ప్రాణశ్యత తదా సర్వం హవ్యం హుతమివానలే । యుద్ధ్వా చ సుచిరం కాలం కృత్వా విక్రమముత్తమమ్ ।। ౭.౧౯.
ఆ సైన్యం అంతా అప్పుడు అగ్నిలో హోమం చేసిన హవిస్సులా నాశనం అయింది. చాలా కాలం ధైర్యంగా యుద్ధం చేసి, గొప్ప పరాక్రమాన్ని చూపారు.
ప్రజ్వలన్తం తమాసాద్య క్షిప్రమేవావశేషితమ్ । ప్రావిశత్సఙ్కులం తత్ర శలభా ఇవ పావకమ్ । నశ్యతి స్మ బలం తత్ర హవ్యం హుతమివానలే ।। ౭.౧౯.
ఆ మండుతున్న శక్తిని ఎదుర్కొని, వెంటనే ఆ సైన్యం అంతా నాశనం అయింది. అక్కడ, ఆ సైన్యం అల్లకల్లోలంగా, పురుగు పగడిన్లో పడినట్టు, అగ్నిలో హవిస్సులా నశించిపోయింది.
సో ఽపశ్యత్తన్నరేన్ద్రస్తు నశ్యమానం మహాబలమ్ । మహార్ణవం సమాసాద్య వనాపగశతం యథా ।। ౭.౧౯.
ఆ రాజు తన మహా బలమైన సైన్యం నశిస్తున్నదాన్ని చూశాడు, అది అడవి నదులు వడివడిగా మహాసముద్రంలో కలిసిపోతున్నట్టు అనిపించింది.
తతః శక్రధనుఃప్రఖ్యం ధనుర్విస్ఫారయన్స్వయమ్ । ఆససాద నరేన్ద్రస్తం రావణం క్రోధమూర్చ్ఛితః ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు ఆ రాజు, ఇంద్రుని విల్లులా ఉన్న తన విల్లు ఎక్కించి, కోపంతో రావణుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
అనరణ్యేన తే ఽమాత్యా మారీచశుకసారణాః । ప్రహస్తసహితా భగ్నా వ్యద్రవన్త మృగా ఇవ ।। ౭.౧౯.
అనరణ్యుడు నీ మంత్రులు అయిన మారీచుడు, శుకుడు, సారణుడు, ప్రహస్తుడు లను ఓడించి, వారు జింకలు పారిపోతున్నట్టు పారిపోయారు.
తతో బాణశతాన్యష్టౌ పాతయామాస మూర్ధని । తస్య రాక్షసరాజస్య ఇక్ష్వాకుకులనన్దనః ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడు, రాక్షసరాజు తలపై ఎనిమిది వందల బాణాలు వర్షంలా వదిలాడు.
తస్య బాణాః పతన్తస్తే చక్రిరే న క్షతం క్వచిత్ । వారిధారా ఇవాభ్రేభ్యః పతన్త్యో గిరిమూర్ధని ।। ౭.౧౯.
ఆ బాణాలు పడినా, ఎక్కడా గాయాన్ని కలిగించలేదు; అవి మేఘాల నుంచి పర్వత శిఖరంపై పడే వర్షపు ధారల్లా ఉండిపోయాయి.
తతో రాక్షసరాజేన క్రుద్ధేన నృపతిస్తదా । తలేనాభిహతో మూర్ధ్ని స రథాన్నిపపాత హ ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న రాక్షసరాజు తన చేయితో ఆ రాజు తలపై బలంగా కొట్టి, అతడిని రథం నుంచి కింద పడేశాడు.
స రాజా పతితో భూమౌ విహ్వలాఙ్గః ప్రవేపితః । వజ్రదగ్ధ ఇవారణ్యే సాలో నిపతితో యథా ।। ౭.౧౯.
ఆ రాజు భూమిపై పడిపోయి, అవయవాలు వణికిపోయి, మెండుగా కంపించిపోతూ, అడవిలో వజ్రంతో కొట్టిన శాలవృక్షంలా ఉండిపోయాడు.
తం ప్రహస్యాబ్రవీద్ద్రక్ష ఇక్ష్వాకుం పృథివీపతిమ్ । కిమిదానీం ఫలం ప్రాప్తం త్వయా మాం ప్రతి యుద్ధ్యతా ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు రాక్షసుడు నవ్వుతూ, భూమిపతి అయిన ఇక్ష్వాకువంశీయుడిని అడిగాడు: 'నాతో యుద్ధం చేసి నీవు ఏ ఫలితం పొందావు?'
