తస్మాదేవమహం బ్రహ్మన్ వైవస్వతవధోద్యతః । గచ్ఛామి దక్షిణామాశాం యత్ర సూర్యాత్మజో నృపః ।। ౭.౨౦.
అందుకే బ్రాహ్మణుడా, ఇప్పుడు నేను వైవస్వతుడిని సంహరించడానికి సిద్ధమయ్యాను. సూర్యుని కుమారుడు అయిన ఆ రాజు ఉన్న దక్షిణ దిశకు నేను వెళ్తున్నాను.
మయా హి భగవన్క్రోధాత్ప్రతిజ్ఞాతం రణార్థినా । అవజేష్యామి చతురో లోకపాలానితి ప్రభో ।। ౭.౨౦.
ప్రభూ, యుద్ధానికి కోపంతో తపించి, నేను నాలుగు లోకపాలులను జయిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాను.
తదిహ ప్రస్థితో ఽహం వై ప్రేతరాజపురం ప్రతి । ప్రాణిసఙ్క్లేశకర్తారం యోజయిష్యామి మృత్యునా ।। ౭.౨౦.
అందుకే, ప్రేతరాజు నగరానికి బయలుదేరాను. జీవులకు బాధను కలిగించే మృత్యువును కూడా నేను మట్టికొడతాను.
ఏవముక్త్వా దశగ్రీవో మునిం తమభివాద్య చ । ప్రయయౌ దక్షిణామాశాం ప్రవిష్టః సహ మన్త్రిభిః ।। ౭.౨౦.
ఇలా చెప్పి, దశముఖుడు ఆ మునికి నమస్కరించి, తన మంత్రులతో కలిసి దక్షిణ దిశగా వెళ్లిపోయాడు.
నారదస్తు మహాతేజా ముహూర్తం ధ్యానమాస్థితః । చిన్తయామాస విప్రేన్ద్రో విధూమ ఇవ పావకః ।। ౭.౨౦.
అయితే మహాతేజస్సు కలిగిన నారదుడు, కొంతసేపు ధ్యానంలో మునిగి, పొగ లేని అగ్నిలా, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడై ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
యేన లోకాస్త్రయః సేన్ద్రాః క్లిశ్యన్తే సచరాచరాః । క్షీణే చాయుషి ధర్మేణ స కాలో జేష్యతే కథమ్ ।। ౭.౨౦.
ఇంద్రుడితో పాటు మూడు లోకాలు, చరాచరములన్నీ బాధపడుతున్నాయి. అతని ఆయువు తీరినప్పుడు, ధర్మం, కాలం అతన్ని ఎలా జయిస్తాయో?
స్వదత్తకృతసాక్షీ యో ద్వితీయ ఇవ పావకః । లబ్ధసఞ్జ్ఞా విజేష్యన్తే లోకా యస్య మహాత్మనః ।। ౭.౨౦.
తన ఇచ్చిన దానాలకు తానే సాక్షిగా ఉండే వాడు, రెండవ అగ్నిలా, అతని ఆజ్ఞతో లోకాలు జయించబడతాయి. అలాంటి మహాత్ముడిని ఎవరు జయించగలరు?
యస్య నిత్యం త్రయో లోకా విద్రవన్తి భయార్దితాః । తం కథం రాక్షసేన్ద్రో ఽసౌ స్వయమేవ గమిష్యతి ।। ౭.౨౦.
అతని ముందు మూడు లోకాలు ఎప్పుడూ భయంతో పారిపోతున్నాయి. అలాంటి రాక్షసేంద్రుడు ఎలా తనంతట తానే ముందుకు వెళ్తాడు?
యో విధాతా చ ధాతా చ సుకృతం దుష్కృతం తథా । త్రైలోక్యం విజితం యేన తం కథం విజయిష్యతే ।। ౭.౨౦.
అతనే సృష్టికర్త, పోషకుడు, మంచి చెడు కార్యాలకు కారణమైనవాడు. మూడు లోకాలను జయించిన వాడిని ఎవరు జయించగలరు?
అపరం కిన్తు కృత్వాయం విధానం సంవిధాస్యతి । కౌతూహలసముత్పన్నో యాస్యామి యమసాదనమ్ ।। ౭.౨౦.
అయినా, ఇంకేదైనా మార్గం వేసి, ఈ కార్యాన్ని పూర్తిచేస్తాడు. ఆసక్తితో నేను యముని లోకానికి వెళ్లిపోతాను.
