దుష్యన్తః సురథో గాధిర్గయో రాజా పురూరవాః । ఏతే సర్వే ఽబ్రువంస్తాత నిర్జితాః స్మేతి పార్థివాః ।। ౭.౧౯.
దుష్యంతుడు, సురథుడు, గాధి, గయుడు, పురూరవుడు — ఈ రాజులందరూ, ప్రియమైనవాడా, 'మేము ఓడిపోయాం' అని ప్రకటించారు.
అథాయోధ్యాం సమాసాద్య రావణో రాక్షసాధిపః ।। ౭.౧౯.
ఆ తర్వాత రాక్షసాధిపతి రావణుడు అయోధ్యకు చేరుకున్నాడు.
సుగుప్తామనరణ్యేన శక్రేణేవామరావతీమ్ । స తం పురుషశార్దూలం పురన్దరసమం బలే ।। ౭.౧౯.
ఆ నగరం, ఇంద్రుడు అమరావతిని ఎలా కాపాడుతాడో, అలాగే అనరణ్యుడు బలంగా కాపాడుతూ ఉండేది. ఆ రాజు పురందరుని సమానంగా శక్తివంతుడైనవాడు.
ప్రాహ రాజానమాసాద్య యుద్ధం దేహీతి రావణః । నిర్జితో ఽస్మీతి వా బ్రూహి త్వమేవం మమ శాసనమ్ ।। ౭.౧౯.
రావణుడు ఆ రాజుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'నాతో యుద్ధం చేయి. లేకపోతే ఓడిపోయానని చెప్పు — ఇదే నా ఆజ్ఞ' అని అన్నాడు.
అయోధ్యాధిపతిస్తస్య శ్రుత్వా పాపాత్మనో వచః । అనరణ్యస్తు సఙ్క్రుద్ధో రాక్షసేన్ద్రమథాబ్రవీత్ ।। ౭.౧౯.
పాపాత్ముడైన రాక్షసేంద్రుని మాటలు విని, అయోధ్యాధిపతి అనరణ్యుడు కోపంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
దీయతే ద్వన్ద్వయుద్ధం తే రాక్షసాధిపతే మయా । సన్తిష్ఠ క్షిప్రమాయత్తో భవ చైవం భవామ్యహమ్ ।। ౭.౧౯.
'రాక్షసాధిపతీ! నీకు ద్వంద్వయుద్ధం ఇస్తున్నాను. వెంటనే సిద్ధంగా ఉండు. నువ్వు ఎలా ఉన్నావో, నేనూ అలాగే ఉంటాను.'
అథ పూర్వం శ్రుతార్థేన నిర్జితం సుమహద్బలమ్ । నిష్క్రామత్తన్నరేన్ద్రస్య బలం రక్షోవధోద్యతమ్ ।। ౭.౧౯.
అప్పుడూ, ముందుగా విన్నట్లు, ఆ రాజు యొక్క మహా బలమైన సైన్యం రాక్షసులను సంహరించేందుకు సిద్ధంగా బయలుదేరింది.
నాగానాం దశసాహస్రం వాజినాం నియుతం తథా । రథానాం బహుసాహస్రం పత్తీనాం చ నరోత్తమ ।। ౭.౧౯.
అక్కడ పది వేల ఏనుగులు, లక్ష గుర్రాలు, అనేక వేల రథాలు, పాదసేనలు బయటకు వచ్చాయి, ఓ మహానుభావా!
మహీం సఞ్ఛాద్య నిష్క్రాన్తం సపదాతిరథం రణే । తతః ప్రవృత్తం సుమహద్యుద్ధం యుద్ధవిశారద ।। ౭.౧౯.
ఆ సైన్యం భూమిని నిండ్చి, పాదసేనలు, రథాలతో యుద్ధానికి ముందుకు సాగింది. అప్పుడు ఓ యుద్ధవిశారదా, అక్కడ ఘోరమైన మహా యుద్ధం మొదలైంది.
అనరణ్యస్య నృపతే రాక్షసేన్ద్రస్య చాద్భుతమ్ । తద్రావణబలం ప్రాప్య బలం తస్య మహీపతేః ।। ౭.౧౯.
అనరణ్యుడు మరియు రాక్షసాధిపతి రావణుడు మధ్య, ఆ రావణ సైన్యం, రాజు సైన్యాన్ని ఎదుర్కొని, ఆశ్చర్యకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
ప్రాణశ్యత తదా సర్వం హవ్యం హుతమివానలే । యుద్ధ్వా చ సుచిరం కాలం కృత్వా విక్రమముత్తమమ్ ।। ౭.౧౯.
