సో ఽపశ్యత్స మహాబాహుర్దశగ్రీవస్తతస్తతః । ప్రాణినః సుకృతం కర్మ భుఞ్జానాంశ్చైవ దుష్కృతమ్ ।। ౭.౨౧.
అక్కడ పది తలల మహాబాహుడు, జీవులు మంచి పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్న వారిని, చెడు పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్న వారిని చూశాడు.
అపశ్యత్సైనికాంశ్చాస్య యమస్యానుచరైః సహ । యమస్య పురుషైరుగ్రైర్ఘోరరూపైర్భయానకైః ।। ౭.౨౧.
అతడు యముని సైనికులను, యముని సహాయకులతో పాటు, భయంకరమైన రూపాలు కలిగిన యముని భటులను చూశాడు.
దదర్శ వధ్యమానాంశ్చ క్లిశ్యమానాంశ్చ దేహినః । క్రోశతశ్చ మహానాదం తీవ్రనిష్టనతత్పరాన్ ।। ౭.౨౧.
అతడు శరీరధారులు కొంతమందిని హతమవుతూ, కొంతమందిని బాధపడుతూ, పెద్దగా అరుస్తూ, తీవ్రమైన నొప్పితో విలవిలాడుతూ ఉన్నట్టు చూశాడు.
కృమిభిర్భక్ష్యమాణాంశ్చ సారమేయైశ్చ దారుణైః ।। ౭.౨౧.
అతడు వారిని పురుగులు, భయంకరమైన కుక్కలు తినేస్తున్నట్టు చూశాడు.
క్షోత్రాయాసకరా వాచో వదతశ్చ భయావహాః । సన్తార్యమాణాన్వైతరణీం బహుశః శోణితోదకామ్ ।। ౭.౨౧.
అతడు భయపెట్టే మాటలు వినిపిస్తూ, రక్తంతో నిండిన వైతరణి నదిని అనేకమంది దాటి వెళ్ళించబడుతున్నట్టు చూశాడు.
వాలుకాసు చ తప్తాసు తప్యమానాన్ముహూర్ముహుః । అసిపత్రవనే చైవ భిద్యమానానధార్మికాన్ ।। ౭.౨౧.
అతడు మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా ఉన్న ఇసుకపై బాధపడుతున్నవారిని, కత్తిపత్రి అడవిలో పాపులను చీల్చబడుతూ ఉన్నవారిని చూశాడు.
రౌరవే క్షారనద్యాం చ క్షురధారాసు చైవ హి । పానీయం యాచమానాంశ్చ తృషితాన్క్షుధితానపి ।। ౭.౨౧.
అతడు రౌరవ నరకంలో, ఉప్పు నదిలో, కత్తిలాంటి పదునైన అంచులపై, నీళ్లు అడుగుతూ, దాహంతో, ఆకలితో బాధపడుతున్నవారిని చూశాడు.
శవభూతాన్కృశాన్దీనాన్వివర్ణాన్ముక్తమూర్ధజాన్ । మలపఙ్కధరాన్దీనాన్రూక్షాంశ్చ పరిధావతః ।। ౭.౨౧.
అతడు శవాలుగా మారిన, క్షీణించిన, దయనీయమైన, రంగు పోయిన, జుట్టు విడిచిపడిన, మలమూత్రంతో మురికిగా ఉన్న, దురదృష్టవశాత్తూ పరుగెత్తుతున్న వారిని చూశాడు.
దదర్శ రావణో మార్గే శతశో ఽథ సహస్రశః । కాంశ్చిచ్చ గృహముఖ్యేషు గీతవాదిత్రనిఃస్వనైః । ప్రమోదమానానద్రాక్షీద్రావణః సుకృతైః స్వకైః ।। ౭.౨౧.
రావణుడు తన ప్రయాణంలో వందలాది, వేలాది మందిని చూశాడు. కొందరు ముఖ్యమైన ఇళ్లలో పాటలు, వాద్యాల ధ్వనులతో ఆనందంగా తమ సత్కార్యాల ఫలితాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఉన్నారు.
గౌరసం గోప్రదాతారో హ్యన్నం చైవాన్నదాయినః । గృహాంశ్చ గృహదాతారః స్వకర్మఫలమశ్నతః ।। ౭.౨౧.