త్రైలోక్యే నాస్తి యో ద్వన్ద్వం మమ దద్యాన్నరాధిప । శఙ్కే ప్రసక్తో భోగేషు న శృణోషి బలం మమ ।। ౭.౧౯.
'మహానుభావా! ఈ మూడు లోకాల్లో నాతో సమానంగా యుద్ధం చేయగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు. నీవు భోగాలకు బాగా ఆసక్తిగా ఉండి, నా బలాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు.'
తస్యైవం బ్రువతో రాజా మన్దాసుర్వాక్యమబ్రవీత్ । కిం శక్యమిహ కర్తుం వై కాలో హి దురతిక్రమః ।। ౭.౧౯.
అలా చెప్పిన రాక్షసునికి, ఆ రాజు మందమైన మనస్సుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ ఏం చేయగలం? కాలాన్ని ఎవరూ దాటలేరు.'
నహ్యహం నిర్జితో రక్షస్త్వయా చాత్మప్రశంసినా । కాలేనైవ విపన్నో ఽహం హేతుభూతస్తు మే భవాన్ ।। ౭.౧౯.
'నన్ను నీవు ఓడించలేదు, ఓ స్వయంస్తుతి చేసుకునే రాక్షసా! కాలమే నన్ను పడగొట్టింది, నీవు కేవలం కారణమే.'
కిం త్విదానీం మయా శక్యం కర్తుం ప్రాణపరిక్షయే । నహ్యహం విముఖీ రక్షో యుధ్యమానస్త్వయా హతః ।। ౭.౧౯.
'ఇప్పుడు ప్రాణాలు పోతున్న వేళ నేను还能 ఏం చేయగలను? యుద్ధంలో నేను వెనక్కి తిరిగి పారిపోలేదు, నీవు నన్ను పరాజయం చేయలేదు.'
ఇక్ష్వాకుపరిభావిత్వాద్వచో వక్ష్యామి రాక్షస । యది దత్తం యది హుతం యది మే సుకృతం తపః ౭.౧౯.
ఇక్ష్వాకుల వంశాన్ని గౌరవించి, నీతో కొన్ని మాటలు చెబుతాను రాక్షసా. నేను దానం చేసినా, హవనం చేసినా, మంచి తపస్సు చేసినా—
ఉత్పత్స్యతే కులే హ్యస్మిన్నిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ । రామో దాశరథిర్నామ యస్తే ప్రాణాన్హరిష్యతి ।। ౭.౧౯.
ఈ గొప్ప ఇక్ష్వాకువంశంలో దశరథునికి రాముడు అనే కుమారుడు జన్మిస్తాడు. అతడే నీ ప్రాణాలను తీసుకుంటాడు.
తతో జలధరోదగ్రస్తాడితో దేవదున్దుభిః । తస్మిన్నుదాహృతే శాపే పుష్పవృష్టిశ్చ ఖాచ్చ్యుతా ।। ౭.౧౯.
ఆ శాపం పలికిన వెంటనే దేవతలు మృదంగాలు మోగించగా, ఆకాశం నుండి పుష్పవృష్టి కురిసింది.
తతః స రాజా రాజేన్ద్ర గతః స్థానం త్రివిష్టపమ్ । స్వర్గతే చ నృపే తస్మిన్రాక్షసః సో ఽపసర్పత ।। ౭.౧౯.
ఆ తరువాత ఆ రాజు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, దేవలోకానికి వెళ్లాడు. ఆ రాజు స్వర్గానికి చేరుకున్న తరువాత ఆ రాక్షసుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తతో విత్రాసయన్మర్త్యాన్పృథివ్యాం రాక్షసాధిపః । ఆససాద ఘనే తస్మిన్నారదం మునిపుఙ్గవమ్ ।। ౭.౨౦.
తర్వాత రాక్షసాధిపతి భూమిపై మానవులను భయపెట్టుతూ, ఆ గాఢమైన మేఘంలో మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదునిని కలుసుకున్నాడు.
తస్యాభివాదనం కృత్వా దశగ్రీవో నిశాచరః । అబ్రవీత్కుశలం పృష్ట్వా హేతుమాగమనస్య చ ।। ౭.౨౦.
ఆ నిశాచరుడు దశగ్రీవుడు నారదునికి నమస్కరించి, క్షేమం అడిగి, ఆయన రావడానికి కారణం ఏమిటో ప్రశ్నించాడు.
నారదస్తు మహాతేజా దేవర్షిరమితప్రభః । అబ్రవీన్మేఘపృష్ఠస్థో రావణం పుష్పకే స్థితమ్ ।। ౭.౨౦.
మహాతేజస్వి, అపారమైన కాంతిగల దేవర్షి నారదుడు మేఘంపై నిలబడి, పుష్పక విమానంలో కూర్చున్న రావణునితో ఇలా అన్నాడు.