ఆ సైన్యం అంతా అప్పుడు అగ్నిలో హోమం చేసిన హవిస్సులా నాశనం అయింది. చాలా కాలం ధైర్యంగా యుద్ధం చేసి, గొప్ప పరాక్రమాన్ని చూపారు.
ప్రజ్వలన్తం తమాసాద్య క్షిప్రమేవావశేషితమ్ । ప్రావిశత్సఙ్కులం తత్ర శలభా ఇవ పావకమ్ । నశ్యతి స్మ బలం తత్ర హవ్యం హుతమివానలే ।। ౭.౧౯.
ఆ మండుతున్న శక్తిని ఎదుర్కొని, వెంటనే ఆ సైన్యం అంతా నాశనం అయింది. అక్కడ, ఆ సైన్యం అల్లకల్లోలంగా, పురుగు పగడిన్లో పడినట్టు, అగ్నిలో హవిస్సులా నశించిపోయింది.
సో ఽపశ్యత్తన్నరేన్ద్రస్తు నశ్యమానం మహాబలమ్ । మహార్ణవం సమాసాద్య వనాపగశతం యథా ।। ౭.౧౯.
ఆ రాజు తన మహా బలమైన సైన్యం నశిస్తున్నదాన్ని చూశాడు, అది అడవి నదులు వడివడిగా మహాసముద్రంలో కలిసిపోతున్నట్టు అనిపించింది.
తతః శక్రధనుఃప్రఖ్యం ధనుర్విస్ఫారయన్స్వయమ్ । ఆససాద నరేన్ద్రస్తం రావణం క్రోధమూర్చ్ఛితః ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు ఆ రాజు, ఇంద్రుని విల్లులా ఉన్న తన విల్లు ఎక్కించి, కోపంతో రావణుడిని ఎదుర్కొన్నాడు.
అనరణ్యేన తే ఽమాత్యా మారీచశుకసారణాః । ప్రహస్తసహితా భగ్నా వ్యద్రవన్త మృగా ఇవ ।। ౭.౧౯.
అనరణ్యుడు నీ మంత్రులు అయిన మారీచుడు, శుకుడు, సారణుడు, ప్రహస్తుడు లను ఓడించి, వారు జింకలు పారిపోతున్నట్టు పారిపోయారు.
తతో బాణశతాన్యష్టౌ పాతయామాస మూర్ధని । తస్య రాక్షసరాజస్య ఇక్ష్వాకుకులనన్దనః ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు ఇక్ష్వాకువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడు, రాక్షసరాజు తలపై ఎనిమిది వందల బాణాలు వర్షంలా వదిలాడు.
తస్య బాణాః పతన్తస్తే చక్రిరే న క్షతం క్వచిత్ । వారిధారా ఇవాభ్రేభ్యః పతన్త్యో గిరిమూర్ధని ।। ౭.౧౯.
ఆ బాణాలు పడినా, ఎక్కడా గాయాన్ని కలిగించలేదు; అవి మేఘాల నుంచి పర్వత శిఖరంపై పడే వర్షపు ధారల్లా ఉండిపోయాయి.
తతో రాక్షసరాజేన క్రుద్ధేన నృపతిస్తదా । తలేనాభిహతో మూర్ధ్ని స రథాన్నిపపాత హ ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న రాక్షసరాజు తన చేయితో ఆ రాజు తలపై బలంగా కొట్టి, అతడిని రథం నుంచి కింద పడేశాడు.
స రాజా పతితో భూమౌ విహ్వలాఙ్గః ప్రవేపితః । వజ్రదగ్ధ ఇవారణ్యే సాలో నిపతితో యథా ।। ౭.౧౯.
ఆ రాజు భూమిపై పడిపోయి, అవయవాలు వణికిపోయి, మెండుగా కంపించిపోతూ, అడవిలో వజ్రంతో కొట్టిన శాలవృక్షంలా ఉండిపోయాడు.
తం ప్రహస్యాబ్రవీద్ద్రక్ష ఇక్ష్వాకుం పృథివీపతిమ్ । కిమిదానీం ఫలం ప్రాప్తం త్వయా మాం ప్రతి యుద్ధ్యతా ।। ౭.౧౯.
అప్పుడు రాక్షసుడు నవ్వుతూ, భూమిపతి అయిన ఇక్ష్వాకువంశీయుడిని అడిగాడు: 'నాతో యుద్ధం చేసి నీవు ఏ ఫలితం పొందావు?'