ఆయన పశువులు, భూమి, అన్నం, ఇల్లు దానం చేసినవారిని, వారు చేసిన మంచి పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తూ ఉన్నట్లు చూశాడు.
సువర్ణమణిముక్తాభిః ప్రమదాభిరలఙ్కృతాన్ ।। ౭.౨౧.
వారు బంగారం, రత్నాలు, ముత్యాలతో అలంకరించబడి, స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నారు.
ధార్మికానపరాంస్తత్ర దీప్యమానాన్స్వతేజసా । దదర్శ సుమహాబాహూ రావణో రాక్షసాధిపః ।। ౭.౨౧.
అక్కడ మహాబలుడు అయిన రాక్షసాధిపతి రావణుడు, తాము చేసిన ధర్మంతో ప్రకాశిస్తూ, అందరికన్నా మెరుగ్గా ఉన్న ధార్మికులను చూశాడు.
తతస్తాన్భిద్యమానాంశ్చ కర్మభిర్దుష్కృతైః స్వకైః । రావణో మోచయామాస విక్రమేణ బలాద్బలీ ।। ౭.౨౧.
తర్వాత రావణుడు, తన బలంతో, దుష్కర్మల వల్ల బాధపడుతున్న వారిని బలవంతంగా విముక్తి చేసాడు.
ప్రాణినో మోచితాస్తేన దశగ్రీవేణ రక్షసా । సుఖమాపుర్ముహూర్తం తే హ్యతర్కితమచిన్తితమ్ ।। ౭.౨౧.
పది తలల రాక్షసుడు వారిని విడిపించగా, వారు ఊహించని, ఊహించని ఆనందాన్ని కొద్దిసేపు అనుభవించారు.
ప్రేతేషు ముచ్యమానేషు రాక్షసేన మహీయసా । ప్రేతగోపాః సుసఙ్క్రుద్ధా రాక్షసేన్ద్రమభిద్రవన్ ।। ౭.౨౧.
విడిపించబడుతున్న ప్రేతులను చూసి, ప్రేతగోపాలు కోపంతో రాక్షస రాజుని మీద దాడికి పరిగెత్తారు.
తతో హలహలాశబ్దః సర్వదిగ్భ్యః సముత్థితః । ధర్మరాజస్య యోధానాం శూరాణాం సమ్ప్రధావతామ్ ।। ౭.౨౧.
అప్పుడే అన్ని దిక్కుల నుండీ ఘోరమైన శబ్దం లేచింది. ధర్మరాజు యోధులు, వీరులు, యుద్ధానికి పరుగెత్తారు.
తే ప్రాసైః పరిఘైః శూలైర్ముసలైః శక్తితోమరైః । పుష్పకం సమవర్షన్త శూరాః శతసహస్రశః ।। ౭.౨౧.
వీరులు వందల, వేల సంఖ్యలో, కత్తులు, గదలు, త్రిశూలాలు, ముసలులు, శక్తులు, తోమరాలతో పుష్పకాన్ని వర్షంలా ముంచారు.
తస్యాసనాని ప్రాసాదాన్వేదికాస్తోరణాని చ । పుష్పకస్య బభఞ్జుస్తే శీఘ్రం మధుకరా ఇవ ।। ౭.౨౧.
వారు తేనెటీగలు తేనెగూళ్లను పగలగొట్టినట్టు, పుష్పక విమానంలోని ఆసనాలు, ప్రాసాదాలు, వేదికలు, తలుపులు అన్నీ వేగంగా ధ్వంసం చేశారు.
దేవనిష్ఠానభూతం తద్విమానం పుష్పకం మృధే । భజ్యమానం తథైవాసీదక్షయం బ్రహ్మతేజసా ।। ౭.౨౧.
దేవతలకు అంకితమైన ఆ పుష్పక విమానం యుద్ధంలో పగిలిపోతూ ఉండగా కూడా, బ్రహ్మశక్తి వల్ల అది పూర్తిగా నాశనం కాలేదు.
అసఙ్ఖ్యా సుమహత్యాసీత్తస్య సేనా మహాత్మనః । శూరాణామగ్రయాతఽణాం సహస్రాణి శతాని చ ।। ౭.౨౧.
ఆ మహాత్ముడి సేన అపారంగా, ఎంతో విస్తృతంగా ఉంది. ముందుగా వందల, వేల మంది శూరులు ఉన్నారు.
