మూర్తశ్చ ముద్గరః ।। ౭.౨౨.
అక్కడ గదా అగ్నిస్పర్శలా మెరిసుతూ, దృఢంగా రూపం కలిగి నిలిచింది.
తతో లోకత్రయం క్షుబ్ధమకమ్పన్త దివౌకసః । కాలం దృష్ట్వా తథా క్రుద్ధం సర్వలోకభయావహమ్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మూడు లోకాలు కలవరపడి, దేవతలు భయంతో వణికిపోయారు, ఎందుకంటే కాలుడు అంత కోపంగా, భయంకరంగా కనిపించాడు.
తతః ప్రచోదయన్సూతస్తానశ్వాన్రుచిరప్రభాన్ । ప్రయయౌ భీమసన్నాదో యత్ర రక్షఃపతిః స్థితః ।। ౭.౨౨.
ఆ సారథి అద్భుతమైన వెలుగు వెదజల్లే ఆ గుర్రాలను పురికొల్పి, భయంకరమైన గర్జనతో రాక్షసాధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
ముహూర్తేన యమం తే తు హయా హరిహయోపమాః । ప్రాపయన్మనసస్తుల్యా యత్ర తత్ప్రస్తుతం రణమ్ ।। ౭.౨౨.
ఇంద్రుని గుర్రాల్లా ఉన్న ఆ గుర్రాలు, మనసుకు సమానమైన వేగంతో, యముణ్ణి ఆ యుద్ధం జరుగుతున్న ప్రదేశానికి క్షణంలో తీసుకెళ్లాయి.
దృష్ట్వా తథైవ వికృతం రథం మృత్యుసమన్వితమ్ । సచివా రాక్షసేన్ద్రస్య సహసా విప్రదుద్రువుః ।। ౭.౨౨.
మరణంతో కూడిన ఆ భయంకరమైన రథాన్ని చూసి, రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు ఒక్కసారిగా భయంతో పారిపోయారు.
లఘుసత్త్వతయా తే హి నష్టసఞ్జ్ఞా భయార్దితాః । నేహ యోద్ధుం సమర్థాః స్మ ఇత్యుక్త్వా ప్రయయుర్దిశః ।। ౭.౨౨.
భయానికి లోనై, హృదయం బలహీనమై, చిత్తశుద్ధి కోల్పోయిన వారు, 'మేమిక్కడ యుద్ధం చేయలేము' అని చెప్పి, దిక్కులన్నీ పరుగెత్తారు.
స తు తం తాదృశం దృష్ట్వా రథం లోకభయావహమ్ । నాక్షుభ్యత దశగ్రీవో న చాపి భయమావిశత్ ।। ౭.౨౨.
అంత భయానకంగా లోకాలకు itself భయపెట్టే ఆ రథాన్ని చూసినా, దశగ్రీవుడు కదలలేదు, భయం కూడా అతనిలోకి రాలేదు.
స తు రావణమాసాద్య వ్యసృజచ్ఛక్తితోమరాన్ । యమో మర్మాణి సఙ్క్రుద్ధో రావణస్యోపకృన్తత ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత యముడు కోపంతో రావణుడి దగ్గరకు వచ్చి, శక్తులు, కటారులు విసిరి, రావణుని ప్రాణస్థానాలను గాయపరిచాడు.
రావణస్తు తతః స్వస్థః శరవర్షం ముమోచ హ । తస్మిన్వైవస్వతరథే తోయవర్షమివామ్బుదః ।। ౭.౨౨.
కానీ రావణుడు ప్రశాంతంగా ఉండి, వైవస్వతుని రథంపై మేఘం వర్షం కురిపించినట్లు బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
తతో మహాశక్తిశరైః పాత్యమానైర్మహోరసి (పాత్యమానో) । నాశక్నోత్ప్రతికర్తుం స రాక్షసః శల్యపీడితః ।। ౭.౨౨.
అంతటి మహాశక్తి గల బాణాలు అతని విస్తారమైన ఛాతీపై పడగా, ఆ రాక్షసుడు గాయాలతో బాధపడి, ప్రతీకారం చేయలేకపోయాడు.
ఏవం నానాప్రహరణైర్యమేనామిత్రకర్షిణా । సప్తరాత్రం కృతః సఙ్ఖ్యే విసఞ్జ్ఞో విముఖో రిపుః ।। ౭.౨౨.
ఇలా శత్రువులను నాశనం చేసే యముడు అనేక ఆయుధాలతో ఏడురాత్రులు యుద్ధంలో రాక్షసుడిని స్పృహ కోల్పోయేలా చేసి, వెనక్కు తిప్పేశాడు.
తదాసీత్తుములం యుద్ధం యమరాక్షసయోర్ద్వయోః । జయమాకాఙ్క్షతోర్వీర సమరేష్వనివర్తినోః ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో యముడు, రాక్షసుడు ఇద్దరూ విజయం కోసం తహతహలాడుతూ, యుద్ధంలో వెనుకడుగు వేయని వీరులుగా ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః । ప్రజాపతిం పురస్కృత్య సమేతాస్తద్రణాజిరమ్ ।। ౭.౨౨.
తర్వాత దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ ప్రజాపతిని ముందుగా ఉంచుకుని ఆ యుద్ధభూమికి చేరుకున్నారు.
సంవర్త ఇవ లోకానాం క్రుధ్యతోరభవత్తదా । రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య ప్రేతానామీశ్వరస్య చ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు, లోకాలకు అంతం వచ్చినట్లుగా, రాక్షసుల అధిపతి కూడా, ప్రేతపతియైన యముడు కూడా తీవ్ర కోపంతో ఉప్పొంగిపోయారు.
రాక్షసేన్ద్రో ఽపి విస్ఫార్య చాపమిన్ద్రాశనిప్రభమ్ । నిరన్తరమివాకాశం కుర్వన్బాణాంస్తతో ఽసృజత్ ।। ౭.౨౨.
రాక్షసేంద్రుడు ఇంద్రుని వజ్రంలా మెరిసే ధనుస్సును బలంగా లాగి, ఆకాశాన్ని నిరంతరం బాణాలతో నింపుతూ వదిలాడు.
మృత్యుం చతుర్భిర్విశిఖైః సూతం సప్తభిరార్దయత్ । యమం శతసహస్రేణ శీఘ్రం మర్మస్వతాడయత్ ।। ౭.౨౨.
రావణుడు నాలుగు బాణాలతో మృత్యువును గాయపరిచాడు, ఏడుతో సారథిని గాయపరిచాడు, లక్ష బాణాలతో యముని ప్రాణస్థానాల్లో వేగంగా తాకాడు.
తతః క్రుద్ధస్య వదనాద్యమస్య సమజాయత । జ్వాలామాలీ సనిఃశ్వాసః సధూమః కోపపావకః ।। ౭.౨౨.
తీవ్ర కోపంతో ఉన్న యముని నోటినుంచి, జ్వాలలు, పొగ, ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే శ్వాసలతో కూడిన అగ్ని ఉప్పొంగింది.
తదాశ్చర్యమథో దృష్ట్వా దేవదానవసన్నిధౌ । ప్రహర్షితౌ సుసంరబ్ధౌ మృత్యుకాలౌ బభూవతుః ।। ౭.౨౨.
ఆ అద్భుతాన్ని దేవతలు, దానవులు చూస్తుండగా, మృత్యువు, కాలుడు ఆనందంతో ఉత్సాహంగా, ఉగ్రంగా మారిపోయారు.