త్రైలోక్యే నాస్తి యో ద్వన్ద్వం మమ దద్యాన్నరాధిప । శఙ్కే ప్రసక్తో భోగేషు న శృణోషి బలం మమ ।। ౭.౧౯.
'మహానుభావా! ఈ మూడు లోకాల్లో నాతో సమానంగా యుద్ధం చేయగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు. నీవు భోగాలకు బాగా ఆసక్తిగా ఉండి, నా బలాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నావు.'
తస్యైవం బ్రువతో రాజా మన్దాసుర్వాక్యమబ్రవీత్ । కిం శక్యమిహ కర్తుం వై కాలో హి దురతిక్రమః ।। ౭.౧౯.
అలా చెప్పిన రాక్షసునికి, ఆ రాజు మందమైన మనస్సుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ ఏం చేయగలం? కాలాన్ని ఎవరూ దాటలేరు.'
నహ్యహం నిర్జితో రక్షస్త్వయా చాత్మప్రశంసినా । కాలేనైవ విపన్నో ఽహం హేతుభూతస్తు మే భవాన్ ।। ౭.౧౯.
'నన్ను నీవు ఓడించలేదు, ఓ స్వయంస్తుతి చేసుకునే రాక్షసా! కాలమే నన్ను పడగొట్టింది, నీవు కేవలం కారణమే.'
కిం త్విదానీం మయా శక్యం కర్తుం ప్రాణపరిక్షయే । నహ్యహం విముఖీ రక్షో యుధ్యమానస్త్వయా హతః ।। ౭.౧౯.
'ఇప్పుడు ప్రాణాలు పోతున్న వేళ నేను还能 ఏం చేయగలను? యుద్ధంలో నేను వెనక్కి తిరిగి పారిపోలేదు, నీవు నన్ను పరాజయం చేయలేదు.'
ఇక్ష్వాకుపరిభావిత్వాద్వచో వక్ష్యామి రాక్షస । యది దత్తం యది హుతం యది మే సుకృతం తపః ౭.౧౯.
ఇక్ష్వాకుల వంశాన్ని గౌరవించి, నీతో కొన్ని మాటలు చెబుతాను రాక్షసా. నేను దానం చేసినా, హవనం చేసినా, మంచి తపస్సు చేసినా—
ఉత్పత్స్యతే కులే హ్యస్మిన్నిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్ । రామో దాశరథిర్నామ యస్తే ప్రాణాన్హరిష్యతి ।। ౭.౧౯.
ఈ గొప్ప ఇక్ష్వాకువంశంలో దశరథునికి రాముడు అనే కుమారుడు జన్మిస్తాడు. అతడే నీ ప్రాణాలను తీసుకుంటాడు.
తతో జలధరోదగ్రస్తాడితో దేవదున్దుభిః । తస్మిన్నుదాహృతే శాపే పుష్పవృష్టిశ్చ ఖాచ్చ్యుతా ।। ౭.౧౯.
ఆ శాపం పలికిన వెంటనే దేవతలు మృదంగాలు మోగించగా, ఆకాశం నుండి పుష్పవృష్టి కురిసింది.
తతః స రాజా రాజేన్ద్ర గతః స్థానం త్రివిష్టపమ్ । స్వర్గతే చ నృపే తస్మిన్రాక్షసః సో ఽపసర్పత ।। ౭.౧౯.
ఆ తరువాత ఆ రాజు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, దేవలోకానికి వెళ్లాడు. ఆ రాజు స్వర్గానికి చేరుకున్న తరువాత ఆ రాక్షసుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తతో విత్రాసయన్మర్త్యాన్పృథివ్యాం రాక్షసాధిపః । ఆససాద ఘనే తస్మిన్నారదం మునిపుఙ్గవమ్ ।। ౭.౨౦.
తర్వాత రాక్షసాధిపతి భూమిపై మానవులను భయపెట్టుతూ, ఆ గాఢమైన మేఘంలో మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదునిని కలుసుకున్నాడు.
తస్యాభివాదనం కృత్వా దశగ్రీవో నిశాచరః । అబ్రవీత్కుశలం పృష్ట్వా హేతుమాగమనస్య చ ।। ౭.౨౦.
ఆ నిశాచరుడు దశగ్రీవుడు నారదునికి నమస్కరించి, క్షేమం అడిగి, ఆయన రావడానికి కారణం ఏమిటో ప్రశ్నించాడు.