తతో వృక్షైశ్చ శైలైశ్చ ప్రాసాదానాం శతైస్తథా । తతస్తే సచివాస్తస్య యథాకామం యథాబలమ్ । అయుధ్యన్త మహావీరాః స చ రాజా దశాననః ।। ౭.౨౧.
తర్వాత, చెట్లు, కొండలు, వందలాది ప్రాసాదాలతో పాటు, అతని మంత్రులు, పది తలల రాజు కావలసినట్టు, తాము శక్తినిబట్టి యుద్ధం చేశారు.
తే తు శోణితదిగ్ధాఙ్గాః సర్వశస్త్రసమాహతాః । అమాత్యా రాక్షసేన్ద్రస్య చక్రురాయోధనం మహత్ ।। ౭.౨౧.
రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు, రక్తంతో తడిసిపోయి, ఆయుధాల దెబ్బలతో గాయపడి, గొప్ప యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు.
అన్యోన్యం తే మహాభాగా జఘ్నుః ప్రహరణైర్భృశమ్ । యమస్య చ మహాబాహో రావణస్య చ మన్త్రిణః ।। ౭.౨౧.
వారు పరస్పరం ఆయుధాలతో తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు. యముని వీరులు, రావణుని మంత్రులు ఒకరినొకరు గట్టిగా ఎదుర్కొన్నారు.
అమాత్యాంస్తాంస్తు సన్త్యజ్య యమయోధా మహాబలాః । తమేవ చాభ్యధావన్త శూలవర్షైర్దశాననమ్ ।। ౭.౨౧.
ఆ మంత్రులను వదిలేసి, యముని బలవంతులు పది తలల రావణుని మీదే శూల వర్షంలా దాడి చేశారు.
తతః శోణితదిగ్ధాఙ్గః ప్రహారైర్జర్జరీకృతః । ఫుల్లాశోక ఇవాభాతి పుష్పకే రాక్షసాధిపః ।। ౭.౨౧.
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి రావణుడు, రక్తంతో తడిసి, దెబ్బలతో గాయపడి, పుష్పకంలో పుష్పించిన అశోకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
స తు శూలగదాపాసాఞ్ఛక్తితోమరసాయకాన్ । ముసలాని శిలావృక్షాన్ముమోచాస్త్రబలాద్బలీ ।। ౭.౨౧.
ఆయన ఆయుధబలంతో శూలాలు, గదలు, పాశాలు, శక్తులు, తోమరాలు, బాణాలు, ముసలులు, రాళ్లు, చెట్లు విసిరాడు.
తరూణాం చ శిలానాం చ శస్త్రాణాం చాతిదారుణమ్ । యమసైన్యేషు తద్వర్షం పపాత ధరణీతలే ।। ౭.౨౧.
చెట్లూ, రాళ్ళూ, ఆయుధాలూ భయంకరంగా యముని సేన మీద వర్షంలా పడిపోయి భూమిని తాకాయి.
తాంస్తు సర్వాన్వినిర్భిద్య తదస్త్రమపహత్య చ । జఘ్నుస్తే రాక్షసం ఘోరమేకం శతసహస్రశః ।। ౭.౨౧.
ఆయుధాన్ని అడ్డుకుని, అందరినీ దాటి, యోధులు వందల వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసుడిని చంపారు.
పరివార్య చ తం సర్వే శైలం మోఘోత్కరా ఇవ । భిన్దిపాలైశ్చ శూలైశ్చ నిరుచ్ఛ్వాసమపోథయన్ ।। ౭.౨౧.
అందరూ కలిసి ఆ రాక్షసుడిని పర్వతాన్ని చుట్టినట్టు చుట్టుకొని, గొడ్డళ్లూ, కటారీలతో అతన్ని ఊపిరాడకుండా కొట్టారు.
విముక్తకవచః క్రుద్ధః సిక్తః శోణితవిస్రవైః । తతః స పుష్పకం త్యక్త్వా పృథివ్యామవతిష్ఠత ।। ౭.౨౧.
కవచం లేకుండా, కోపంతో, రక్తధారల్లో తడిసి, ఆ రాక్షసుడు పుష్పకాన్ని వదిలేసి భూమిపై నిలబడ్డాడు.