తతో వృక్షైశ్చ శైలైశ్చ ప్రాసాదానాం శతైస్తథా । తతస్తే సచివాస్తస్య యథాకామం యథాబలమ్ । అయుధ్యన్త మహావీరాః స చ రాజా దశాననః ।। ౭.౨౧.
తర్వాత, చెట్లు, కొండలు, వందలాది ప్రాసాదాలతో పాటు, అతని మంత్రులు, పది తలల రాజు కావలసినట్టు, తాము శక్తినిబట్టి యుద్ధం చేశారు.
తే తు శోణితదిగ్ధాఙ్గాః సర్వశస్త్రసమాహతాః । అమాత్యా రాక్షసేన్ద్రస్య చక్రురాయోధనం మహత్ ।। ౭.౨౧.
రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు, రక్తంతో తడిసిపోయి, ఆయుధాల దెబ్బలతో గాయపడి, గొప్ప యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
అన్యోన్యం తే మహాభాగా జఘ్నుః ప్రహరణైర్భృశమ్ । యమస్య చ మహాబాహో రావణస్య చ మన్త్రిణః ।। ౭.౨౧.
వారు పరస్పరం ఆయుధాలతో తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు. యముని వీరులు, రావణుని మంత్రులు ఒకరినొకరు గట్టిగా ఎదుర్కొన్నారు.
అమాత్యాంస్తాంస్తు సన్త్యజ్య యమయోధా మహాబలాః । తమేవ చాభ్యధావన్త శూలవర్షైర్దశాననమ్ ।। ౭.౨౧.
ఆ మంత్రులను వదిలేసి, యముని బలవంతులు పది తలల రావణుని మీదే శూల వర్షంలా దాడి చేశారు.
తతః శోణితదిగ్ధాఙ్గః ప్రహారైర్జర్జరీకృతః । ఫుల్లాశోక ఇవాభాతి పుష్పకే రాక్షసాధిపః ।। ౭.౨౧.
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు, రక్తంతో తడిసి, దెబ్బలతో గాయపడి, పుష్పకంలో పుష్పించిన అశోకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
స తు శూలగదాపాసాఞ్ఛక్తితోమరసాయకాన్ । ముసలాని శిలావృక్షాన్ముమోచాస్త్రబలాద్బలీ ।। ౭.౨౧.
ఆయన ఆయుధబలంతో శూలాలు, గదలు, పాశాలు, శక్తులు, తోమరాలు, బాణాలు, ముసలులు, రాళ్లు, చెట్లు విసిరాడు.
తరూణాం చ శిలానాం చ శస్త్రాణాం చాతిదారుణమ్ । యమసైన్యేషు తద్వర్షం పపాత ధరణీతలే ।। ౭.౨౧.
చెట్లూ, రాళ్ళూ, ఆయుధాలూ భయంకరంగా యముని సేన మీద వర్షంలా పడిపోయి భూమిని తాకాయి.
తాంస్తు సర్వాన్వినిర్భిద్య తదస్త్రమపహత్య చ । జఘ్నుస్తే రాక్షసం ఘోరమేకం శతసహస్రశః ।। ౭.౨౧.
ఆయుధాన్ని అడ్డుకుని, అందరినీ దాటి, యోధులు వందల వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసుడిని చంపారు.
పరివార్య చ తం సర్వే శైలం మోఘోత్కరా ఇవ । భిన్దిపాలైశ్చ శూలైశ్చ నిరుచ్ఛ్వాసమపోథయన్ ।। ౭.౨౧.
అందరూ కలిసి ఆ రాక్షసుడిని పర్వతాన్ని చుట్టినట్టు చుట్టుకొని, గొడ్డళ్లూ, కటారీలతో అతన్ని ఊపిరాడకుండా కొట్టారు.
విముక్తకవచః క్రుద్ధః సిక్తః శోణితవిస్రవైః । తతః స పుష్పకం త్యక్త్వా పృథివ్యామవతిష్ఠత ।। ౭.౨౧.
కవచం లేకుండా, కోపంతో, రక్తధారల్లో తడిసి, ఆ రాక్షసుడు పుష్పకాన్ని వదిలేసి భూమిపై నిలబడ్డాడు.