విమర్దం ద్రష్టుమనయోర్యమరాక్షసయోః స్వయమ్ ।। ౭.౨౦.
యముడు, రాక్షసుడు ఇద్దరి మధ్య జరిగే పోరాటాన్ని నేను స్వయంగా చూడాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
ఏవం సఞ్చిన్త్య విప్రేన్దో జగామ లఘువిక్రమః । ఆఖ్యాతుం తద్యథావృత్తం యమస్య సదనం ప్రతి ।। ౭.౨౧.
ఇలా ఆలోచించిన బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, తక్షణమే యముని ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ జరిగిన సంగతులన్నీ చెప్పేందుకు బయలుదేరాడు.
అపశ్యత్స యమం తత్ర దేవమగ్నిపురస్కృతమ్ । విధానముపతిష్ఠన్తం ప్రాణినో యస్య యాదృశమ్ ।। ౭.౨౧.
అక్కడ యముని అగ్ని దేవునితో కలిసి ఉన్నాడు. ప్రాణులకు వారి కర్మల ప్రకారం ఫలితాలు ఇస్తూ, విధిని నిర్వహిస్తున్నాడు.
స తు దృష్ట్వా యమః ప్రాప్తం మహర్షిం తత్ర నారదమ్ । అబ్రవీత్సుఖమాసీనమర్ఘ్యమావేద్య ధర్మతః ।। ౭.౨౧.
అక్కడ మహర్షి నారదుడు వచ్చినట్టు చూసిన యముడు, ధర్మబద్ధంగా అతనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చి, సుఖంగా కూర్చున్న నారదునితో మాట్లాడాడు.
కచ్చిత్క్షేమం తు దేవర్షే కచ్చిద్ధర్మో న నశ్యతి । కిమాగమనకృత్యం తే దేవగన్ధర్వసేవిత ।। ౭.౨౧.
దేవర్షీ, నీకు అన్నీ బాగున్నాయా? ధర్మం ఏదైనా నశించిపోతుందా? దేవతలు, గంధర్వులు పూజించే నీవు ఏ పని కోసం వచ్చావు?
అబ్రవీత్తు తదా వాక్యం నారదో భగవానృషిః । శ్రూయతామభిధాస్యామి విధానం చ విధీయతామ్ ।। ౭.౨౧.
అప్పుడు భగవంతుడైన నారద మహర్షి ఇలా అన్నాడు: "విను, నేను చెప్పబోతున్నాను. నీవు తగిన చర్యలు తీసుకో."
ఏష నామ్నో దశగ్రీవః పితృరాజ నిశాచరః । ఉపయాతి వశం నేతుం విక్రమైస్త్వాం సుదుర్జయమ్ ।। ౭.౨౧.
"పితృదేవతల రాజా! ఈ పది తలల రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు, నిన్ను తన అధీనంలోకి తేవాలని, దుర్జయుడైన నిన్ను జయించేందుకు వస్తున్నాడు."
ఏతేన కారణేనాహం త్వరితో హ్యాగతః ప్రభో । దణ్డప్రహరణస్యాద్య తవ కిం ను భవిష్యతి ।। ౭.౨౧.
"ఈ కారణంగానే ప్రభూ, నేను త్వరగా వచ్చాను. నేడు నీ శిక్షా దండానికి ఏమవుతుందో చూడాలి."
ఏతస్మిన్నన్తరే దురాదంశుమన్తమివోదితమ్ । దదృశుర్దీప్తమాయాన్తం విమానం తస్య రక్షసః ।। ౭.౨౧.
అంతలోనే, చూడలేనింత ప్రకాశంగా, ఉదయించిన సూర్యుడిలా మెరిసే రాక్షసుని విమానం అక్కడికి వచ్చేస్తున్నట్టు వారు చూశారు.
తం దేశం ప్రభయా తస్య పుష్పకస్య మహాబలః । కృత్వా వితిమిరం సర్వం సమీపం సో ఽభ్యవర్తత ।। ౭.౨౧.
ఆ పుష్పక విమానం వెలుగుతో ఆ ప్రాంతమంతా చీకటిగా మారిపోయింది. ఆ మహాబలుడు దగ్గరకు వచ్చాడు.