రాక్షసాధిపతే సౌమ్య తిష్ఠ విశ్రవసః సుత । ప్రీతో ఽస్మ్యభిజనోపేతవిక్రమైరూర్జితైస్తవ ।। ౭.౨౦.
రాక్షసాధిపతీ, విశ్రవసుని కుమారుడా, నీవు ఇక్కడే ఉండు. నీ వంశ మహిమ, నీ పరాక్రమాలు నన్ను ఆనందపరిచాయి.
విష్ణునా దైత్యఘాతైశ్చ గన్ధర్వోరగధర్షణైః । త్వయా సమం విమర్దైశ్చ భృశం హి పరితోషితః ।। ౭.౨౦.
విష్ణువు తో పోరాటాలు, దైత్యులను సంహరించడం, గంధర్వులు, నాగులను బాధించడం, నీతో జరిగిన యుద్ధాలు—all వీటి వల్ల నేను ఎంతో సంతృప్తి పొందాను.
కించిద్వక్ష్యామి తావత్తే శ్రోతవ్యం శ్రోష్యసే యది । శ్రుత్వా చానన్తరం కార్యం త్వయా రాక్షససత్తమ । తన్మే నిగదతస్తాత సమాధిం శ్రవణే కురు ।। ౭.౨౦.
ఇప్పుడు నేను నీకు కొంత చెప్పబోతున్నాను. వినాలని ఉంటే విను. వినిన తరువాత ఆ ప్రకారం నువ్వు చేయాలి రాక్షసశ్రేష్ఠా. కాబట్టి నా మాటలు శ్రద్ధగా విను కుమారుడా.
కిమయం వధ్యతే తాత త్వయా ఽవధ్యేన దైవతైః । హత ఏవ హ్యయం లోకో యదా మృత్యువశం గతః ।। ౭.౨౦.
కుమారుడా, దేవతలు రక్షిస్తున్నవాడిని నువ్వు ఎలా చంపగలవు? మరణానికి లోనైనప్పుడు ఈ లోకం ఇప్పటికే నాశనం అయినట్టే.
్తమ । దేవదానవదైత్యానాం యక్షగన్ధర్వరక్షసామ్ । అవధ్యేన త్వయా లోకః క్లేష్టుం యుక్తో న మానుషః ।। ౭.౨౦.
దేవతలు, దానవులు, దైత్యులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు—వీరిచేత నీవు చంపబడలేవు. కానీ మానవులచేత మాత్రం నీవు అపాయానికి లోనవుతావు.
నిత్యం శ్రేయసి సమ్మూఢం మహద్భిర్వ్యసనైర్వృతమ్ । హన్యాత్కస్తాదృశం లోకం జరావ్యాధిశతైర్యుతమ్ ।। ౭.౨౦.
ఎవరైనా ఈ లోకాన్ని నాశనం చేస్తారా? ఇది ఎప్పుడూ మాయలో మునిగిపోయి, పెద్ద పెద్ద కష్టాలతో చుట్టుముట్టబడి, వృద్ధాప్యం, వ్యాధులతో బాధపడుతోంది.
తైస్తైరనిష్టోపగమైరజస్రం యత్ర కుత్ర కః । మతిమాన్మానుషే లోకే యుద్ధేన ప్రణయీ భవేత్ ।। ౭.౨౦.
ఈ మానవ లోకంలో ఎప్పుడూ ఎన్నో కష్టాలు ఎదురవుతుంటాయి. తెలివైనవాడు ఇలాంటి లోకంలో యుద్ధానికి ఎందుకు ఆసక్తి చూపుతాడు?
క్షీయమాణం దైవహతం శ్రుత్పిపాసాజరాదిభిః । విషాదశోకసమ్మూఢం లోకం త్వం క్షపయస్వ మా ।। ౭.౨౦.
ఈ లోకం దైవబలంతో బాధపడుతూ, ఆకలి, దాహం, వృద్ధాప్యం, దుఃఖంతో మునిగిపోతూ, నిరాశతో నిండిపోయి ఉంది. దయచేసి ఈ లోకాన్ని నాశనం చేయకు.
పశ్య తావన్మహాబాహో రాక్షసేశ్వర మానుషమ్ । మూఢమేవం విచిత్రార్థం యస్య న జ్ఞాయతే గతిః ।। ౭.౨౦.
మహాబాహువైన రాక్షసేశ్వరా, ఈ మానవ జాతి ఎంత మాయలో మునిగిపోయిందో చూడు. వీరి జీవన మార్గం ఎవరికీ అర్థం కాదు.