తతః స కార్ముకీ వాణీ సమరే చాభివర్తత । లబ్ధసఞ్జ్ఞో ముహూర్తేన క్రుద్ధస్తస్థౌ యథాన్తకః ।। ౭.౨౧.
తన విల్లు, బాణాలతో యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చి, క్షణంలోనే జ్ఞానం పొందినట్టు, కోపంతో మరణదేవుడిలా నిలబడ్డాడు.
తతః పాశుపతం దివ్యమస్త్రం సన్ధాయ కార్ముకే । తిష్ఠ తిష్ఠేతి తానుక్త్వా తచ్చాపం విచకర్ష స ।। ౭.౨౧.
ఆ తర్వాత అతడు దివ్యమైన పాశుపతాస్త్రాన్ని విల్లులో పెట్టి, 'నిలువు, నిలువు' అని పిలిచి, ఆ విల్లును బలంగా లాగాడు.
ఆకర్ణాత్స వికృష్యాథ చాపమిన్ద్రారిరాహవే । ముమోచ తం శరం క్రుద్ధస్త్రిపురే శఙ్కరో యథా ।। ౭.౨౧.
విల్లు చెవివరకు లాగి, ఇంద్రుని శత్రువు యుద్ధంలో కోపంతో ఆ బాణాన్ని విడిచాడు, శివుడు త్రిపురాసురుడిపై వేసినట్టు.
తస్య రూపం శరస్యాసీత్విధూమజ్వాలమణ్డలమ్ । వనం దహిష్యతో ఘర్మే దావాగ్నేరివ మూర్చ్ఛతః ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం పొగలేని అగ్నిజ్వాలల వలయంలా, వేసవిలో అడవిని కాల్చే అగ్నిలా కనిపించింది.
జ్వాలామాలీ స తు శరః క్రవ్యాదానుగతో రణే । ముక్తో గుల్మాన్ద్రుమాంశ్చాపి భస్మ కృత్వా ప్రధావతి ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం అగ్నిజ్వాలలతో చుట్టబడి, మాంసభక్షక భూతాలతో కలిసి, యుద్ధంలో గుంపులూ, చెట్లనూ బూడిద చేసుకుంటూ పరిగెత్తింది.
తే తస్య తేజసా దగ్ధాః సైన్యా వైవస్వతస్య తు । రణే తస్మిన్నిపతితా దావదగ్ధా నగా ఇవ ।। ౭.౨౧.
ఆ బాణం తేజంతో కాలిపోయి, వైవస్వతుని సైనికులు యుద్ధంలో అడవి అగ్నిలో కాలిపోయిన చెట్లలా పడిపోయారు.
తతస్తు సిచవైః సార్ధం రాక్షసో భీమవిక్రమః । ననాద సుమహానాదం కమ్పయన్నివ మేదినీమ్ ।। ౭.౨౧.
తర్వాత భయంకరమైన వీరత్వం గల రాక్షసుడు తన మంత్రులతో కలిసి భూమిని కంపించేలా గొప్ప అరుపు అరవాడు.
స తస్య తు మహానాదం శ్రుత్వా వైవస్వతః ప్రభుః । శత్రుం విజయినం మేనే స్వబలస్య చ సఙ్క్షయమ్ ।। ౭.౨౨.
ఆ గొప్ప అరుపు విని, వైవస్వతుడు తన శత్రువు గెలిచాడని, తన సైన్యం నాశనమైందని భావించాడు.
స హి యోధాన్హతాన్మత్వా క్రోధసంరక్తలోచనః । అబ్రవీత్త్వరితం సూతం రథో ఽయముపనీయతామ్ ।। ౭.౨౨.
తన యోధులు చనిపోయారని అనుకుని, కోపంతో కళ్లూ ఎర్రగా, వెంటనే తన రథాన్ని తీసుకురమ్మని సారథిని ఆజ్ఞాపించాడు.
తస్య సూతస్తదా దివ్యముపస్థాప్య మహారథమ్ । స్థితః స చ మహాతేజా హ్యధ్యారోహత తం రథమ్ । ప్రాశముద్గరహస్తశ్చ మృత్యుస్తస్యాగ్రతః స్థితః ।। ౭.౨౨.
ఆ సమయంలో సారథి దివ్యమైన గొప్ప రథాన్ని తీసుకువచ్చాడు. ఆ మహాతేజస్వి ఆ రథంపై ఎక్కాడు. ముందుగా మృత్యుదేవుడు గదను చేతబట్టి నిలబడ్డాడు.