సో ఽపశ్యత్స మహాబాహుర్దశగ్రీవస్తతస్తతః । ప్రాణినః సుకృతం కర్మ భుఞ్జానాంశ్చైవ దుష్కృతమ్ ।। ౭.౨౧.
అక్కడ పది తలల మహాబాహుడు, జీవులు మంచి పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్న వారిని, చెడు పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్న వారిని చూశాడు.
అపశ్యత్సైనికాంశ్చాస్య యమస్యానుచరైః సహ । యమస్య పురుషైరుగ్రైర్ఘోరరూపైర్భయానకైః ।। ౭.౨౧.
అతడు యముని సైనికులను, యముని సహాయకులతో పాటు, భయంకరమైన రూపాలు కలిగిన యముని భటులను చూశాడు.
దదర్శ వధ్యమానాంశ్చ క్లిశ్యమానాంశ్చ దేహినః । క్రోశతశ్చ మహానాదం తీవ్రనిష్టనతత్పరాన్ ।। ౭.౨౧.
అతడు శరీరధారులు కొంతమందిని హతమవుతూ, కొంతమందిని బాధపడుతూ, పెద్దగా అరుస్తూ, తీవ్రమైన నొప్పితో విలవిలాడుతూ ఉన్నట్టు చూశాడు.
కృమిభిర్భక్ష్యమాణాంశ్చ సారమేయైశ్చ దారుణైః ।। ౭.౨౧.
అతడు వారిని పురుగులు, భయంకరమైన కుక్కలు తినేస్తున్నట్టు చూశాడు.
క్షోత్రాయాసకరా వాచో వదతశ్చ భయావహాః । సన్తార్యమాణాన్వైతరణీం బహుశః శోణితోదకామ్ ।। ౭.౨౧.
అతడు భయపెట్టే మాటలు వినిపిస్తూ, రక్తంతో నిండిన వైతరణి నదిని అనేకమంది దాటి వెళ్ళించబడుతున్నట్టు చూశాడు.
వాలుకాసు చ తప్తాసు తప్యమానాన్ముహూర్ముహుః । అసిపత్రవనే చైవ భిద్యమానానధార్మికాన్ ।। ౭.౨౧.
అతడు మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా ఉన్న ఇసుకపై బాధపడుతున్నవారిని, కత్తిపత్రి అడవిలో పాపులను చీల్చబడుతూ ఉన్నవారిని చూశాడు.
రౌరవే క్షారనద్యాం చ క్షురధారాసు చైవ హి । పానీయం యాచమానాంశ్చ తృషితాన్క్షుధితానపి ।। ౭.౨౧.
అతడు రౌరవ నరకంలో, ఉప్పు నదిలో, కత్తిలాంటి పదునైన అంచులపై, నీళ్లు అడుగుతూ, దాహంతో, ఆకలితో బాధపడుతున్నవారిని చూశాడు.
శవభూతాన్కృశాన్దీనాన్వివర్ణాన్ముక్తమూర్ధజాన్ । మలపఙ్కధరాన్దీనాన్రూక్షాంశ్చ పరిధావతః ।। ౭.౨౧.
అతడు శవాలుగా మారిన, క్షీణించిన, దయనీయమైన, రంగు పోయిన, జుట్టు విడిచిపడిన, మలమూత్రంతో మురికిగా ఉన్న, దురదృష్టవశాత్తూ పరుగెత్తుతున్న వారిని చూశాడు.
దదర్శ రావణో మార్గే శతశో ఽథ సహస్రశః । కాంశ్చిచ్చ గృహముఖ్యేషు గీతవాదిత్రనిఃస్వనైః । ప్రమోదమానానద్రాక్షీద్రావణః సుకృతైః స్వకైః ।। ౭.౨౧.
రావణుడు తన ప్రయాణంలో వందలాది, వేలాది మందిని చూశాడు. కొందరు ముఖ్యమైన ఇళ్లలో పాటలు, వాద్యాల ధ్వనులతో ఆనందంగా తమ సత్కార్యాల ఫలితాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఉన్నారు.
గౌరసం గోప్రదాతారో హ్యన్నం చైవాన్నదాయినః । గృహాంశ్చ గృహదాతారః స్వకర్మఫలమశ్నతః ।। ౭.౨౧.
ఆయన పశువులు, భూమి, అన్నం, ఇల్లు దానం చేసినవారిని, వారు చేసిన మంచి పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తూ ఉన్నట్లు చూశాడు.