యేన సఙ్క్షిప్యతే సర్వం త్రైలోక్యమిదమవ్యయమ్ । కాలదణ్డస్తు పార్శ్వస్థో మూర్తిమానస్య చాభవత్ । యమప్రహరణం దివ్యం తేజసా జ్వలదగ్నిమత్ ।। ౭.౨౨.
ఈ మూడు లోకాలను నియంత్రించేవాడు, కాలదండం రూపంలో అతని పక్కన అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, యముని దివ్య ఆయుధంగా నిలిచింది.
తస్య పార్శ్వేషు నిచ్ఛిద్రాః కాలపాశాః ప్రతిష్ఠితాః ।। ౭.౨౨.
అతని పక్కన లోపం లేని కాలపాశాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.
పావకస్పర్శసఙ్కాశః స్థితో మూర్తశ్చ ముద్గరః ।। ౭.౨౨.
అక్కడ గదా అగ్నిస్పర్శలా మెరిసుతూ, దృఢంగా రూపం కలిగి నిలిచింది.
తతో లోకత్రయం క్షుబ్ధమకమ్పన్త దివౌకసః । కాలం దృష్ట్వా తథా క్రుద్ధం సర్వలోకభయావహమ్ ।। ౭.౨౨.
అప్పుడు మూడు లోకాలు కలవరపడి, దేవతలు భయంతో వణికిపోయారు, ఎందుకంటే కాలుడు అంత కోపంగా, భయంకరంగా కనిపించాడు.
తతః ప్రచోదయన్సూతస్తానశ్వాన్రుచిరప్రభాన్ । ప్రయయౌ భీమసన్నాదో యత్ర రక్షఃపతిః స్థితః ।। ౭.౨౨.
ఆ సారథి అద్భుతమైన వెలుగు వెదజల్లే ఆ గుర్రాలను పురికొల్పి, భయంకరమైన గర్జనతో రాక్షసాధిపతి ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
ముహూర్తేన యమం తే తు హయా హరిహయోపమాః । ప్రాపయన్మనసస్తుల్యా యత్ర తత్ప్రస్తుతం రణమ్ ।। ౭.౨౨.
ఇంద్రుని గుర్రాల్లా ఉన్న ఆ గుర్రాలు, మనసుకు సమానమైన వేగంతో, యముణ్ణి ఆ యుద్ధం జరుగుతున్న ప్రదేశానికి క్షణంలో తీసుకెళ్లాయి.
దృష్ట్వా తథైవ వికృతం రథం మృత్యుసమన్వితమ్ । సచివా రాక్షసేన్ద్రస్య సహసా విప్రదుద్రువుః ।। ౭.౨౨.
మరణంతో కూడిన ఆ భయంకరమైన రథాన్ని చూసి, రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు ఒక్కసారిగా భయంతో పారిపోయారు.
లఘుసత్త్వతయా తే హి నష్టసఞ్జ్ఞా భయార్దితాః । నేహ యోద్ధుం సమర్థాః స్మ ఇత్యుక్త్వా ప్రయయుర్దిశః ।। ౭.౨౨.
భయానికి లోనై, హృదయం బలహీనమై, చిత్తశుద్ధి కోల్పోయిన వారు, 'మేమిక్కడ యుద్ధం చేయలేము' అని చెప్పి, దిక్కులన్నీ పరుగెత్తారు.
స తు తం తాదృశం దృష్ట్వా రథం లోకభయావహమ్ । నాక్షుభ్యత దశగ్రీవో న చాపి భయమావిశత్ ।। ౭.౨౨.
అంత భయానకంగా లోకాలకు itself భయపెట్టే ఆ రథాన్ని చూసినా, దశగ్రీవుడు కదలలేదు, భయం కూడా అతనిలోకి రాలేదు.
స తు రావణమాసాద్య వ్యసృజచ్ఛక్తితోమరాన్ । యమో మర్మాణి సఙ్క్రుద్ధో రావణస్యోపకృన్తత ।। ౭.౨౨.
ఆ తర్వాత యముడు కోపంతో రావణుడి దగ్గరకు వచ్చి, శక్తులు, కటారులు విసిరి, రావణుని ప్రాణస్థానాలను గాయపరిచాడు.